Kitab Azərbaycanın kənd təsərrüfatının inkişafında və təşəkkül tapmasında misilsiz



Yüklə 7.66 Mb.
PDF просмотр
səhifə66/77
tarix29.11.2016
ölçüsü7.66 Mb.
1   ...   62   63   64   65   66   67   68   69   ...   77

2000 

4864 


7690 

1011 


2049 

2001 

4422 


7211 

956 


2059 

2002 

4245 


2907 

914 


2145 

2003 

4637 


3421 

919 


2266 

2004 

5951 


3991 

980 


2570 

2005 

7238 


4731 

1039 


2867 

2006 

8926 


5484 

1182 


3302 

2007 

9860 


6655 

1374 


3834 

2008 

10181 


8259 

1768 


4532 

2009 

9495 


7713 

1739 


4519 

2010 

11862 


9156 

2014 


5399 

2011 

17346 


16979 

2379 


6122 

 

 



 

7

 

 



Çili v

ə qonşu-ölkələrin ÜDM-nin artım templərinin  

dinamikası, %, 2000 – 2011-ci illər 

 

İl  

Çili 

Argentina  Boliviya 

Peru 

2000 

102,7 


100 

101,2 


101,9 

2001 

92 


94,7 

96,4 


101,9 

2002 

97,1 


37,9 

97,5 


105,6 

2003 

110,4 


127,5 

102,5 


107 

2004 

129,7 


117,7 

108,6 


114,8 

2005 

122,9 


119,6 

108 


112,9 

2006 

124,6 


116,9 

115,8 


116,5 

2007 

111,6 


122,4 

118,2 


117,4 

2008 

104,3 


125,2 

130,8 


119,4 

2009 

94,2 


94,2 

100 


100,8 

2010 

126,1 


119,7 

117,6 


120,8 

2011 

122,7 


121,1 

120 


114,6 

 

 



 

 

 



 

Çili v

ə lider-ölkələrin ümumi daxili məhsulu (ÜDM),  

milyard ABŞ dolları, 2000 – 2011-ci illər 



 

İl 

Çili 

ABŞ 

Çin 

Yaponiya 

Almaniya 

Fransa 

2000 

75 


9899 

1193 


4667 

1886 


1326 

2001 

69 


10234 

1317 


4095 

1881 


1338 

2002 

67 


10590 

1456 


3918 

2007 


1452 

2003 

74 


11089 

1651 


4229 

2424 


1792 

2004 

96 


11798 

1943 


4606 

2726 


2056 

2005 

118 


12564 

2284 


4552 

2766 


2137 

2006 

147 


13315 

2787 


4363 

2903 


2256 

2007 

164 


13962 

3494 


4378 

3324 


2582 

2008 

171 


14219 

4532 


4880 

3624 


2832 

2009 

161 


13864 

5051 


5033 

3292 


2625 

2010 

203 


14447 

5739 


5459 

3280 


2560 

2011 

281 


15040 

11300 


4389 

3085 


2214 

 

 



 

 

 



8

 

 



Çili v

ə lider-ölkələrdə əhalinin hər nəfərinə ÜDM,  

ABŞ dolları, 2000 – 2011-ci illər 

 

İl 

Çili 

ABŞ 

Çin 

Yaponiya 

Almaniya 

Fransa 

2000 

4864 


35041 

940 


37122 

22903 


22456 

2001 

4422 


35840 

1031 


32527 

22832 


22529 

2002 

4245 


36711 

1132 


31083 

24347 


24291 

2003 

4637 


38068 

1276 


33515 

29388 


29775 

2004 

5951 


40121 

1494 


36469 

33033 


33929 

2005 

7238 


42329 

1747 


36015 

33511 


35035 

2006 

8926 


44448 

2120 


34500 

35173 


36756 

2007 

9860 


46188 

2644 


34605 

40283 


41817 

2008 

10181 


46621 

3412 


38563 

43941 


45605 

2009 

9495 


45059 

3784 


39770 

40034 


42037 

2010 

11862 


46546 

4279 


43142 

39853 


40773 

2011 

17346 


48517 

8433 


34560 

37170 


35143 

 

 

 

 

Çili v

ə lider-ölkələrin ÜDM-nin artım templərinin dinamikası, 

%, 2000 – 2011-ci ill

ər 

 

İl 

Çili 

ABŞ 

Çin 

Yaponiya 

Almaniya 

Fransa 

2000 

102,7 


106,4 

108,4 


106,8 

88,5 


91,1 

2001 

92 


103,4 

110,4 


87,7 

99,7 


100,9 

2002 

97,1 


103,5 

110,6 


95,7 

106,7 


108,5 

2003 

110,4 


104,7 

113,4 


107,9 

120,8 


123,4 

2004 

129,7 


106,4 

117,7 


108,9 

112,5 


114,7 

2005 

122,9 


106,5 

117,6 


98,8 

101,5 


103,9 

2006 

124,6 


106 

122 


95,8 

105 


105,6 

2007 

111,6 


104,9 

125,4 


100,3 

114,5 


114,5 

2008 

104,3 


101,8 

129,7 


111,5 

109 


109,7 

2009 

94,2 


97,5 

111,5 


103,1 

91 


92,7 

2010 

126,1 


104,2 

113,6 


108,5 

99,4 


97,5 

2011 

122,7 


103,8 

125,5 


107,5 

109,9 


108,4 

 

 



 

 

 



 

 


9

 

 



Çilinin k

ənd təsərrüfatının əlavə dəyəri, 2000 – 2011-ci illər 

 

İl 

K

ənd 

t

əsərrüfatı, 

milyard ABŞ 

dolları 

Dünya k

ənd 

t

əsərrüfatında 

payı, % 

Əlavə dəyərdə 

k

ənd 

t

əsərrüfatının 

payı, % 

Əhalinin hər 

n

əfərinə kənd 

t

əsərrüfatı, 

ABŞ dolları 

K

ənd 

t

əsərrüfatının 

artım 

templ

əri, % 

2000 

4,2 


3,75 

5,9 


272 

102,4 


2001 

3,3 


2,96 

5,1 


211 

78,6 


2002 

3,5 


3,05 

5,6 


222 

106,1 


2003 

3,6 


2,8 

5,1 


226 

102,9 


2004 

4,1 


2,78 

4,5 


254 

113,9 


2005 

3,28 



4,5 

307 


122 

2006 

5,6 


3,42 

340 



112 

2007 

5,9 


3,01 

3,8 


355 

105,4 


2008 

5,7 


2,5 

3,5 


339 

96,6 


2009 

5,5 


2,48 

3,6 


324 

96,5 


2010 

6,3 


2,45 

3,2 


368 

114,5 


2011 

7,8 


2,67 

3,4 


452 

123,8 


 

 

 



 

Çilinin ümumi milli g

əliri, 2000 – 2011-ci illər 

 

İl 

Milli g

əlir, milyard 

ABŞ dolları 

Əhalinin hər 

n

əfərinə milli gəlir, 

ABŞ dolları 

Dünya milli 

g

əlirində payı, 

% 

Milli g

əlirin 

artım templəri, 

% 

2000 

72 


4669 

2,23 


101,4 

2001 

66 


4230 

2,05 


91,7 

2002 

64 


4055 

1,92 


97 

2003 

70 


4386 

1,87 


109,4 

2004 

88 


5455 

2,08 


125,7 

2005 

108 


6625 

2,36 


122,7 

2006 

128 


7772 

2,57 


118,5 

2007 

146 


8778 

2,61 


114,1 

2008 

158 


9407 

2,58 


108,2 

2009 

149 


8787 

2,58 


94,3 

2010 

188 


10985 

2,97 


126,2 

2011 

235 


13607 

3,34 


125 

 


Braziliyanın kənd təsərrüfatı 

 

Ərazisi  8,5  milyon  km

2



əhalisi 197,0  milyon nəfər,  ÜDM  istehsalı  2284,0 



milyard ABŞ dollarıdır, hər nəfərə 11 594 ABŞ dolları düşür. 

Braziliyanın  kənd təsərrüfatında  ümumi  işçi  qüvvəsinin 20 faizi məşğuldur. 

K

ənd  təsərrüfatı  məhsullarının  ixracına  görə  Braziliya dünyada üçüncü yeri tutur



onun bu m

əhsulların dünya ixracında payı 6,1 faiz təşkil edir. Braziliyanın ixracında 

k

ənd təsərrüfatı məhsullarının payı ümumi ixracın 1/3 hissəsinə çatır. 



K

ənd təsərrüfatı  sahəsinin strukturunda bitkiçilik üstünlük təşkil  edir  (ümumi 

m

əhsulun dəyərinin  60  faizi),  bununla  yanaşı  torpaq  istifadəsinin və  torpaq 



sahibliyinin  inkişaf  prosesində  iri torpaq sahibliyinin institutu olan latifundiya 

yaranmışdır  (bütün  becərilən  torpaqların  80 faizi). Həmçinin  kiçik  torpaq  sahibliyi 

olan  minifundiyalar  da  inki

şaf  etmişdir.  Minifundiyaların  xüsusi çəkisi  az  olmasına 

baxmayaraq, d

ənli bitkilər,  paxlalılar,  kartof  kimi  bitkilərin  əsas hissəsini istehsal 

edirl

ər  (latifundiyaların  plantasiyalarında  bitkilər ixrac üçün becərilir). Braziliya 



q

əhvə, şəkər qamışı, soya, qarğıdalı, kakao, banan, pambıq kimi bitkilərin, həmçinin 

iribuynuzlu mal-

qaranın ənənəvi istehsalçısı və ixracçısıdır. 

Braziliyanın  şimalında,  ölkənin ümumi sahəsinin 60 faizini təşkil  edən 

Amazoniya

nın iri meşəlik əraziləri yerləşir. Braziliyanın ixracının əsasını qəhvə təşkil 

edir. 2008-ci ild

ə  2 790,8  min  ton  qəhvə  istehsal  edilmişdir,  beləliklə  Braziliya bu 

göst


əriciyə  görə  dünyada birinci yerdədir. Braziliya həmçinin,  əsasən  avtomaşınlar 

üçün yanacaq kimi istifad

ə edilən etanolun alındığı  şəkər qamışının istehsalına görə 

d

ə birinci yerdədir. 2008-ci ildə  648 milyon ton şəkər qamışı yığılmışdır. Həmçinin 



kakao  (208  min  ton),  pambıq  (3,9  milyon  ton)  və  soya (59,9 milyon ton) istehsal 

edilir.   

Braziliyada buğda, qarğıdalı və düyü əsas istehlak bitkiləridir. 2008-ci ildə 59 

milyon ton qarğıdalı (məhsul ildə iki dəfə yığılır), 12 milyon ton düyü, 5 milyon ton 

buğda yığılmışdır. 

Heyvandarlıq  Braziliyada  əsasən  ət  istehsalına istiqamətləndirilib və  kənd 

t

əsərrüfatı  məhsullarının dəyərinin təxminən 40 faizini təşkil  edir.  Otlaq  maldarlığı, 



h

əmçinin tərəvəzçiliklə  uyğunlaşdırılmış  ət heyvandarlığı  üstünlük  təşkil  edir. 

Heyvandarlıq  daha  çox  ölkənin mərkəzi-qərbində  yayılmışdır.  Ölkədə  iribuynuzlu 

mal-


qaranın sayı  180  milyon,  donuzların 30  milyon,  ev quşlarının 1 050 milyon və 

qoyunların 20 milyon təşkil etmişdir. 

Braziliya C

ənubi Amerikanın  mərkəzi və  şərq hissəsində  yerləşən  ən iri 

dövl

ətdir. Quru sərhədlərinin uzunluğu təxminən 16 min km, şərqdə isə ölkə 7,4 min 



km  Atlantika il

ə əhatə edilir. 

Braziliya  inkişaf  etməkdə  olan  ölkələr  arasında  birincilərdən  biridir. 

İnvestorların  istehsalı  və  etibarlığı bərpa edilmiş  və  ÜDM  inkişaf  templəri 2010-cu 

ild

ə müsbət olmuşdur. İxracın bərpası iqtisadi inkişafa müsbət təsir göstərmişdir. 



Hal-

hazırda  Braziliyanın  sabit  inkişafı  və  yatırımların  yüksək faizi ölkənin 

iqtisadiyyatını xarici investorlar üçün cəlbedici etmişdir. 2010-cu il ərzində kapitalın 


 

 



 

ölk


ə daxilinə böyük axını yerli valyutanın məzənnələrinin artmasına şərait yaratmış və 

hökum


əti bəzi xarici investisiyalara vergilərin qaldırılmasına məcbur etmişdir. 2008-

ci ild


ə  Braziliyanın  prezidenti,  dövlət büdcəsi  hesabına  maliyyələşən (ÜDM 3,8 

faizin


ədək təşkil edən) 6 milyard ABŞ dollar məbləğındə “suveren rifah fondu”nun 

formalaşdırılması  barədə  fərman  imzalamışdır.  Fondun  məqsədi xarici kreditləşmə 

m

ənbələrinin iflasa  uğraması  şəraitində  Braziliya  şirkətlərini  investisiya  qoyuluşları 



il

ə təmin etməkdir. 

İllər üzrə  ÜDM-nin nisbi dəyişikliyi;  +5,1  faiz  (2008),  -0,2 faiz (2009), +7,5 

faiz (2010). 2010-cu ild

ə ÜDM-nin həcmi 2,284 trilyon ABŞ dolları təşkil etmişdir. 

ÜDM h


ər nəfərə 11594 ABŞ dollara çatmışdır. İnflyasiya 4,5 faiz, işsizliyin səviyyəsi 

5,7 faiz t

əşkil etmişdir. 

Braziliya inkişaf edən dünyanın əsas ölkələrindən biridir. O, ÜDM görə Latın 

Amerikasında birinci yeri tutur, sənaye istehsalının həcminə görə isə dünyanın ən  iri 

ölk


ələrin onluğuna daxildir. ÜDM-də sənayenin payı 26,4 faiz, kənd təsərrüfatının isə 

6,1 faiz t

əşkil edir. Sənayedə işçi qüvvəsinin 14 faizi məşğuldur. 

Ərazisi 8,5 milyon km

2



əhalisi 197,0 milyon nəfər, 1 km

2

-

ə 267 nəfər düşür. 

ÜDM 2284,0 milyard ABŞ dolları təşkil edir, hər nəfərə 11594 ABŞ dolları düşür. 

K

ənd təsərrüfatında  işçi  qüvvəsinin 20 %-i  iştirak  edir.  Kənd təsərrüfatı 

m

əhsullarının satışına görə dünyada 3-cü yeri tutur və dünya ixracının 6,15 %-ni 

verir. M

əhsulların 60 %-ni bitkiçilik təşkil edir. İxracın əsas hissəsini qəhvə tutur

2008-ci ild

ə 2790,8 min ton qəhvə, 59 milyon ton qarğıdalı, 12 milyon ton düyü, 5,0 

milyon ton buğda istehsal edilmişdir. Kənd təsərrüfatı məhsullarının dəyərinin 40 

%-ni h

eyvandarlıqda ətçilik verir. 180 milyon iribuynuzlu mal-qara, 30 milyon baş 

donuz, 1 

050 milyon baş toyuq, 20 milyon baş qoyun mövcuddur. 

 

 

Braziliyanın ümumi daxili məhsulu (ÜDM), 2000 – 2010-cı illər 

 

İl 

ÜDM, milyard ABS 

dolları 

Əhalinin bir nəfərinə ÜDM, 

ABS dolları 

Dünya ÜDM 

payı, % 

ÜDM inkişaf 

tempi,% 

2000 

645 


3698 

109.9 



2001 

554 


3132 

1.73 


85.9 

2002 

506 


2822 

1.51 


91.3 

2003 

552 


3039 

1.47 


109.1 

2004 

664 


3611 

1.57 


120.3 

2005 

882 


4742 

1.93 


132.8 

2006 

1089 


5794 

2.2 


123.5 

2007 

1367 


7202 

2.45 


125.5 

2008 

1653 


8630 

2.7 


120.9 

2009 

1593 


8243 

2.75 


96.4 

2010 

2284 


11594 

3.31 


131.1 

 


 

 



 

 

Braziliyanın və qonşu-ölkələrin ÜDM, milyard ABŞ dolları, 2000 – 2010-cu illər 

 

 



İl  Braziliya  Argen-

tina 

Boliviya  Peru 

Kolum-

biya 

Venesuela 

Paraq-

vay 

Uruq-

vay 

2000 

645 


284 

8.4 


53 

100 


117 

7.1 


23 

2001 

554 


269 

8.1 


54 

98 


123 

6.4 


21 

2002 

506 


102 

7.9 


57 

98 


93 

5.1 


14 

2003 

552 


130 

8.1 


61 

95 


84 

5.6 


12 

2004 

664 


153 

8.8 


70 

117 


112 

6.9 


14 

2005 

882 


183 

9.5 


79 

147 


146 

7.5 


17 

2006 

1089 


214 

11 


92 

163 


183 

9.3 


20 

2007 

1367 


262 

13 


108 

207 


230 

12 


24 

2008 

1653 


328 

17 


129 

244 


311 

17 


31 

2009 

1593 


309 

17 


130 

235 


326 

14 


31 

2010 

2284 


709,7 

20 


157 

288 


391 

18 


52 

 

 



 

 

 

Braziliyanın və qonşu-ölkələrin ÜDM, %, 2000 – 2010-cu illər 

 

İl 



Braziliya  Argentina  Boliviya  Peru  Kolumbiya  Venesuela  Paraqvay  Uruqvay 

2000 

52.12 


22.95 

0.68 


4.28 

8.08 


9.45 

0.57 


1.86 

2001 

48.88 


23.73 

0.71 


4.76 

8.65 


10.85 

0.56 


1.85 

2002 

57.3 


11.55 

0.89 


6.46 

11.1 


10.53 

0.58 


1.59 

2003 

58.25 


13.72 

0.85 


6.44 

10.02 


8.86 

0.59 


1.27 

2004 

57.96 


13.35 

0.77 


6.11 

10.21 


9.78 

0.6 


1.22 

2005 

59.96 


12.44 

0.65 


5.37 

9.99 


9.93 

0.51 


1.16 

2006 

61.14 


12.01 

0.62 


5.16 

9.15 


10.27 

0.52 


1.12 
1   ...   62   63   64   65   66   67   68   69   ...   77


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə