Kitab Azərbaycanın kənd təsərrüfatının inkişafında və təşəkkül tapmasında misilsiz



Yüklə 7.66 Mb.
PDF просмотр
səhifə49/77
tarix29.11.2016
ölçüsü7.66 Mb.
1   ...   45   46   47   48   49   50   51   52   ...   77

əsərrüfatında 

payı, % 

K

ənd 

t

əsərrüfatının 

artırılmış 

d

əyərdə payı, % 

Əhalinin hər 

n

əfərinə kənd 

t

əsərrüfatı, 

ABŞ dolları 

K

ənd 

t

əsərrüfatının 

artım 

templ

əri, % 

2000 

1.6 


1.43 

19.8 


158 

84.2 


2001 

2.1 


1.88 

21 


208 

131.3 


2002 

1.75 



15.4 

200 


95.2 

2003 

2.2 


1.71 

12.9 


221 

110 


2004 

2.8 


1.9 

14 


283 

127.3 


2005 

2.6 


1.71 

12.4 


264 

92.9 


2006 

2.8 


1.71 

11.2 


285 

107.7 


2007 

3.5 


1.78 

10.6 


356 

125 


2008 

4.4 


1.93 

10.7 


447 

125.7 


2009 

3.3 


1.49 

9.7 


335 

75 


2010 

3.8 


1.48 

11.5 


386 

115.2 


2011 

3.7 


1.27 

10.6 


503 

97.4 


 

 

 



 

 



 

Serbiyanın ümumi milli gəliri, 2000 – 2011-ci illər 

 

İl 

Milli g

əlir, milyard 

ABŞ dolları 

Əhalinin hər 

n

əfərinə milli gəlir, 

ABŞ dolları 

Dünya milli 

g

əlirində payı, % 

Milli g

əlirin 

artım templəri, 

% 

2000 

8.7 


858 

0.27 


79.1 

2001 

11 


1092 

0.34 


126.4 

2002 

15 


1498 

0.45 


136.4 

2003 

19 


1910 

0.51 


126.7 

2004 

23 


2324 

0.54 


121.1 

2005 

25 


2537 

0.55 


108.7 

2006 

29 


2648 

0.58 


116 

2007 

38 


3865 

0.68 


131 

2008 

46 


4674 

0.75 


121.1 

2009 

40 


4061 

0.69 


87 

2010 

37 


3754 

0.58 


92.5 

2011 

40 


5435 

0.57 


108.1 

 

 



 

 

 



 

 

Serbiya v



ə qonşu-ölkələrdə əhalinin hər nəfərinə milli gəlir, ABŞ 

dolları, 2000 – 2011-ci illər 

 

İl 



S

erb

iy

a

 

B



os

n

iya v

ə 

H

er

soq

ovi

n

a

 

X



or

vat

iya

 

K



os

ovo

 

M



ak

ed

on

iya

 

Ma



ca



st

an

 

R



um

ın

iy

a 

B

ol

q

ar

ıs

ta

n 

2000 

858 


1651 

4882 


764 

1742 


4309 

1667 


1624 

2001 

1092 


1681 

5355 


1088 

1687 


4909 

1810 


1761 

2002 

1498 


1907 

6046 


1234 

1879 


6201 

2090 


2027 

2003 

1910 


2379 

7853 


1458 

2318 


7893 

2645 


2679 

2004 

2324 


2909 

9438 


1563 

2705 


9594 

3342 


3338 

2005 

2537 


2909 

10356 


1615 

2895 


10310 

4409 


3747 

2006 

2648 


3437 

11502 


1733 

3182 


10533 

5483 


4161 

2007 

3865 


4234 

13782 


2040 

3809 


12646 

7577 


5105 

2008 

4674 


5034 

16297 


2409 

4725 


14368 

9171 


6455 

2009 

4061 


4777 

14963 


2326 

4473 


12098 

7522 


6231 

2010 

3754 


4521 

14308 


2365 

4367 


12220 

7447 


6138 

2011 

5435 


4797 

13649 


2807 

144 


13245 

8724 


6984 

 

 



 

 



 

 

Serbiya v

ə qonşu-ölkələrin milli gəlirin artım templərinin dinamikası, 

%  2000 – 2010-cu ill

ər 

 

İl 

S

erb

iy

a

 

B



os

n

iya v

ə 

H

er

soq

ovi

n

a

 

X



or

vat

iya

 

K



os

ovo

 

M



ak

ed

on

iya

 

Ma



ca



st

an

 

R



um

ın

iy

a 

B

ol

q

ar

ıs

ta

n 

2000 

79.1 


113 

91.7 


90.9 

97.2 


95.7 

102.8 


100 

2001 

126.4 


103.3 

109.1 


140 

97.1 


113.6 

108.1 


107.7 

2002 

136.4 


114.3 

112.5 


110.7 

111.8 


126 

115 


114.3 

2003 

126.7 


125 

129.6 


116.1 

123.7 


127 

126.1 


131.3 

2004 

121.1 


122.2 

120 


105.6 

117 


121.3 

125.9 


123.8 

2005 

108.7 


100 

109.5 


102.6 

107.3 


107.2 

131.5 


111.5 

2006 

116 


118.2 

110.9 


107.7 

110.2 


101.9 

124 


110.3 

2007 

131 


123.1 

119.6 


119 

120 


119.8 

137.8 


121.9 

2008 

121.1 


118.8 

118 


120 

124.4 


113.4 

120.7 


125.6 

2009 

87 


94.7 

91.7 


96.7 

94.8 


84 

81.8 


95.9 

2010 

92.5 


94.4 

95.5 


101.7 

97.8 


100.8 

98.8 


97.9 

2011 

108.1 


105.9 

95.2 


118.6 

111.1 


108.2 

116.9 


113 

 

 



 

 

 



Serbiyanın ümumi daxili məhsulu (ÜDM), milyard ABŞ dolları,  

2000 – 2011-ci ill

ər 

 

İl 

İstehlakçı xərcləri 

Ümumi 

investisiyalar 

Xarici 

ticar

ət 

Ümumi 

daxili 

m

əhsul 

(ÜDM) 

Əhalinin 

istehlak 

x

ərcləri 

Hökum

ət 

x

ərcləri 

C

əmi 

2000 

6.8 


1.7 

8.5 


0.71 

-0.51 


8.7 

2001 

9.5 


2.5 

12 


1.3 

-1.8 


11 

2002 

13 


3.4 

16 


1.7 

-2.7 


15 

2003 

16 


4.4 

20 


2.8 

-3.4 


20 

2004 

18 


4.7 

23 


6.7 

-6 


24 

2005 

19 


4.7 

24 


-4.9 


25 

2006 

23 


5.5 

28 


-5.8 


29 

2007 

30 


38 


11 

-10 


39 

2008 

37 


9.6 

46 


14 

-13 


48 

2009 

32 


40 


7.2 

-7 


40 

2010 

30 


7.3 

37 


6.7 

-7 


38 

2011 

32 


40 


7.9 

-7 


41 

 


 

 



 

 

Serbiyanın ümumi daxili məhsulu (ÜDM), %, 2000 – 2011-ci illər 



 

İl 

İstehlakçı xərcləri 

Ümumi 

investisiyalar 

Xarici 

ticar

ət 

Ümumi 

daxili 

m

əhsul 

(ÜDM) 

Əhalinin 

istehlak 

x

ərcləri 

Hökum

ət 

x

ərcləri 

C

əmi 

2000 

78.2 


19.5 

97.7 


8.2 

-5.9 


100 

2001 

86.4 


21.8 

109.1 


11.8 

-16.4 


100 

2002 

86.7 


22.7 

106.1 


11.3 

-18 


100 

2003 

80 


22 

100 


14 

-17 


100 

2004 

75 


19.6 

95.8 


27.9 

-25 


100 

2005 

76 


18.8 

96 


24 

-19.6 


100 

2006 

79.3 


19 

96.6 


24.1 

-20 


100 

2007 

76.9 


20.5 

97.4 


28.2 

-25.6 


100 

2008 

77.1 


20 

95.8 


29.2 

-27.1 


100 

2009 

80 


20 

100 


18 

-17.5 


100 

2010 

78.9 


19.2 

97.4 


17.6 

-18.4 


100 

2011 

78 


19.5 

97.6 


19.3 

-17.1 


100 

 

Serbiyanın  kənd təsərrüfatı  Aİ  standartlarına  istehsalın  uyğunlaşması 

prosesind

ə digər sahələrdən daha irəli getmişdir. Aİ bazarlarına Serbiyanın ümumi 

k

ənd təsərrüfatı  ixracının  44  faizi  ixrac  edilir.  Serbiya  kənd təsərrüfatı 



m

əhsullarının  Aİ  azad  ixracı  sayəsində  Serbiyada ötən on ildə  ixracın  xeyli 

artımına  nail  olunmuşdur.  Əsas  məhsullar  qarğıdalı,  şəkər, moruq və  pivə 

olmuşdur, idxal edilən məhsulların arasında isə qəhvə və sitrus bitkiləri xüsusi yer 

tutur. 

Serbiyanın kənd təsərrüfatına edilən qoyuluşlar xarici investorlar üçün bir 



çağırışdır,  çünki  onlar  Serbiya  istehsalçıları  kimi  Serbiyanın  azad  ticarət barədə 

müqavil


ə  imzaladığı  ölkələrdə  istifadə  etdiyi  həmin güzəştlərdən istifadə  edirlər. 

Azad ticar

ət  zonasının  təyin  olunmağı  ilə  liberallaşdırmanın  yüksək səviyyəsinə 

nail olunmuşdur, bu da investisiyalara sabitlik və uzun müddətə planlaşdırma vəd 

edir. 

Serbiyanın təsərrüfatçılarının fikrinə görə, ötən il son onillikdə ən çətin il 



olmuşdur.  Böhrana  baxmayaraq,  Serbiyanın  kənd təsərrüfatı  uğurlu  və  ixracda 

g

əlirə  nail olan sahə  olmuşdur.  Nazirliyin  məlumatına  görə, ötən onillik ərzində 



ümumi 

əmtəə  dövriyyəsi 5,5 dəfə  artmışdır.  Hökumətin həvəsləndirici tədbirləri 

əlavə olaraq istehsalçıları stimullaşdırmışdır, bu da ixracın artımını təmin etmişdir. 

Brussel Aİ ölkələrində kənd təsərrüfatının inkişafına dəstək kimi, demək olar ki, 

büdc

ə daxil olmalarının yarısını, 50 milyard avro ayırmışdır, eyni zamanda Serbiya 



k

ənd təsərrüfatı üçün bu il ÜDM-nin 3,1 faizini ayırmışdır. 

Serbiyanın  kənd təsərrüfatının  inkişafının  uzunmüddətli  planında  yüksək 

keyfiyy


ətli,  sağlam  məhsulların istehsalı prioritet  yer  tutmalıdır.  Belə  məhsullara 

t

ələbat dünya bazarında müntəzəm olaraq artır, əsasən də inkişaf etmiş ölkələrdə. 



Bu sah

ənin mütəxəssislərinin fikrinə görə, Serbiyanı ənənəvi, genetik modifikasiya 



 

 



 

etdirilmiş bitki və heyvan növlərinin istehsalı olmadan kənd təsərrüfatı istehsalçısı 

regionu etm

ək lazımdır. Kənd təsərrüfatının inkişafının gələcək əsas istiqaməti – 

mövcud olan yüks

ək keyfiyyətli məhsulların istehsalı üçün gücün optimal istifadəsi 

v

ə qorunub saxlanmasıdır. Serbiyanın ixrac potensialının daha da yüksək olmasını 



n

əzərə alaraq bazarı daha da möhkəmləndirmək və Serbiya fermerlərinin rəqabət 

qabiliyy

ətini artırmaq və Aİ bazarında rəqabətə hazırlamaq nəzərdə tutulur. 



Ərazisi 88,4 min km

2



əhalisi 10,2 milyon nəfərdir, 1 km

2

-

ə  115 nəfər 

düşür. ÜDM 79,0 milyard ABŞ dolları təşkil edir, hər nəfərə 7 745 ABŞ dolları 

düşür. 2012-ci ildə ərzaq ixracı 2,0 milyard avro təşkil etmişdir. Bitkiçilik kənd 

t

əsərrüfatı  istehsalının  60  faizini  verir.  Serbiyada  5,1  milyon  hektar  kənd 

t

əsərrüfatı sahəsi, 4,3 milyon hektar əkin sahəsi mövcuddur. Serbiya bağlarının 

50 faizind

ən artıq hissəsini gavalı ağacları təşkil edir. Əkin sahəsinin təxminən 

90 faizi şəxsi mülkiyyətdədir. Serbiya hər il 85 min ton moruq istehsal edir, bu da 

Avropa İttifaqı üzrə ümumi həcmin 65 faizini, dünya həcminin 15,2 faizini təşkil 

edir. İldə 7,0 milyon tondan çox qarğıdalı, 370,0 min  ton soya, 400,0 min ton 

şəkər, 963 min ton kartof və s. istehsal edilir. Fərdi təsərrüfatlar 1,0 milyon baş 

iribuynuzlu mal-qaraya, 3,16 milyon donuza, 1,57 milyon qoyuna, 16,6  milyon 

ev quşlarına, 152,5 min keçiyə malikdirlər. 

Sloveniyanın kənd təsərrüfatı 

 

Sloveniyanın  ərazisi  20,3  min  km



2

,  əhalisi  2,0  milyon  nəfərdir.  ÜDM 

istehsalı  58,6  milyard  ABŞ  dolları  təşkil  edir,  hər  nəfərə  29,3  min  ABŞ  dolları 

düşür. 


Ölkədə  kənd  təsərrüfatı  ilə  məşğul  olmaq  üçün  çox  da  əlverişli  olmayan 

şərait  mövcuddur.  Bu  da  ərazinin  dağlıq  relyefi  və  mütbit  torpaqlarının 

məhdudiyyətilə izah edilir. Sloveniyanın ərazisinin böyük hissəsi kənd təsərrüfatı 

üçün yararlı deyil. Ölkə ərazisinin yalnız 38,9 faizi kənd təsərrüfatı torpaqları təşkil 

edir,  tam  yararlı  olmayan  torpaqlar  6,9  faizdir.  Kənd  təsərrüfatı  torpaqlarının 

sahəsinin cəmi 29,9 faizini əkin sahələri təşkil edir. Becərilən torpaqların təxminən 

90  faizi  və  digər  kənd  təsərrüfatı  torpaqları  fərdi  mülkiyyətdədir.  Ölkədə  ət-süd 

heyvandarlığı  inkişaf  etmişdir.  İribuynuzlu mal-qaranın  və  qoyunların 

yetişdirilməsi və həmçinin dənli bitkilərin becərilməsi (buğda, qarğıdalı), bağçılıq 

və  üzümçülük  inkişaf  etmişdir.  Sloveniyada  həmçinin  mayaotu,  kartof,  şəkər 

çuğunduru  istehsal  edilir.  Broyler  quşçuluğu  olduqca  yaxşı  inkişaf  etmişdir. 

S

loveniyanın  kənd  təsərrüfatı  həm  Yuqoslaviya  Federasiyasının  tərkibinə  daxil 



olan  dövrdə,  həm  də  müstəqilliyi  əldə  etdikdən  sonra  ölkənin  milli  məhsulunun 

formalaşmasında böyük rol oynamayıb və oynamır. Mürəkkəb dağlıq relyefi (kənd 

təsərrüfatı  torpaqlarının  70  faizi  becərilmənin  ağır  şəraiti  kateqoriyasına  aiddir) 

kənd  təsərrüfatının  inkişafını  çətinləşdirir,  becərilən  bitkilərin  ceşidini 

məhdudlaşdırır  və  digər  ölkələrlə  müqayisədə  Sloveniyanın  kənd  təsərrüfatının 

rəqabətədavamlılığına təsirini göstərir, onu azgəlirli və azməhsuldar edir. 

Sloveniya  Qərbi  Avropa  aqrar  və  heyvandarlıq  məhsullarının  idxalçısıdır. 

Ölkənin  kənd  təsərrüfatının  əsas  sahəsi  ət-süd yönümlü heyvandarlıqdır,  o  kənd 

təsərrüfatı istehsalının 2/3 hissəsini təşkil edir. Həmçinin donuzçuluq və quşçuluq 

əhəmiyyətli  istiqamətlərdir.  Son  illər  sürətli  templərlə  qoyunçuluq  inkişaf  edir. 

Ölkənin dənli bitkilər təsərrüfatının istehsalının həcmi və strukturu heyvandarlığın 

ehtiyaclarına  xidmət  edir.  Becərilən  torpaqların  40  faizində  qarğıdalı  becərilir. 

Əhəmiyyətinə  görə  növbəti  yeri  şəkər  çuğundurunun  becərilməsi,  üzümçülük  və 

bağçılıq təşkil edir. Sloveniya üçün ənənəvi ixrac bitkisi olan mayaotunun istehsalı 

xüsusi yer tutur. 

1998-


ci  ildə  Sloveniyanın  kənd  təsərrüfatının  islahatı  proqramı  qəbul 

edilmişdir.    Bu  sənəd  2002-ci  ilədək  heyvandarlığın,  bitkiçiliyin,  meşə 

təsərrüfatının və balıqçılığın inkişafının milli proqramıdır, bu sənəd Aİ-nın vahid 

kənd təsərrüfatı strateqiyasına və məqsədlərinə uyğundur. 

Sloveniya

lıların  qarşısında  milli  qanunvericiliyin Avropa standartlarına 

uyğunlaşdırılması  məsələsi  durmuşdur,  bunun  üçün  4000  müxtəlif  normativ 

aktların  qəbul  edilməsi  və  tətbiqi,  həmçinin  müvafiq  institutların,  dövlət 

idarələrinin,  informasiya  sistemlərinin  yenidən  təşkil  edilməsi,  kənd  təsərrüfatı 

sahəsində vəsaitlərin istifadəsinin nəzarətə götürülməsi zəruridir. 

Sloveniya

lıların  Aİ-nin  kənd  təsərrüfatı  sahəsində  tələblərinin  maksimum 

uyğunlaşdırılması  cəhdlərinə  baxmayaraq,  onun  inkişafı  problemi  danışıqlar 

prosesinin 

qarşısında  duran  kəskin  məsələlərdən  biridir.  Sloveniya  bitkiçiliyin 

ehtiyaclarına  150.000  hektarın  saxlanılmasını  zəruri  hesab  edir,  lakin  Avropa 



 

 



 

Komissiyasının  təklif  etdiyi  rəqəm  94.192  hektar  təşkil  etmişdir.  Sloveniya 

tərəfdən  şəkərin  istehsalına  sorğu  edilən kvota  48.000  tonadək  aşağı  salınmış  və 

ildə  75.000  ton  təşkil  edir.  Bu  məhsulun  istehsalına  süni  azaldılmış  kvota  yerli 

ekspertlərin  fikrincə  Ormoj  şəhərində  yerləşən,  ölkədə  yeganə  şəkər  fabrikinin 

bağlanmasına və faktiki olaraq şəkər çuğundurunun istehsalının və emalının ləğv 

edilməsinə gətirib çıxara bilər. 

İstehsalın  azalması,  həmçinin  ölkənin  digər  sahələri  üçün  də  təhlükəlidir. 

Əsasən südün istehsalı 12-15 faiz, iri və xirda buynuzlu mal-qaranın sayı isə 2-3 

dəfə azaldılmalıdır. 

Aİ-nin  kənd  təsərrüfatına  tələblərinin  dəqiqliklə  yerinə  yetirilməsi 

Sloveniyanın  bir  çox  fermer  təsərrüfatlarının  iflasına,  onsuzda  az  olan  kənd 

təsərrüfatı məhsullarının istehsalının azalmasına və sloveniyalıların Avropa ərzaq  

bazarından  tam  aslılığına  gətirib  çıxara  bilər.  Kənd  təsərrüfatında  məşğul  yerli 

fermer və işçilər danışıq prosesinin uğurlu bitməsinə, həmçinin Sloveniyanın kənd 

təsərrüfatı digər nazirliklər və idarələrlə birlikdə milli istehsalçıları dəstəkləməyə 

imkan yarada biləcəyinə ümid edirlər.  

Ərazisi  20,3  min  km

2



əhalisi  2,0  milyon  nəfər,  ərazisinə  görə  dünyada 

153-

cü  yerdədir,  1  km

2

-

ə  99,6  nəfər  düşür.  Ərazisinin  38,9  faizi  kənd 

təsərrüfatına  yararlı  torpaqlardır,  onun  29,9  faizi  əkin  altındadır.  Kənd 

təsərrüfatının  əsas  sahəsi  ətlik-südlük  heyvandarlıqdan  ibarətdir.  Becərilən 

sahələrin 40 faizi qarğıdalı bitkisi altındadır. ÜDM istehsalı 58,6 milyard ABŞ 

dolları təşkil  edir,  hər  nəfərə  29,3    ABŞ  dolları  düşür.  Kənd  təsərrüfatı  dünya 

kənd təsərrüfatının 0,39 faizini təşkil edir. Kənd təsərrüfatında 1,0 milyard ABŞ 

dolları məhsul istehsal edilir, əhalinin hər nəfərinə 493 ABŞ dolları düşür. 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

1   ...   45   46   47   48   49   50   51   52   ...   77


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə