Azərbaycan Respublikası


 Pedaqoji heyətin işə götürülməsi və ixtisasartırması



Yüklə 0,71 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə8/9
tarix07.12.2016
ölçüsü0,71 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9

3.7.4. Pedaqoji heyətin işə götürülməsi və ixtisasartırması 

Pedaqoqların  hazırlanması  Salamanka  bəyannaməsinin  ən  mühüm  məqamlarından  biridir. 

Bəyannaməyə  uyğun  olaraq,  ibtidai  və  orta  məktəblərin  bütün  müəllimləri  ilkin  pedaqoji  təhsilə 

malik  olmalıdırlar.  Azərbaycanda  pedaqoji  kollecdə  inkluziv  təhsil  üzrə  mühazirələr  oxunur. 

İnkluziv  Təshil  üzrə  Milli  Sınaq  Proqramı  (İTMSP)  çərçivəsində  da  inkluziv  təhsil  üzrə 

ixtisasartırma kursuna bir qrup professor cəlb edildi. İTMSP-nin rəhbərliyi müəllim ixtisasartırması 

və ilkin pedaqoji təhsil proqramlarının tərtib edilməsi ilə məşğul olan müəssisələr üçün kurrikulum 

tərtib edəcək peşəkarlar dn ibarət qrup təşkil etməyi planlaşdırır. İTMSP çərçivəsində həm də həmin 

proqramda iştirak edən müəllimlər, müəllim köməkçiləri və məktəb rəhbərləri üçün inkluziv təhsil 

üzrə  təlim  kursu  keçirilir.  Həmin  tədbirlər  TN-in  qərarı  ilə  həyata  keçirilir,  lakin  bu  məsələlər 

qanunvericilikdə öz əksini tapmamışdır.  

 

3.7.5. Əlavə yardım xidmətləri 

Salamanka  bəyannaməsində  deyilir  ki,  xüsusi  xidmətlərin  göstərilməsi  inkluziv  təhsil 

strategiyalarının uğurla həyata keçirilməsini təmin edən mühüm amillərdən biridir. UHK-da deyilir 

ki, “konvensiyaya qoşulan dövlətlər əlil uşağın xüsusi qayğı  görmək hüququnu tanıyırlar və onlar 

                                                 

54

 

Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti (29 may 2002-ci il), İnteqrativ məktəb şəraitində təhsil fəaliyyətinin təşkil edilməsi 



haqqında 87 nömrəli qərar 

 

55



 

Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti (4 mart 2004-cü il), Əlil şəxslər üçün xüsusi məktəbəqədər təhsil müəssisələrinin 

nizamnaməsi haqqında 024 nömrəli qərar 

 


36 

 

müvafiq  ərizə  əsasında  mövcud  vəsaitlərin  həcmindən  asılı  olaraq  yardım  almaq  hüququna  malik 



olan hər bir uşağa və ona qayğı göstərmək üçün cavabdeh olan şəxslərə uşağın vəziyyətinə və onun 

valideynlərinin  və  ya  ona  qayğı  göstərən  digər  şəxslərin  şəraitinə  uyğun  gələn  şəkildə  yardım 

göstərilməsini  rəğbətlə  qarşılamalı  və  təmin  etməlidir”

56

.  UHK-da  xidmətlərin  və  yardımların 



növləri məxsusi olaraq təsvir olunmur və bunun səbəbini ƏU-ın ehtiyaclarının rəngarəngliyi ilə izah 

etmək  olar.  Milli  qanunda  da  uşaqlara  sosial  yardımların  göstərilməsi  ümumi  şəkildə  qeyd 

edilmişdir.  Milli  qanunda  deyilir  ki,  “…müvafiq  icra  orqanları  yoxsul  ailələrin  uşaqlarını  əlavə 

yardımlar  və  imtiyazlar  ilə  təmin  edə  bilərlər

57

.  Lakin  həmin  qanunda  hansı  hallarda  və  hansı 



yardımın göstərilməsi konkret olaraq qeyd olunmamışdır. 

 

Milli qanunun 35-ci maddəsini UHK-nın 23-cü maddəsinin üçüncü abzası ilə müqayisə etmək olar. 



Milli  qanunun  35-ci  maddəsində  “əlilliyi  olan  uşaqların  təhsil,  təlim,  tibbi  yardım,  müalicə,  əmək 

fəaliyyətinə  hazırlıq  və  istirahət  xidmətlərindən  səmərəli  şəkildə  istifadə  etmələri  üçün  lazımi 

imkanlar”  yaradılması.  tələb  edilir.    Lakin  əsas  fərq  ondan  ibarətdir  ki,  UHK-da  bütün  bunları 

uşağın  cəmiyyətə  inteqrasiyasını,    o  cümlədən  onun  mədəni  və  mənəvi  inkişafını  təmin  edən 

münasib qaydada həyata keçirmək lazımdır, Milli qanunda isə bu öz əksini tapmamışdır.  

 

ƏU  üçün  məktəbdənkənar  təhsilin  təşkil  edilməsinə  dair  milli  qanunvericilik  sənədləri  arasında 



ziddiyyət vardır. Ümumi təhsil haqqında qanunda yaradıcı klublar, idman və incəsənət məktəbləri, 

studiyalar,  kitabxanalar  və  s.  sadalanır  və  qeyd  olunur  ki,  məktəblilər  müvafiq  müəssisələrin 

xidmətlərindən  pulsuz  və  ya  imtiyazlı  şərtlər  əsasında  istifadə  etmək  hüququna  malikdirlər

58



Xüsusi  təhsil  haqqında  qanunda  buna  bərabər  və  ya  buna  bənzər  müddəa  yoxdur.  Lakin  Əlillərin 

müalicəsi  və  sosial  təminatı  haqqında  qanunda  (25  avqust  1992-ci  il)  ƏU  üçün  məktəbdənkənar 

təhsil  qeyd  olunmuşdur.  Həmin  qanunda  bəyan  edilir  ki,  əlilliyi  olan  uşaqların  hərtərəfli  inkişafı, 

ictimai həyatda fəal iştirakına kömək etmək, onların diqqətini əməyə, elmə, texnikaya, incəsənətə 

və  idmana  cəlb  etmək  məqsədilə  müvafiq  icra  orqanları  əlilliyi  olan  uşaqların  məktəbdənkənar 

təhsili  üçün  lazımi  şərait  yaratmalıdırlar

59

.  Həmin  qanunda  əlilliyi  olan  istedadlı  uşaqların  



ümumtəhsil  məktəblərdə  və  ya  xüsusi  məktəblərdən  kənarda,  digər  müvafiq  müəssisələrdə 

ödənişsiz musiqi dərsləri almaq, təsviri və bədii incəsənət bacarıqlarına yiyələnmək hüququna malik 

olmaları  əks  olunmuşdur..  ƏŞHK-  nı  imzalayan  dövlətlərdən  ƏU-ın  digər  uşaqlarla  yanaşı  oyun, 

istirahət,  asudə  vaxt  və  idman  tədbirlərində,  o  cümlədən  məktəblərdə  keçirilən  bu  cür  tədbirlərdə 

bərabər  şəkildə  iştirak  etmək  imkanına  malik  olmalarını  təmin  etməyin  tələb  olunması  milli 

qanunvericilik sənədlərinin beynəlxalq sənədlərə uyğun gəlmədiyini bir daha təsdiqləyir. .  

 

Hərçənd  85



60

  nömrəli  bə  74

61

  nömrəli  qərarlarda  icra  tədbirləri  üçün  cavabdeh  olan  müəyyən 



orqanlar  qeyd  olunur,  lakin  vəzifə  bölgüsü  aydın  şəkildə  göstərilməmişdir.  TPPK-nın 

nizamnaməsində  həmin  komissiyanın  fövqəladə  səlahiyyəti  təsdiq  edilir  və  bəyan  edilir  ki,  əlil 

şəxslərin təhsil hüququ TPPK-nın verdiyi sənədlə təsdiq olunur.  

 

73



62

 nömrəli qərar Salamanka bəyannaməsinin şəxsi fərqlərin və vəziyyətlərin tam nəzərə alınması 

barədə  tələbinə  uyğun  gəlir.  Həmin  qərarda  həm  xüsusi,  həm  də  adi  məktəblərdən  ƏU-ı  nitq 

patologiyası üzrə mütəxəssisin xidmətləri ilə təmin etmək tələb olunur. Təəssüf ki, Azərbaycanda 

xüsusi  xidmətlərin  yalnız  iki  növünü  göstərmək  mümkündür:  nitq  patologiyası  və  fizioterapiya. 

                                                 

56

 

23-cü maddə, 2-ci abzas, Uşaq hüquqları konvensiyası (1998)



 

57

 



29-cu maddə, Milli qanun (18 may 1998-ci il)

 

58



 

26-cı maddə, Xüsusi təhsil haqqında qanun (2001)

   

59

 



18-ci və 19-cu maddələr, Əlilliyin qarşısının alınması, əlillərin müalicəsi və sosial təminatı haqqında qanun (25 avqust 1992-ci il)

 

60



 

Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti (29 may 2002-ci il), Müalicə mərkəzlərinin nizamnaməsi haqqında 85 nömrəli 

qərar 

 

61



 

Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti (29 aprel 2002-ci il), Tibbi-pedaqoji-psixoloji komissiyanın yaradılması haqqında 

74 nömrəli qərar 

 

62



 

Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti (29 aprel 2002-ci il), Nitq patoloqu xidmətlərinin göstərilməsi haqqında 73 nömrəli 

qərar 

 


37 

 

Azərbaycanda  ölkə  daxilində  xüsusi  xidmətlər  göstərən  mütəxəssislər  hazırlamaq  üçün  heç  bir 



rəsmi təhsil proqramı yoxdur.  

 

3.7.6. Ən vacib istiqamətlər 

 

Salamanka  bəyannaməsində  inkişaf  etdirilməli  olan  üç  əsas  hədəf  istiqaməti  qeyd  olunur:  azyaşlı 



uşaqların  təhsili,  qızların  təhsili,  təhsil  müəssisəsindən  böyüklərin  əmək  həyatına  keçid;  həmin 

istiqamətlərin hamısına Azərbaycanın  yerli mədəniyyətinin göstərəcəyi təsiri əvvəlcədən müəyyən 

etmək  mümkün  deyildir.  Bəzən  sağlamlıq  imkanları  məhdud  olan  qızlar  oğlanlarla  müqayisədə 

cəmiyyətdən  daha  çox  təcrid  olunurlar.  Məsələn,  İTMSP-nın  birinci  ilində  iştirak  edən  iyirmi 

uşaqdan  yalnız  beşi  qız  idi.  Lakin  təhsil  alan  tipik  qızların  sayının  göstəricisi  oğlanların  sayının 

göstəricisi ilə demək olar ki, eynidir. 2002-2003-cü dərs ili ərzində oğlanların 90 faizi, qızların isə 

87 faizi, 2003-2004-cü dərs ilində eyni yaş qrupuna aid olan oğlanların 94 faizi, qızların isə 91 faizi 

birinci sinfə qəbul edildi. 2002-ci ildə 51.410 şagird ibtidai/orta məktəbə, 120.039 tələbə ali təhsil 

müəssisələrinə qəbul edildi, və onların müvafiq olaraq yalnız 11  nəfəri orta məktəbə, 71 nəfəri isə 

ali  məktəbə  daxil  olan  sağlamlıq  imkanları  məhdud  insanlar  idi

63

.  Cəmi  20.000  nəfər  sağlamlıq 



imkanları  məhdud  olan  uşaq  vardır  və  onların  yalnız  27,6  faizi  xüsusi,  internat  və  ya  ev 

məktəblərində təhsil alır

64

.  


 

72

65



  nömrəli  qərar  sağlamlıq  imkanları  məhdud  olan  insanlara  texniki  ixtisasa  yiyələnmək 

məqsədilə  peşə  məktəblərinə  daxil  olmaq  hüququ  verir.  Yalnız  ya  Tibbi-pedaqoji-psixoloji 

komissiyanın, ya da Tibbi-sosial ekspert komissiyasının icazəsini alan şəxslər öz sənədlərini həmin 

məktəblərə  verə  bilərlər.  Bu  zaman  həmin  şəxslərin  əlilliklərinin  dərəcəsi  və  icbari  təhsillərinin 

müddəti nəzərə alınır. Sağlamlıq imkanları məhdud olanvə icbari təhsilə malik olmayan bəzi şəxslər 

peşə məktəblərinə qəbul edilə bilərlər və peşə məktəblərinə öz sənədlərini verən bu cür şəxslərə heç 

bir  yaş  həddi  tətbiq  edilmir.  72  nömrəli  qərarda  da  ixtisas  dərəcəsi  əldə  etmək  və  işə  düzəlmək 

hüququ  təsdiq  edilir.  Lakin  Sağlamlıq  imkanları  məhdud  olanşəxslərin  işə  düzəlməsi  qaydası  və 

ayrı-seçkilik  hallarından  qorunması  tədbirləri  həmin  qərarda  göstərilməmişdir.  Peşə  məktəbinə 

qəbul  etmə  Sağlamlıq  imkanları  məhdud  olaninsanlara  iş  tapmaqda  kömək  etmək  istiqamətində 

atılan  müsbət  addımlardan  biridir,  lakin  təəssüf  ki,  iş  yerlərində  həmin  şəxslər  üçün  lazımi  əmək 

şəraiti yaradılmır.  

 

3.7.8. Cəmiyyətin təsəvvürü  

                                                 

63

 İqtisadi, sosial və mədəni haqlar haqqında beynəlxalq müqavilənin həyata keçirilməsinə dair Hökumətin hesabatı (noyabr, 2004-cü 



il)

 

64



 

Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti (2005), Xüsusi qayğıya ehtiyac duyan uşaqların təhsilinin inkişaf etdirilməsinə dair 

Milli fəaliyyət planı (2005-2009) 

65

 



Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti (29 aprel 2002-ci il), Əlil şəxslərin peşə təhsili haqqında 72 nömrəli qərar

   


 

38 

 

Salamanka  bəyannaməsi  cəmiyyətin  inkluziv  və  xüsusi  təhsil  proqramlarında  iştirakını  və  həmin 



proqramlar barədə xəbərdar olmasını dəstəkləyir. Valideynlər təhsil proqramları haqqında məlumat 

almaq  və  öz  uşaqları  üçün  xüsusi  və  inkluziv  təhsil  xidmətlərinin  məqsədəuyğunluğu  barədə 

məsləhət almaq hüququna malikdirlər. Həm milli, həm də beynəlxalq qanunvericilikdə valideynlər 

və  ya  qanuni  qəyyumlar  təhsil  fəaliyyətinə  maraq  göstərən  mühüm  tərəflər  kimi  qeyd  edilirlər. 

Salamanka  sənədində  öz  uşaqlarının  təhsilə  dair  xüsusi  ehtiyaclarını  nəzərə  alan  valideynlər 

imtiyazlı  tərəfdaş  hesab  olunurlar.  Həmin  sənəddə  valideynlərin  öz  uşaqları  üçün  seçdikləri  təhsil 

növünün  mümkün  olduğu  qədər  nəzərə  alınması  bəyan  edilir.  Təhsil  haqqında  qanunda  deyilir  ki, 

“valideynlər (və ya onları əvəz edən şəxslər) öz uşaqları üçün təhsil müəssisəsi və müəllim seçmək 

hüququna  malikdirlər”.  Lakin  Xüsusi  təhsil  haqqında  qanunda  (2001)  valideynlərə  yalnız  öz 

uşaqları üçün xüsusi məktəbin növünün müəyyən edilməsində iştirak etməyə icazə verməklə, həmin 

hüquq məhdudlaşdırılır. Məhz bu məqamda Xüsusi təhsil haqqında qanun və TPPK-nın vəzifələri 

haqqında qərar arasında ziddiyyət baş verir.  TPPK-larına valideynin qərarını nəzərə almadan, ƏU 

üçün təhsilin növünü seçmək səlahiyyəti verilir. Hərçənd ki, Xüsusi təhsil haqqında qanuna (2001) 

əsasən valideynlər TPPK-nın  qərarlarını  qəbul  etməyə bilər. Xüsusi  təhsil haqqında qanun  (2001) 

öz ƏU-na adi məktəblərdə təhsil xidmətlərinin göstərilməsi üçün müvafiq icra və təhsil orqanlarına 

müraciət etmək öhdəliyi ƏU-ın valideynlərinin və digər qanuni nümayəndələrinin üzərinə qoyulur. 

Şübhəsiz, Xüsusi təhsil haqqında qanunda valideynlərə verilən hüquqlar TPPK-nın Əsasnaməsində 

öz əksini tapmamışdır və bu sahədə uyğunsuzluq vardır.   

 

Təəssüf  ki,  Azərbaycanda  valideynlər  bu  sahədə  hələ  də  fəallıq  göstərmirlər.  Buna  səbəb  olan 



amillərin bəziləri aşağıda sadalanmışdır: xüsusilə kəndlərdə valideynlərin təhsil səviyyəsinin aşağı 

olması;  müvafiq  orqanların  valideyn  və  uşaq  hüquqları  haqqında  az  məlumat  vermələri;  xüsusilə 

kənd  ərazilərində  yoxsulluq;  nəhayət  hakimiyyət  orqanlarının  əksər  səviyyələrində  mövcud  olan 

rüşvətxorluq  və  bunun  nəticəsində  hətta  qanunvericilikdən  və  öz  hüquqlarından  xəbərdar  olan 

şəxslərin qanunda onlar üçün nəzərdə tutulan xidmətlərdən bəhrələnə bilməmələri.  

 

 



3.7.9. Vəsaitə dair tələbat 

Salamanka  bəyannaməsində  tövsiyə  olunur  ki,  hamının  təhsil  almasına  nail  olmaq  üçün  inkluziv 

məktəblər  inkişaf  etdirilməli,  və  bu,  hökumətin  əsas  strategiyası  kimi  qəbul  olunmalıdır. 

Bəyannamədə bu, lazımi vəsaiti əldə etməyin yeganə yolu hesab olunur. Hökumət və TN daha çox 

sinif  otağının  və  məktəbin  yaradılmasına  yönəldilən  layihələrin  hamısını  dəstəkləyirlər,  lakin 

təəssüf ki, onlar məktəbləri lazımi vəsaitlə təmin edə bilmirlər. Əsasən bu vəzifə pilot layihələrini 

həyata  keçirən  QHT-lərin  üzərinə  düşür.  Hal-hazırda  müəllimlər  xüsusi  təhsillə  bağlı  metodiki  

vəsaitlər,  ƏU  uşaqların  isə  xüsusi  təhsil  xidmətlərinə  cəlb  edilməsi  ilə  bağlı  qaydalar  işlənib 

hazırlanmalıdır. 3 fevral 2005-ci  ildə Prezident xüsusi təhsildən  inkluziv təhsilə keçid  üçün şərait 

yaratmaq  məqsədilə  beş  illik  (2005-2009)

66

  Milli  fəaliyyət  planını  (MFP)  imzaladı.  MFP  əsasən 



inkluziv  təhsil  standartlarını  təmin  etmək  üçün  lazım  olan  avadanlıq,  mebel,  məktəb  binalarının 

istismarı və cari təmiri kimi tədbirləri əhatə etmişdir. 

Xüsusi  təhsil  haqqında  qanun  (2001)  da  maliyyələşdirmənin  bəzi  cəhətlərini  əhatə  edir.  Həmin 

sənədin 25-ci maddəsi xüsusi təhsilin maliyyələşdirilməsini tənzimləyir.  Halbuki, həmin maddədə 

maliyyələşdirmə  mənbələri  dövlət  büdcəsi  və  yerli  büdcə  kimi  təsnif  olunur,  yenə  də  vəsaitin 

ayrılması  üçün  birbaşa  məsuliyyəti  öz  üzərinə  götürməli  olan  orqanların  və  ya  müəssisələrin  adı 

çəkilmir. Həmin maddədə qeyd edilir ki, müvafiq icra orqanları xüsusi dövlət təhsil müəssisələrində 

təhsil alan uşaqların daşınmasını təşkil etməlidirlər. Həmin müddəanın həyata keçirilməsi ilə bağlı 

qaydalar işlənməmişdir, yalnız sonradan qəbul edilən 193 nömrəli qərarda

67

 icra qaydalarından biri 



təqdim olunur.     

                                                 

66

 

Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti (2005) Xüsusi qayğıya ehtiyac duyan uşaqların təhsilinin inkişaf etdirilməsinə dair 



Milli fəaliyyət planı (MFP) (2005-2009)

 

67



 

Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti

 

(13 dekabr 2004-cü il), Xüsusi təhsil alan uşaqların xüsusi məktəblərə, sağlamlıq 



və müalicə mərkəzlərinə və tibb müəssisələrinə daşınması üçün həmin uşaqların valideynlərinə və digər qanuni nümayəndələrinə 

ödənilən vəsaitlər haqqında 193 nömrəli qərar 

 


39 

 

 



Xüsusi  təhsil  haqqında  qanun  bunu  təsdiq  edir  və  ƏU-ın  xidmətlərdən,  tədris  materiallarından  və 

vəsaitlərindən,  nəqliyyatdan  və  s.  pulsuz  istifadə  etmək  hüququna  malik  olduqlarını  qeyd  olunur. 

Lakin,  bundan  əlavə,  ƏU  müavinətlərin  və  təqaüdlərin  müəyyən  növlərini  almaq  hüququna 

malikdirlər.  ƏU-ın  daha  rahat  şəkildə  təhsil  almalarına  imkan  yaradan  müavinətləri  və  təqaüdləri 

almaq  hüququnun  ƏU-a  məxsus  olduğunu  bəyan  edən  qanunvericilik  normaları  aşağıda 

sadalanmışdır: 

1)

 

Azərbaycan  Respublikasının  Sosial  müavinətlər  haqqında  qanunu  (Azərbaycan 



Respublikasının  Prezidenti  tərəfindən  7  fevral  2006-cı  ildə  təsdiq  edilmişdir)  “əmək 

qabiliyyətindən məhrum olan şəxslər” təbəqəsinə aid olan, 16 yaşınadək əlil şəxsləri və ƏU-

ı  əhatə  edir.  Bundan  əlavə,  həmin  qanunda  müavinətlərin  digər  növləri  ilə  yanaşı  “əlillik 

üçün  müavinət”  (4.0.1.3.  maddəsi)  və  “16-dan  aşağı  yaşda  olan  ƏU  üçün  müavinət” 

(4.0.1.4.  maddəsi)  təsbit  edilmişdir.  Buna  uyğun  olaraq,  Azərbaycan  Respublikası 

Prezidentinin  Əhalinin  sosial  təminatını  gücləndirmək  üçün  əlavə  tədbirlər  haqqında 

fərmanında  (22  yanvar  2007-ci  il)  16-dan  aşağı  yaşda  olan  ƏU  üçün  müavinət  təyin 

edilmişdir; 

2)

 

Azərbaycan  Respublikasının  əmək  pensiyaları  haqqında  qanununda  (Azərbaycan 



Respublikasının  Prezidenti  tərəfindən  7  fevral  2006-cı  ildə  təsdiq  edilmişdir)  əlillik  üçün 

əmək  pensiyası  qeyd  edilmişdir.  12-ci  maddədə  19  yaşına  qədər  əlil  olmuş,  bir  illik 

sığortaya malik olan, sığortalanmış şəxslərə pensiyanın bu növünü ayırmağa icazə verilir; 

3)

 



Azərbaycan  Respublikasının  Vətəndaşlara  pensiyaların  verilməsi  haqqında  qanununda 

(Azərbaycan  Respublikasının  Prezidenti  tərəfindən  23  sentyabr  1992-ci  ildə  təsdiq 

edilmişdir) dövlət əmək (sosial sığorta) pensiyalarının digər növləri ilə yanaşı, əlillik üçün 

pensiya qeyd olunur. Bundan əlavə, həmin qanunda təsbit edilmişdir ki, 16-dan aşağı yaşda 

olan  ƏU-a  qayğı  göstərən  şəxslər  əmək  pensiyası  almaq  hüququna  malikdirlər.  Həmin 

qanunun  14-cü  maddəsində  daha  dəqiq  göstərilir  ki,  ƏU-a  qayğı  göstərən  analar  həmin 

uşaqların səkkiz yaşı tamam olduqdan sonra pensiya almaq hüququna malikdirlər.  

4)

 



Azərbaycan  Respublikasının  Sosial  sığorta  haqqında  qanununda  (Azərbaycan 

Respublikasının  Prezidenti  tərəfindən  18  fevral  1997-ci  ildə  təsdiq  edilmişdir)  “əlillik”  və 

“uşaqlara qayğı” meyarları da sosial sığorta siyahısına daxil edilmişdir. Hərçənd əlil uşağın 

valideynləri  və  ya  qanuni  nümayəndəs(lər)i  uşağa  qayğı  göstərmək  üçün  ödənilən  sosial 

sığortadan  birbaşa  istifadə  edən  şəxslərdir,  yenə  də  təcrübədə  uşaq  sığortaların  hər  iki 

növündən yararlanmalıdır.       

5)

 

Azərbaycan  Respublikasının  Məqsədli  dövlət  sosial  yardımı  haqqında  qanununda 



(Azərbaycan  Respublikasının  Prezidenti  tərəfindən  21  oktyabr  2005-ci  ildə  təsdiq 

edilmişdir) dəqiq göstərilir ki, əgər uşaqlar dövlət müəssisələrində yaşayırlarsa, onda ailəyə 

sosial yardım ayrılarkən həmin uşaqlar nəzərə alınmırlar. Əslində həmin qanunda dəfələrlə 

vurğulanır ki, dövlət müəssisələrində yaşayan uşaqlar, o cümlədən ƏU dövlət tərəfindən tam 

təmin edilirlər;  

6)

 



Azərbaycan  Respublikasının  Əhalinin  sağlamlığının  qorunması  haqqında  qanununda 

(Azərbaycan Respublikasının Prezidenti tərəfindən 18 fevral 1997-ci ildə təsdiq edilmişdir) 

bütün  əhalinin  dövlətdən  sosial  yardım  almaq  hüququna  malik  olduğu  qeyd  edilir.  Buna 

uyğun olaraq, ƏU da həmin qanun əsasında müəyyən yardım ala bilərlər.  

 

 

 



 

 

 

 

                                                                                                                                                                  

 


40 

 

4. Yekunlar və tövsiyələr  

 

Bu  tədqiqatı  başlamaqda  məqsəd  Azərbaycanda  ƏU-a  təhsil  xidmətlərinin  göstərilməsinin 



səviyyəsini,  strategiyalarını,  vəsaitlərini  və  üsullarını  tədqiq  etmək  idi,  habelə  həmin  sahədə  əldə 

edilən təcrübənin strategiya və tədris üsulları islahatına göstərdiyi əsas təsiri vurğulamaq idi.  

 

Tədqiqatın vəzifələri aşağıda sadalanmışdır: 1) Azərbaycanda qanunvericilik, strategiyalar, vəsaitlər 



və  üsullar  baxımından  ƏU-a  təhsil  xidmətlərinin  göstərilməsinin  vəziyyətini  qiymətləndirmək  və 

UHK ilə müqayisə etmək, habelə bu sahədə əldə edilən təcrübənin strategiya islahatına göstərdiyi 

əsas  təsiri  vurğulamaq;  2)  bütün  uşaqların  əsas  təhsil  almalarına  çətinliklər  yaradan    maliyyə 

məsələlərini  təhlil  etmək;  3)  inkluziv  təhsil  sahəsində  nümunəvi  üsulları  müəyyən  etmək  və 

sənədləşdirmək, habelə uğurlu və səmərəli üsulları və strategiyaları, ƏU-ın ümumtəhsil məktəblərdə 

uğurla təhsil almalarına mane olan amilləri aşkar etmək; 4)Bu sahədə  islahatları həyata keçirmək, 

lazımi  vəsaitin  ayrılmasını  təmin  etmək  və  inkluziv  təhsili  dəstəkləyən  proqramların  icrasına  dair 

tövsiyələr vermək.  

 

Tədqiqat zamanı məlum oldu ki, digər keçmiş Sovet  İttifaqı respublikaları kimi, Azərbaycanın da 



təhsil  sistemi  ƏU-ın  təhsil  tələbatını  tam  ödəyə  bilmir.  Azərbaycanda  təhsil  xidmətlərinin  rahat 

istifadə edilə bilməsi, mövcudluğu və keyfiyyəti ilə bağlı ciddi çətinliklər vardır. ƏU-ın və onların 

ailələrinin həqiqi tələbatına uyğun  gələn dövlət qaydaları  və strategiyaları  işlənib  hazırlanarsa, bu 

maneələrin  çoxunu aradan qaldırılmış olar. Hökumət nümayəndələrinin verdikləri müsahibələrdən 

belə nəticəyə gəlmək olar ki, uşaqlara qulluq göstərən və təhsil verən müxtəlif dövlət orqanlarının 

fəaliyyəti  əlaqələndirilmir.  Ən  böyük  problemlərdən  biri  də  ondan  ibarətdir  ki,  Hökumət  hələ  ki, 

sağlamlıq  imkanları  məhdud  və  ƏU  üçün  inkluziv  təhsilin  bütün  ölkə  üzrə  təşkil  edilməsi  üçün 

müvafiq qanun qəbul edilməmişdir.  

 

Buna  baxmayaraq,  əsaslı  surətdə  güman  edilir  ki,  mövcud  siyasi  iradə  və  dəstək,  dövlət 



büdcəsindən  dövlət  təhsil  sisteminə  ayrılan  vəsaitlərin  artırılması,  dövlət  və  vətəndaş  cəmiyyəti 

orqanları  arasında  tanışlığın  və  əməkdaşlığın  dərinləşdirilməsi,  habelə  ƏU-a  göstərilən 

münasibətlərin dəyişdirilməsi sayəsində hamının təhsil almasına nail olmaq üçün çevik, səmərəli və 

qanun və qaydalar tərtib edilmədir.  

 

Tədqiqatdan aşkar olunur ki, Azərbaycanda əlilliyi olan uşaqların ailələri çox böyük mənəvi, maddi 



və inzibati çətinliklərlə rastlaşırlar və bu, valideynlərin öz uşaqları üçün təhsil imkanlarını səmərəli 

şəkildə  axtarmaq  qabiliyyətlərini  məhdudlaşdırır.  Hazırda  mövcud  olan  dövlət  və  qeyri-dövlət 

təşkilatları  əlilliyi  olan  uşaqların  problemlərinə  kompleks  yanaşmaq  imkanına  malik  deyillər. 

Mövcud  dövlət  yardım  xidmətləri  yalnız  aylıq  nəqd  müavinət  verməklə  kifayətlənirlər,  həmin 

müavinət  isə  uşaqların  hətta  ən  sadə  ehtiyaclarını  belə  ödəmir  və  ƏU-ın  təhsil  almalarına  şərait 

yaratmır (tibb müəssisələrinə gəlib-getmək müavinətinin məbləğinin aşagı olması).  Bundan əlavə, 

ƏU-ın  valideynlərinin  psixoloji,  mənəvi  və  hüquqi  yardım  xidmətlərinə  ehtiyac  vardır  və  əksər 

hallarda icmalarda bu cür xidmətlər mövcud olmur və ya ölkənin bütün ərazisində göstərilmir.  

 

Çətinliklərə  baxmayaraq,  ailələrin  əksəriyyəti  ƏU-ın  təhsil  almalarının  tərəfdarıdırlar,  çünki  onlar 



hesab  edirlər  ki,  təhsil  almaları  onların  əlilliyi  olan  uşaqlarının  gələcək  həyatlarında    mühüm  rol 

oynaya bilər. Hökumət ailələrin bu mövqeyini ƏU-ın təhsili üçün möhkəm zəmin yaradan amil kimi 

nəzərə almalıdır  

Tədqiqat nəticələri göstərir ki, sağlamlıq imkanları məhdud olan uşaqların tələbatını ödəyən xüsusi 

xidmətlər  çox  azdır.  Bu  çatışmazlıq  əsasən  Sovet  dövrünün  köhnəlmiş,  dar  tibbi  yanaşmaları  ilə 

əlaqədardır.  Digər  tərəfdən,  keçmişdə  ƏU-ın  digər  uşaqlardan  təcrid  edilməsi  strategiyalarının 

tətbiq  edilməsi  nəticəsində  bir  çox  ümumi  məktəblərdə  xüsusi  pedaqoqlar  yoxdur.  Bundan  əlavə, 

Azərbaycanın  ali  təhsil  müəssisələrində  həmin  çatışmazlığı  aradan  qaldıra  biləcək  kadr  hazırlığı  

üçün lazım olan proqramların sayı azdır. Hazırkı müəllim hazırlığı kurrikulumu xüsusi pedaqoqların 


41 

 

hazırlanması  prosesini  əhatə  edə  bilmir,  bir  çox  ixtisas  (məsələn,  əmək  gigiyenası  üzrə  terapevt, 



sosial işçi, inkişaf terapevti və s.) üzrə isə ümumiyyətlə kurrikulum yoxdur.  

 

Ən geniş  yayılan xidmətlər TPPK tərəfindən göstərilir. Lakin tədqiqat nəticəsində məlum oldu ki, 



komissiyaların fəaliyyətində ciddi problemlər vardır və TPPK əsaslı surətdə yenidən qurulmalı və 

ya  islahata  məruz  qalmalıdır.  Aydındır  ki,  belə  şəraitdə  ƏU-ın  keyfiyyətli  və  məhsuldar  təhsil 

almalarına  imkan  yaratmaq  və  müvafiq  təhsil  xidmətlərini  göstərmək  üçün  ölkənin  təhsil 

müəssisələri lazımi səviyyədə təchiz və təmin edilməmişdirlər.  

Müvafiq qaydaların təhlili göstərir ki, bu sahədənəzarət və monitorinqi həyata keçirəcək cavabdeh 

orqanların  müəyyənləşdirilməmişdir.  Əslində  bu,  milli  qanunvericiliyin  özündə  təsbit  olunan 

hüquqların müdafiə edilməsini və həyata keçirilməsini xeyli çətinləşdirir. Lakin aydındır ki, təhsilin 

inkluzivliyinə zəmanət verən yeni qanunvericilik sənədləri tərtib edildiyi təqdirdə, həmin qaydaları 

əsaslı  surətdə  dəyişdirilməlidir.  İstənilən  halda  bu  vəzifənin  yerinə  yetirilməsi  qaçılmazdır,  çünki 

ƏU-ın ümumtəhsil məktəblərdə təhsil almalarını təmin etmək üçün mövcud təhsil qanununa əlavə 

və dəyişikliklər edilməlidir.         



Yüklə 0,71 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə