Heç bir uşaq qanunsuz olaraq və ya özbaşınalıqla azadlıqdan məhrum edilməsin



Yüklə 0.65 Mb.
PDF просмотр
səhifə8/9
tarix07.12.2016
ölçüsü0.65 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9

Əlavə 3. Tərbiyə müəssisəsi 

 

Ədliyyə Nazirliy Penitensiar Xidmətinin Yetkinlik Yaşına çatmayanlar üçün Tərbiyə 



Müəssisəsində Yetkinlik yaşına çatmayan məhkumlar arasında keçirilən sorğu 

 

Monitorinq zamanı müəssisədə saxlanılan yetkinlik yaşına çatmayan məhkumlar arasında 

anonim sorğu keçirildi. Sorğu  əsasən yetkinlik yaşına çatmayanların müəssisədə saxlanılma 

şəraiti, həmçinin onlara qarşı tətbiq olunan bəzi prosessual qaydalar ilə bağlı idi. 

 

Yetkinlik yaşına çatmayan məhkumlar 6, 10, 12, 14 nəfərlə birgə yataq otağında qaldıqlarını və 



onların arasında yetkinlik yaşına çatmış şəxsin olmadığını bildirdilər

64

. Lakin onlar qeyd etdilər 



ki, belə hal əvvəlki müəssisədə – İstintaq Təcridxanasında (həmçinin müvəqqəti saxlama 

təcridxanasında) olmuşdur. Belə ki, orada onların saxlanıldıqları hər kamerada 20-50 yaşlarında 

olan, (“ağsaqqal” adlandırılan) məhkəmə hökmü ilə cəzaya məhkum edilən şəxs olmuşdur.  

 

Bəzi uşaqların sözlərinə görə, “ağsaqqal” onlarla yaxşı, bəzilərinin fikrincə isə pis davranmışdır. 



Qeyd etmək lazımdır ki, “Birnəfərlik kamerada qalmaq istərdinizmi” sualına məhkumların 

böyük  əksəriyyəti “Xeyr” cavabını verdilər. Onlar bunu təklikdə darıxacaqları  və birlikdə 

olduqda vaxtın daha maraqlı keçməsi ilə əlaqələndirdilər.  

 

Sorğuda iştirak edənlərdən altı  nəfəri isə, birnəfərlik kamerada qalmağa üstünlük verdiklərini 



bildirdilər. Onların fikrincə, belə olduğu təqdirdə daha rahat olar və onlar özlərini sərbəst hiss 

edərlər.  

 

Bir nəfər isə, yataq otaqlarının 3-4 nəfərlik olmasını daha yaxşı hesab etdiyini bildirdi. 



 

Yetkinlik yaşına çatmayan məhkumların böyük əksəriyyəti müəssisədəki  şəraitin,  əyləncə-

istirahət imkanlarının, sanitar gigiyenik vəziyyətin normal olduğunu bildirdilər. 

 

Yeməyin keyfiyyəti haqda suala münasibət bildirərkən sorğu çeçirilən məhkumların 3-ü qeyri-



kafi, 19-u dözüləbilən, qalanları isə yaxşı olduğunu bildirdilər. 

 

Dörd nəfər istisna olmaqla, uşaqların hamısı müəssisədə  təhsilini normal şəkildə davam etdirə 



bildiyini bildirdi. 

 

Məhkumların böyük əksəriyyəti intizam tədbirlərindən  şifahi xəbərdarlıq və intizam 



təcridxanasına salınmanın tətbiq edilməsini və onların hər-hansı bir qəddar və ya ləyaqəti 

alçaldan rəftara məruz qalmadıqlarını bildirdilər. Lakin bir neçə  nəfər cəza tədbiri kimi 

valideynlərilə görüşün məhdudlaşdırıldığını, döyüldüyünü, həmçinin ləyaqəti alçaldan məcburi 

əməyə (zibil atmaq) cəlb edildiyini bildirdi. 

 

Altı  nəfər (rüşvətin könüllü xaraekter daşıdığını  və “hörmət” mənasında verildlyini bildirdilər) 



istisna olmaqla, bütün məhkumlar müəssisədə rüşvətxorluq hallarının olmadığını qeyd etdi.  

 

Məhkumlardan 17 nəfəri Tərbiyə Müəssisəsində saxlanılmasını  ədalətsiz, digərləri isə  ədalətli 



hesab etdiyini bildirdi. 

 

Uşaqların hamısı dövlət tərəfindən təyin olunan vəkillərin göstərdiyi hüquqi yardımın formal 



xarakter daşıdığını, tutulan andan yalnız xeyli müddət keçdikdən sonra vəkili, valideynləri və ya 

digər qanuni nümayəndələrinin yanlarına buraxıldığını, qanunda nəzərdə tutulmuş tutulma 

 

64

 20 yaşadək olan şəxslər müstəsna haldır, çünki Cəzaların İcrası Məcəlləsi buna icazə verir və onlar 18 yaşa çatdıqda məhkəmə 



qərarı əsasında böyüklər üçün olan müəssisələrə keçirilmədən həmin müəssisədə saxlanılmışlar. 

54 

müddətlərinin pozulduğunu, həmçinin məhkəmə qarşısına qanunla nəzərdə tutlmuş müddətin 

pozulması ilə çıxarıldığnı bildirdi. 

 

 



Ədliyyə Nazirliy Penitensiar Xidmətinini Yetkinlik Yaşına satmayanlar üçün Tərbiyə 

Müəssisəsinin rəhbəri ilə müsahibə 

 

Müəssisənin rəisi  ədliyyə-polis polkovnik-leytenantı  İmran Məmmədov artıq 25 ildir ki bu 

sahədə xidməd edir. Ümumilikdə, qapalı tipli müəssisələrdə 4 il çalışan İ.Məmmədov artıq 1 

ildir ki Tərbiyə Müəssisəsinin rəisidir.  

 

Müsahibə zamanı  İ.Məmmədov öz işindən çox razı olduğunu bildirdi. Onun fikrincə



müəssisədəki qida, sanitar gigiyenik vəziyyət, burada mövcud olan istirahət və  əyləncə 

imkanları qənaətbəxşdir.  

 

İmran müəllim həmçinin, müəssisədə olan uşaqların ali məktəbə qəbul imtahanlarında iştirak 



etmək və diplom əldə etmək imkanı olduğunu qeyd etdi. 

 

İ.Məmmədov bildirdi ki, burada yetkinlik yaşına çatmayanlar valideynlərini görmək üçün 



müəssisəni qanunda nəzərdə tutlmuş qaydada tərk edə bilərlər. Hər hansı digər səbəbə görə 

müəssisəni müvəqqəti tərk etməyə icazə verilmir. Məhkumlara valideynləri ilə  həmçinin 

telefon vasitəsi ilə də əlaqə saxlamağa icazə verilir.  

 

Rəisin bildirdiyinə görə, məhkumlara qanunla nəzərdə tutulmuş qaydada yazışma imkanı 



yaradılır. 

 

Rəisin sözlərinə görə, hər bir azadlığa buraxılan məhkum barəsində yerləşdirmə və işlə təmin 



etmə kimi zəruri tədbirlər görülür.  

 

Rəis onu da bildirdi ki, burada işlədiyi vaxt ərzində heç bir halda heç bir məhkuma qarşı güc, 



o cümlədən silah tətbiq edilməmişdir. 

 

İ.Məmmədov həmçinin müəssisənin bir sıra problemlərinə toxunaraq qeyd etdi ki, cəzadan 



şərti olaraq vaxtından  əvvəl azad etmənin daha açıq tətbiq edilməsini təmin etmək üçün bu 

prosedurun həyata keçirilməsini müəssisə rəhbərliyi və Himayəçilik Şurasına həvalə edilməsi 

daha məqsədəuyğundur. Belə ki, bəzən elə hallar olur ki, məhkumun cəzadan  şərti olaraq 

vaxtından əvvəl azad edilməsi üçün müəssisədən təqdimat, müsbət rəy verilsə də, məhkəmə 

bunu qəbul etmir.  

 

İ.Məmmədov müəssisədə  bədən tərbiyəsi müəlliminin olmamasını da mənfi hal kimi qeyd 



etdi. O, həmçinin kompüterlərin sayının artırılmasının vacıb olduğunu bildirdi. 

 

İşçi heyətin sosial problemlərinə  də toxunan İ.Məmmədov məvacibin azlığından gileyləndi. 



(Rəis 187, digər işçilər 60-180 manat məvacib alırlar.)  

 

 



Əlavə 4. 4 saylı cəzaçəkmə müəssisəsi (qadınlar üçün) 

 

4 saylı  cəzaçəkmə müəssisəsində yetkinlik yaşına çatmadıqları vaxt məhkum olunan qızlar 



arasında  

 


55 

                                                

Monitorinq zamanı müəssisədə  cəza çəkən 4 nəfər gənc qızlardan (onların 3-ü müəssisəyə 

yetkinlik yaşına çatmamış vaxt düşüblər) anonim müsahibə götürüldü. Sorğu  əsasən 

məhkumların müəssisədə saxlanılma şəraiti, həmçinin saxlanılanlara qarşı tətbiq olunan bəzi 

prosessual qaydalar ilə bağlı idi. 

 

Sorğu aparılanlar buraya 17 (8 il azadlıqdan məhrumetmə cəzasına məhkum edilmiş), 16 (5 il 



azadlıqdan məhrumetmə  cəzasına məhkum edilmiş), 16 (10 il azadlıqdan məhrumetmə 

cəzasına məhkum edilmiş), 19 (10 il azadlıqdan məhrumetmə  cəzasına məhkum edilmiş) 

yaşlarında gətirilmişlər. Hal- hazırda onların 19 (üç nəfər) və 20 yaşları (1 nəfər) var. 

 

Onlar hal-hazırda digər məhkumlar ilə birgə 22 və 30 nəfərlik yataqxanalarda saxlanılırlar.  



 

Qeyd etmək lazımdır ki, birnəfərlik kamerada qalmaq istərdinizmi sualına, qızlardan 2 nəfəri 

təkliyi sevdiyindən istədiyini, 1 nəfər isə bu halda darıxıdırıcı ola biləcəyini bildirdi.  

 

Dindirilmiş  qızlar ümumilikdə, buradakı  şəraitin,  əyləncə-istirahət imkanlarının, sanitar 



gigiyenik vəziyyətin normal olduğunu bildirdilər. Qızlar paltarları, yataq dəstlərini və zəruri 

olan gigiyenik ləvazimatlarını özlərinin və yaxınlarının vəsaiti ilə əldə etdiklərini bildirdilər. 

 

Yeməyin keyfiyyətini soruşduqda qızlar öz yaxınlarının gətirdiyi  ərzaqlardan istədikləri 



xörəkləri bişirdiklərini bildirdilər.  

 

Qızlar burada yalnız tünd rəngli paltar geyinməyə icazə olduğunu (tünd rəngdə paltar 



üstündən də tünd rəngdə olan xalatda gəzirlər) və daha rəngli və  dəyişik çeşiddə paltar 

geyinmək arzusunda olduqlarını bildirdilər. 

 

Sorğu aparılanlar burada heç bir təhsil almağa imkanın olmadığını bildirdilər



 65

Qızlardan yalnız 

biri müəssisəyə salınmamışdan  əvvəl tam orta təhsil aldığını bildirdi (Cəzaların icrası 

Məcəlləsinin 104.1-ci maddəsinə əsasən məhkumların ümumi orta təhsili aparılmalıdır). Burada 

onlara yalnız peşə təliminin keçirildiyi bildirdilər (tikiş və toxuculuq). 

 

Saxlanılanlar intizam tədbirlərindən  şifahi xəbərdarlıq və intizam təcridxanasına salınmanın 



tətbiq edilməsini və onların hər-hansı bir qəddar və ya ləyaqəti alçaldan rəftara məruz 

qalmadıqlarını bildirdilər.  

 

Qızlardan 2 nəfər valideynlərinin onlara mütamadi olaraq, 1 nəfər hərdən bir baş çəkdiklərini və 



bu halda görüşə heç bir maneə törədilmədiyini bildirdilər (1 nəfər müəssisədə elə anası ilə birgə 

saxlanılır).  

 

Respondentlər burada rüşvətxorluq halları ilə rastlaşmadıqlarını bildirdilər. 



 

Müəssisənin heyəti silah daşımır. 

 

«Yetkinlik yaşına çatmayanların işləri və hüquqlarının müdafiəsi üzrə komissiyaların 



nümayəndəsi ilə görüşmüsünüzmü, yaxud onlar sizin ilə maraqlanıblarmı» sualına, sorğu 

aparılanlar hamısı belə qurumu ümumiyyətlə, tanımadıqlarını bildirdilər. 

 

Müəssisədə saxlanılmasını 1 qız-məhkum cinayəti törətsə də, işə baxılarkən cinayətin motiv və 



səbəblərini həmçinin, yüngülləşdirici halların nəzərə alınmaması səbəbindən, 2 nəfər törətdikləri 

ilə yanaşı etmədikləri ağırlaşdırıcı halların nəzərə alınması, 1 nəfər isə çox sərt cəza təyin 

edildiyindən ədalətsiz hesab edir. 

 

65



 AR CİM, Maddə 104.1 əsasən bütün cəzaçəkənlərə təhsil almaq üçün imkan yaradılmalıdır.  

56 

 

Gənclərin hamısı qanunda nəzərdə tutulmuş tutulma müddətlərinin pozulduğunu, tutulan andan 



yalnız xeyli müddət keçdikdən sonra vəkilinin, valideynlərinin və ya digər qanuni 

nümayəndələrinin yanlarına buraxıldığını bildirdilər. 

 

Azərbaycan Cinayət Prossesual Məcəlləsinin 92.3.5 , 432.2-ci maddəllərinə əsasən şübhəli və ya 



təqsirlndirilən  şəxs cinayəti törətdərkən yetkinlik yaşına çatmadıqda müdafiəçinin iştirakı 

məcburidir. Həmçinin müdafiəçinin iştirakı  şəxsin tutulduğu andan təmin edilməlidir. Lakin 

məhkumların dediklərinə  əsasən onların işlərində müdafiəçinin iştirakı qanunda göstərilən 

müddətləri kobudcasına pozulması ilə müşayiət edilmişdir. Sorğulara əsasən, 1 nəfər tutulduğu 

gündən 5-6 gün sonra vəkillə görüşdüyünü, 1 nəfər 8 ay vəkili olmadığını, 1 nəfər 3-4 gün və 

sonuncu respondent tutulduğundan 3 gün sonra vəkillə görüşdüyünü bildirdilər. 

 

«Valideynlərinizlə tutulduğunuz andan nə vaxt sonra görüşdünüz» sualına 1 respondent anası ilə 



birgə tutulduğunu, digəri yalnız 2 il sonra, 1 nəfər isə 4 aydan sonra görüşdüklərini bildirdilər (1 

nəfər xatırlamadığını bildirdi). 

 

Sorğu aparılanlar bir nəfər kimi dövlət tərəfindən təyin olunan vəkillərin göstərdiyi hüquqi 



yardımın formal xarakter daşıdığını dedilər. 

 

Qeyd etmək lazımdır ki, respondentlər aztəminatlı ailələrdən olan qızlar idi. 



 

 

Əlavə 5. Məhkəmə prosesləri 



 

Ucar Rayon Məhkəməsində yetkinlik yaşına çatmayanların cinayət işləri üzrə həyata keçirilən 

məhkəmə proseslərinin monitorinqinin nəticələrinə dair 

 

11 may 2006-cı il tarixdə Ucar rayon Məhkəməsində yetkinlik yaşına çatmayanların cinayət işi 

üzrə hazırlıq iclası keçirildi. İş üzrə iki nəfər təqsirləndirilən şəxs var idi:  

 

1) 1989-cu il təvəllüdlü H.C.N. Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 128-ci 



madəsində nəzərdə tutulmuş əməli törətməkdə ittiham olunurdu; 

 

2) 1988-ci il təvəllüdlü H.C.E. Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 132-ci madəsində 



nəzərdə tutulmuş əməli törətməkdə ittiham olunurdu. 

 

Təqsirləndirilən  şəxslərin hər ikisi yetkinlik yaşına çatmayan idi. Onlar barəsində başqa yerə 



getməmək barədə iltizam qətimkan tədbiri seçilmişdi. 

 

İşə Ucar rayon məhkəməsinin hakimi İ.A.Əzizov sədrlik edirdi. Məhkəmə katibi A.M.Əliyev idi. 



 

Təqsirləndirilən şəxslərin hər ikisinin hüquqlarını eyni müdafiəçi – Abdullayev Bəxtiyar Səfixan 

oğlu müdafiə edirdi. Vəkil, onlarla bağlanmış müqavilə əsasında fəaliyyət göstərirdi. Lakin qeyd 

etmək lazımdır ki, iclas zamanı  təqsirləndirilən  şəxslər öz müdafiəçilərini çətinliklə tanıya 

bildilər. 

 

İşdə dövlət ittihamını Respublika Prokurorluğunun Dövlət ittihamını müdafiə idarəsinin 



prokuroru Abbasov Əmirxan Dilən oğlu müdafiə edirdi.  

 

Onu da qeyd etmək lazımdır ki, prokuror iclas zalına məhkəmənin müşavirə otağından daxil 



oldu.

57 

                                                

 

İş üzrə bir nəfər yetkinlik yaşına çatmış zərərçəkmiş var idi: H.İ.H. 



 

Hazırlıq iclasında Ucar rayon İcra hakimiyyəti yanında Yetkinlik Yaşına Çatmayanların İşləri və 

Hüquqlarının Müdafiəsi üzrə Komissiyanın məsul katibi Məhəmməd Həsənli iştirak edirdi. 

İclasda həmçinin təqsirləndirilən  şəxslərin, o cümlədən zərərçəkmiş  şəxsin valideynləri iştirak 

edirdilər. 

 

Hazırlıq iclasında heç bir tərəfdən vəsatət və etiraz olmadı. Hakim cinayət işinin məhkəmə 



baxışının təyin edilib-edilməməsi məsələsini həll etmək məqsədilə müşavirəyə getdi. Bir neçə 

dəqiqədən sonra hakim müşavirə otağından qayıdaraq təqsirləndirilən  şəxsin məhkəməyə 

verilməsi və  məhkəmə baxışının təyin edilməsi barədə  qərarını elan etdi. Məhkəmə baxışı 17 

may 2006-cı il tarixinə təyin edildi, seçilmiş qətimkan tədbiri dəyişdirilmədən qüvvədə saxlandı. 

 

17 May saat 10:00-a təyin olumuş  məhkəmə prosesi saat 10:45 də başladı. Prosesin gec 



başlanmasına səbəb dövlət ittihamçısının başqa rayondan gəlməsi idi. Məhkəmə baxışı 

təqsirləndirilən, zərərçəkmiş və şahidlərin ifadələri ilə davam etdirdi. Təqsirləndirilən şəxslərin 

təhsil aldıqları məktəbdən hakimin göstərişi ilə müəllim çağırıldı. Lakin axırda məlum oldu ki, 

təhsil şöbəsindən Hüseynov Eyvaz prosesdə iştirak edir.  

 

Prosesdə Yetkinlik yaşına çatmayanların işləri və hüquqlarının müdafiəsi üzrə komissiyadan 



məsul katib iştirak edirdi. Prosesin gedişatı zamanı  işdə başqa bir işin olması da üzə  çıxdı. 

Təqsirləndirilən  şəxs ifadə verdi və çayxanada olan hadisə haqqında danışarkən hakim “onun 

yeri deyil” deyə, onun sözünü kəsdi.  

 

Proses təqsirləndirilən, zərərçəkmiş və şahidlərin ifadələri ilə davam etdi. Sonra hakim çıxışlara 



başlamağı elan etdi. Dövlət ittihamını müdafiə edən prokuror Abbasov Əmirxan Dilən oğlu 

vətəndaş H.C.N. Azərbaycan Respublikasının CM-in 128-ci maddəsinə əsasən, 6 ay islah işləri 

ilə  cəzalandırlmasını xahiş etdi. Vətədaş H.C.E. Azərbaycan Respublikasının CM-in 132-ci 

maddəsi ilə 140 saat ictimai işlər cəzasının verilməsini xahiş etdi. Təqsirləndirilən  şəxslərin 

hüquqlarını müdafiə edən vəkil onlara yüngül cəzanın verilməsini xahiş etdi. Təqsirləndirilən 

şəxslərə son söz verildi. Sonra hakim müşavirə otağına getdi . 40 dəqiqədən sonra hakim qərarı 

oxudu. Cəza təyin edərkən CPM-in 344, 347, 354-cü

66

 maddələrini və  hər iki təqsirləndirilən 



şəxsin yetkinlik yaşına çatmayan və  işlərində  ağırlaşdırıcı halların olmamasını  nəzərə alaraq 

qərar verdi. Vətəndaş H.C.N. Azərbaycan Respublikası CM-in 128-ci maddəsinə  əsasən, aylıq 

qazancının 10%-ni dövlət hesabına keçirmək  şərti ilə 6 ay müddətinə islah işləri cəzasına 

məhkum edildi. Vətəndaş H.C.E. Azərbaycan Respublikası CM-in 132-ci maddəsinə əsasən, 100 

saat ictimai iş  cəzasına məhkum edildi. Qərarda göstərildi ki, qərar qüvvəyə mindikdən sonra 

təqsirləndirilən çəxslər barəsində seçilən başqa yerə getməmək barədə iltizam qətimkan tədbiri 

qüvvədən düşmüş hesab edilir. 

 

Hökmdən hara və hansı müddətdə  şikayət və ya protest vermə imkanı proses iştirakçılarına 



bildirildi. 

 

 



Xanlar Rayon Məhkəməsində yetkinlik yaşına çatmayanların cinayət işləri üzrə  həyata 

keçirilən məhkəmə proseslərinin monitorinqinin nəticələrinə dair 

 

12 may 2006-cı il tarixdə saat 10:00-da Xanlar rayon Məhkəməsində yetkinlik yaşına 



çatmayanların cinayət işi üzrə məhkəmə baxışı keçirilməli idi. Lakin sonradan dəftərxana müdiri 

 

66



 AR-nın CPM? Maddə 344: “Məhkəmənin müşavirə otağına getməsi”. 

AR-nın CPM, Maddə 347: “Məhkəmənin yekun qərarının çıxarılması qaydası”. 

AR-nın CPM Maddə 354: “Məhkəmənin hökmündə mülki iddianın həlli” 


58 

bildirdi ki, baxış saat 11-12 arası keçiriləcək. Dəqiq vaxtın müəyyən edilməsinin qeyri-mümkün 

olduğunu bildirən dəftərxana müdiri, bunu dövlət ittihamını müdafiə edəcək prokurorun gəlməsi 

ilə əlaqələndirdi.  

 

Onu da xüsusi olaraq qeyd etmək lazımdır ki, məhkəmənin qarşısında onlarla şikayətçi var idi və 



onları heç kəs qəbul etmir, kobud rəftar göstərərək susdurmağa çalışırdılar.  Əhali ilə kobud 

rəftarına görə (daha sonra məhkəmə zalındakı davranışı ilə) dəftərxana müdiri Vidadi Zeynalov 

xüsusilə fərqlənirdi.  

 

Onu da qeyd etmək lazımdır ki, Xanlar rayon məhkəməsində  dəftərxana müdiri olduqca geniş 



“səlahiyyət”lərdən istifadə edir. 

 

Hakim də prosesə başlamaq üçün prokuroru gözlədiyini bildirdi. Bu zaman prokuror hakimin 



otağına daxil oldu və hakim 5-10 dəqiqəyə prosesə başlayacaqlarını dedi. 

 

Məhkəmə  işçilərinin öz aralarındakı söhbətlərindən bəlli oldu ki, (onlar həmin gün işə iclas 



zalında baxılacağını  eşidib təəccüblənmişdilər) hakim işlərə iclas zalında baxmır. Daha sonra 

iclas zalına baxış keçirdikdə bu öz təsdiqini tapdı. Belə ki, zalda prokuror üçün, vəkil üçün, iclas 

katibi üçün stol, stul ümumiyyətlə yox idi, o cümlədən təqsirləndirilən  şəxslər üçün nəzərdə 

tutulmuş «qəfəs»də oturacaq yox idi. Hakimin masası və oturacağını isə tamamilə toz basmışdı. 

Bir neçə dəqiqədən sonra mülki geyimdə bir şəxs hakimin yerini təmizlədi, stolun üstünü, stulu 

sildi, stulun yerini düzəltdi. Təqsirləndirilən  şəxslər üçün nəzərdə tutulmuş «qəfəs»ə oturacaq 

yerləşdirilməsi isə, elə təqsirləndirilən şəxslərin özlərinə (onlar zalda idilər) kobud tərzdə həvalə 

olundu. Daha sonra digər otaqlardan zala stol və stullar daşınmağa başlandı. 

 

Bütün bu «quruculuq işləri»ni müşahidə etdiyimiz zaman, məhkəmə  nəzarətçisi bildirdi ki, 



hakim sizi otağına çağırır. Hakim prokurorun başqa rayonda yarımçıq işi olduğuna görə oraya 

getməsi səbəbindən, işi təxirə saldığını və məhkəmə baxışını 17 may 2006-cı il saat 11:00-a təyin 

etdiyini bildirdi. 

 

 

Siyəzən Rayon Məhkəməsində yetkinlik yaşına çatmayanların cinayət işləri üzrə həyata 

keçirilən məhkəmə prosesinin monitorinqinin nəticələrinə dair 

 

2 may 2006 cı il tarixdə Siyəzən rayon Məhkəməsində yetkinlik yaşına çatmayanların cinayət işi 

üzrə məhkəmə baxışı keçirildi. İş üzrə yeddi nəfər təqsirləndirilən şəxs qismində çıxış edirdi.  

 

Təqsirləndirilən şəxslərin beşi yetkinlik yaşına çatmayan idi.  



 

Uşaqlar həbs edilməmişdir. Onlar barəsində başqa yerə getməmək barədə iltizam qətimkan 

tədbiri seçilmişdi. 

 

İşə Siyəzən rayon məhkəməsinin hakimi Məmmədova Südabə  Əlislam qızı  sədrlik edirdi. 



Məhkəmə katibi Dəmirov Zöhrab Azay oğlu idi. Təqsirləndirilən  şəxslərin hüquqlarını 

Həbibzadə Arif və Qasımov Murad müdafiə edirdi. Vəkillər dövlət hesabına təyin olunmuşdular. 

 

İşdə dövlət ittihamını Respublika Prokurorluğunun Dövlət ittihamını müdafiə idarəsinin 



prokuroru Həsənəliyev Babaxan Ramazan oğlu müdafiə edirdi. İş üzrə bir nəfər yetkinlik yaşına 

çatmış zərərçəkmiş var idi.  

 

Məhkəmə baxışında Siyəzən Rayon İcra Hakimyyəti yanında Yetkinlik Yaşına Çatmayanların 



İşləri və Hüquqlarının Müdafəiəsi üzrə Komissiyanın məsul katibi Muradov Eldar iştirak edirdi. 

İclasda həmçinin təqsirləndirilən və zərərçəkmiş şəxslərin valideynləri iştirak edirdilər.  



59 

 

Prokurorun başqa rayondan gəlməsi ilə əlaqədar olaraq, saat 10:00-a təyin olunmuş proses saat 



11:00-da başladı. 

 

Yenicə təmirdən çıxmış məhkəmə zalının ümumi vəziyyətini qənaətbəxş hesab etmək olar. Zalda 



təqsirləndirilən şəxslər üçün nəzərdə tutulmuş "qəfəs" yox idi. 

 

Hakim təqsirləndirilən və  zərərçəkmiş  şəxsləri dindirməklə prosesə başladı. Hər iki tərəf çıxış 



etdikdən sonra, şahidlər gəlmədiklərinə görə, proses 11 may saat 10:00-a təxirə salındı. 

 

11 May saat 10:00 təyin olunmuş proses gecikirdi. Məhkəmə katibi bunun səbəbini vəkilin başqa 



rayondan gəlməsi ilə  əlaqələndirdi. Vəkil gəldikdən sonra prosesin nə vaxt başlayacağını 

soruşduqda şahidlərin gəlməsini gözlədiklərini bildirdilər. 

 

Saat 10:00-a təyin olunmuş proses saat 13:00-da başladı. Təqsirləndirilən  şəxlər, zərərçəkmiş 



şəxslər və şahidlər ifadə verdikdən sonra proses başa çatdı. Hakim çıxışlara başlamağı təklif etdi. 

Dövlət ittihamını müdafiə edən prokuror onları, CM-in 177.2.1 maddəsinə əsasən, 3 il müddətinə 

azadlıqdan məhrum etmə cəzasına məhkum etməyi təklif etdi.  

 

Təqsirləndirilən şəxslərin müdafiəçiləri məhkəmədən, təqsirləndirilən şəxslərin yetkinlik yaşına 



çatmayan olmalarını  və ilk dəfə cinayət törətmələrini nəzərə alaraq, onlara daha yüngül cəza 

verilməsini xahiş etdi. Hakim təqsirləndirilən şəxslərə son söz verdikdən sonra müşavirə otağına 

getdi. 

 

Müşavirə otağından qayıdan hakim hökmü elan etdi. Həmin hökmə görə:  



 

İki nəfər yetkinlik yaşına çatmış şəxslər Azərbaycan Respublikası CM-nin 177.2.1 maddəsi ilə 

təqsirli bilinərək  şərti maliyyə vahidinin 3000(üç min) misli məbləğində  cərimə  cəzasına 

məhkum edildi. Cəza çəkməyinin  əvvəli hökmün icraya yönəldiyi gündən hesab edildi. 

Barəsində seçilmiş başqa yerə getməmək haqqında iltizam qətimkan tədbiri hökm qanuni 

qüvvəyə minənə kimi öz qüvvəsində saxlanıldı. 

 

İş üzrə keçən 5 yetkinlik yaşına çatmayan şəxs Azərbaycan Respublikası CM-nin 177.2.1 



maddəsi ilə  təqsirli bilinərək Azərbaycan Respublikası CM-nin 85.2 maddəsinə  əsasən  şərti 

maliyyə vahidinin 30 (otuz) misli məbləğində  cərimə  cəzasına məhkum edildi. Barəsində 

Azərbaycan Respubliksı CM-nin 89.1 maddəsi tətbiq edilməklə cəzadan azad edildi. Azərbaycan 

Respublikası  CM-nin  87.2  maddəsinə  əsasən valideynin nəzarətinə verildi. Barəsində seçilmiş 

başqa yerə getməmək haqqında iltizam qətimkan tədbiri ləğv edildi. 

 

 



Ağır Cinayətlərə Dair İşlər üzrə Məhkəmədə yetkinlik yaşına çatmayanların cinayət işləri üzrə 

həyata keçirilən məhkəmə prosesinin monitorinqinin nəticələrinə dair 

 

22 sentyabr 2006-cı il tarixdə  Ağır Cinayətlərə Dair İşlər üzrə  Məhkəmədə hakim Cavad 

Cüməliyevin sədrliyi ilə yetkinlik yaşına çatmayanların cinayət işi üzrə  məhkəmə dindirməsi 

davam etdirildi. İş üzrə üç nəfər yetkinlik yaşına çatmayan şəxs qətldə ittiham edilirdi. 

 

Bu məhkəmə işi bir neçə məqama görə monitorinq qrupunun diqqətini cəlb edib: 



1.

 

yetkinlik yaşına çatmayanlar ağır cinayətə görə təqsirli bilinir; 



2.

 

iş üzrə üç yetkinlik yaşına çatmayan şəxs keçdiyi üçün burada qrup şəklində törədilmiş 



cinayətin törədildiyi guman edilir; 

3.

 



sonuncu dəfə monitorinqi aparılan məhkəmə dinləməsi tərixində yetkinlik yaşına 

çatmayanlar istintaq təcridxanasında artıq 18 aya yaxın saxlanılıb; 



60 

4.

 



məhkəmə dinləmələri zamanı yetkinlik yaşına çatmayanlara qarşı işgəncə və qeyri-insani 

rəftar hallarının olması halları qeyd edilmişdir; və 

5.

 

məhkəmə prosesi beynəlxalq ictimaiyyət və medianın diqqətini cəlb etmişdir. Məhkəmə 



ATƏT, “Human Rights Watch”, ABŞ  və Rusiya Federasiyasının səfirlikləri tərəfindən 

daim nəzarətdədir.  

 

Məhkəmə iclası saat 10.00-a təyin edilsədə proses yalnız saat 11.00-da başlandı.  



 

İttiham edilənlər rus dilli olduqlarından tərcüməçinin iştirakı  təmin edilmişdi. Ancaq tərcümə 

çox aşağı  səviyyədə aparılırdı.  İttiham edilənlər məhkəmə salonunda gedən söhbətləri axıra 

qədər başa düşməkdə çətinlik çəkirdilər. 

 

Hakim demək olar ki, prosesi idarə edə bilmirdi, onun hətta danışdıqlarını belə  eşitmək xeyli 



çətinlik törədirdi. Həm ittiham olunanların, həm də zərərçəkmişlərin yaxınlar məhkəmənin işinə 

müdaxilə edirdilər.  

 

Prosesin açıq keçirilməsinə baxmayaraq, məhkəməyə  gələn adamlara təzyiq göstərilirdi. Onlar 



ya bayıra çıxarılır, ya da bayıra çıxanların içəriyə girmələrinə imkan verilmirdi.  

 

Bu məhkəmə işinin digər bir xüsusiyyəti məhkəmənin tərkibinin qərəzli və ya qeyri-kompetent 



olduğuna görə üç dəfə dəyişdirilməsi olub. 

 

Monitorinq zamanı  məlum oldu ki, hakim məhkəmə zalında baş verənlərə  nəzarət etmək 



iqtidarında deyil və  səsküydən məhkəmə zalında səslənən çıxışları  eşitmək mümkün olmayıb. 

Zərərçəkmişin və təqsirləndirilənlərin qohumları məhkəmənin gedişatına mane olurdu.  

 

Məhkəmə prosesi uzun müddət davam etdiyindən (monitorinqin keçirildiyi zaman məhkəmə 



artıq 15 aya yaxın davam edirdi) bu prosesin monitorinqi davamlı  şəkildə aparılıb. Məhkəmə 

dinləmələri dəfələrlə təxirə salınmış, lakin bu haqda əvvəlcədən nə təqsirləndirilənlərə, nə də ki, 

onların vəkilləri və ya qohumlarına məlumat verilməmişdir. Bu cür gecikdirmələr və 

dinləmələrin təxsirə salınması  təqsirləndirilən uşaqlara qarşı qeyri-insani və alçaldıcı  rəftara 

gətirib çıxarıb. Monitorinqin keçirildiyi üç ay ərzində  təqsirləndirilən  şəxslər saxlandıqları 3 

saylı təcridxanadan məhkəməyə gətirilib. Naməlum səbəblərə görə üç dəfə məhkəmə dinləməsi 

təxirə salınmışdır. Hər dəfə bu baş verdikdə, uşaqlar məhkəmənin zirzəmisində bir neçə saat ac-

susuz saxlanılıb və yenidən təcridxanaya geri gaytarılıblar.  

 

Təqsirləndirilən uşaqlara qarşı uzun müddət davam edən ciddi psixoloji təzyiqi rəhbər tutaraq 



onların vəkilləri və valideynləri dəfələrlə məhkəmədən təcili olaraq psixoloq və tibbi personalın 

müdaxiləsini xahiş edib. Bir neçə  məhkəmə dinləməsindən sonra, nəhayət məhkəmə  uşaqların 

tibbi müayinəsinə icazə verib. Lakin sonradan vəkillər və valideynlər təmin edilmiş tibbi 

müayinənin formal olaraq aparıldığını qeyd edib.  

 

Layihə  çərçivəsində aparılan monitorinq fəaliyyətinin bitməsinə baxmayaraq bu uşaqların işi 



hələ  də  məhkəmədədir. Bu ilk növbədə iki beynəlxalq standartın və milli qanunvericiliyin 

pozulmasını göstərir: (1) yetkinlik yaşına çatmayanlara dair bütün prosedurlar yubadılmadan və 

tez aparılmalıdır; və (2) yetkinlik yaşına çatmayanlar ən mümkün qısa müddət  ərzində  həbs 

altında saxlanmalıdır. Lakin monitorinqin aparıldığı sonuncu məhkəmə dinləməsinin tarixinə 

yetkinlik yaşına çatmayan təqsirləndirilən  şəxslər artıq 15 aydır ki, istintaq təcridxanasında 

saxlanılırdı. Təqsirli bilinənlərin ikisi 2005-ci ilin Fevral ayında, digəri isə 2005-ci ilin Avqust 

ayında tutulub. Məhkəmə prosesi isə 2005-ci ilin May ayında başlayıb.  

 

İstintaq təcridxanasında saxlandıqları müddət  ərzində  uşaqların valideynləri və özləri onların 



dəfələrlə döyüldüklərini qeyd edib. Bu cür hadisələrin baş verməsi vəkillər tərəfindən Ağır 

61 

Cinayətlərə dair İşlər üzrə Məhkəmənin diqqətinə çatdırılsa belə, məhkəmə heç bir araşdırmanın 

aparılmasına icazə verməyib.  

1   2   3   4   5   6   7   8   9


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə