Klinik protokol Az ərbaycan Respublikas



Yüklə 1,71 Mb.
Pdf görüntüsü
tarix09.12.2016
ölçüsü1,71 Mb.

 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



Az

ərbaycan Respublikası Sə

hiyy

ə

 Nazirliyi 

kollegiyasının 

03 oktyabr 2013-cü il tarixli 

30 

saylı qərarı ilə

 t

əsdiq edilmişdir

 

 

 



 

 

 

 

 

 

 

QEYSƏRİYYƏ

 

KƏSİYİ ƏMƏLİYYATI ÜZRƏ

 

KLİNİK PROTOKOL

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bakı 

- 2013

 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

57.1  



Q 40  

 

 



 

 

 



 

 

 



 

Q 40  Qeys

əriyyə kəsiyi əməliyyatı üzrə klinik protokol.  

 

– 2013. – 24 s



əh. 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 



Redaktor: 

C.M

əmmədov  Səhiyyə Nazirliyi İctimai Səhiyyə və İslahatlar 



M

ərkəzinin direktoru, t.f.d. 



T

ərtibçilər: 

F.Əliyeva 

S

əhiyyə Nazirliyinin baş mama-ginekoloqu,  



 

Elmi-T


ədqiqat Mamalıq və Ginekologiya İnstitutunun 

direktoru, dosent, t.f.d., RS/AP üzr

ə Milli Koordinator, 

t

ərtibçilər qrupunun rəhbəri 



F.Qurbanova   S

əhiyyə Nazirliyi İctimai Səhiyyə və İslahatlar   

M

ərkəzinin Ambulator şöbəsinin mama-ginekoloqu, t.e.d. 



V.Qurbanova  Abt Associates, Az

ərbaycanda Səhiyyənin 

Gücl

əndirilməsi layihəsi, Ana və uşaq sağlamlığı və 



Sübutlu t

əbabət üzrə mütəxəssis, t.f.d. 

M.H

əsənova  Elmi-Tədqiqat Mamalıq və Ginekologiya İnstitutunun 



böyük elmi işçisi, t.f.d.  

N.Axundova  Elmi-T

ədqiqat Mamalıq və Ginekologiya İnstitutunun 

baş həkimi, t.f.d. 

P.Əliyeva 

Ə.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri 

T

əkmilləşdirmə İnstitutunun Mamalıq-ginekologiya 



kafedrasının dosenti, t.f.d. 

S.Qazıyeva  Səhiyyə Nazirliyi İctimai Səhiyyə və İslahatlar 

M

ərkəzinin Tibbi keyfiyyət standartları şöbəsinin 



h

əkim-metodisti 



R

əyçilər: 

H.Bağırova  Azərbaycan Tibb Universitetinin II Mamalıq-

g

inekologiya kafedrasının müdiri, professor, t.e.d. 



E.Əliyeva 

Az

ərbaycan Tibb Universitetinin I Mamalıq-



ginekologiya kafedrasının müdiri, professor, t.e.d. 

L.Rzaquliyeva 

Ə.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri 

T

əkmilləşdirmə İnstitutunun Mamalıq-ginekologiya 



kafedrasının müdiri, dosent, t.e.d. 

 

 

 

 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 



Sübutların etibarlılıq dərəcəsi və elmi tədqiqatların tipləri 



Sübutların 

etibarlılıq 

d

ərəcəsi 

Sübutların mənbələri  

(elmi t

ədqiqatların tipləri) 

Ia 

Sübutlar meta-analiz, sistematik icmal v

ə  ya 

randomizasiya  olunmuş  klinik  tədqiqatlardan (RKT) 



alınmışdır 

Ib 

Sübutlar 

ən azı bir RKT-dən alınmışdır 

IIa 

Sübutlar 

ən  azı  bir  yaxşı  planlaşdırılmış,  nəzarət 

edil


ən, randomizasiya  olunmamış  tədqiqatdan 

alınmışdır 



IIb 

Sübutlar 

ən  azı  bir  yaxşı  planlaşdırılmış  kvazi-

eksperimental t

ədqiqatdan alınmışdır 

III 

Sübutlar t

əsviri tədqiqatdan (məsələn, müqayisəli, 

korrelyasion t

ədqiqatlar, ayrı-ayrı halların öyrənilməsi) 

alınmışdır 



IV 

Sübutlar ekspertl

ərin rəyinə  və  ya klinik təcrübəyə 

əsaslanmışdır 

 

 

 



 

 

 



Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi

yy

ə v



ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 



Tövsiy



ələrin etibarlılıq səviyyəsi şkalası 

Tövsiy

ələrin 

etibarlılıq 

s

əviyyəsi 

Tövsiy

ələrin əsaslandığı sübutların  

etibarlılıq dərəcəsi 

RKT-l


ərin yüksək keyfiyyətli meta-analizi, 

sistemat


ik  icmalı  və  ya nəticələri  uyğun 

populyasiyaya  şamil  edilə  bilən, sistematik səhv 

ehtimalı çox aşağı olan (++) irimiqyaslı RKT. 

Sübutların etibarlılıq dərəcəsi Ia. 



Kohort v


ə  ya klinik hal -  nəzarət tipli tədqiqatların 

yüks


ək keyfiyyətli (++) sistematik icmalı, yaxud 

Sistematik s

əhv  riski  çox  aşağı  olan  (++)  yüksək 

keyfiyy


ətli kohort və  ya klinik hal -  nəzarət tipli 

t

ədqiqat, yaxud 



N

əticələri  uyğun  populyasiyaya  şamil  edilə  bilən, 

sistematik s

əhv riski yüksək olmayan (+) RKT. 

Sübutların etibarlılıq dərəcəsi Ib və IIa. 

N

əticələri  uyğun  populyasiyaya  şamil  edilə  bilən, 



sistematik s

əhv riski yüksək olmayan (+) kohort və 

ya klinik hal -  n

əzarət tipli və  ya nəzarət edilən, 

randomizasiya olunmamış tədqiqat, yaxud 

N

əticələri uyğun populyasiyaya bilavasitə şamil edilə 



bilm

əyən, sistematik səhv riski çox aşağı olan və ya 

yüks

ək olmayan (++ və ya +) RKT. 



Sübutların etibarlılıq dərəcəsi IIb. 

Klinik hallar seriyasının təsviri, yaxud 

N

əzarət edilməyən tədqiqat, yaxud 



Ekspertl

ərin rəyi. 

Yüks

ək səviyyəli  sübutların  mövcud  olmamasının 



göst

əricisidir. 

Sübutların etibarlılıq dərəcəsi III və IV. 

 

 



 

 

 



 

 

Klinik protokol Az



ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 



İxtisarların siyahısı: 



AATE 

ağciyər arteriyasının tromboemboliyası 



APTV 

aktivl


əşmiş parsial tromboplastin vaxtı  

ART 

antiretrovirus terapiya

sı  

AT 

arterial t

əzyiq 

DQVƏC 

döl qi


şalarının vaxtından əvvəl cırılması 

DVT 

d

ərin venaların trombozu 



EKQ 

elektrokardioqrafiya  



HELLP 

sindrom – 

Н - (hemolysis) hemoliz, ЕL - (еlеvated  liver 

enzymes) qaraciy

ər fermentlərinin aktivliyinin artması, 

LP - (

1оw рlаtelet соunt) trombositopeniya 

XBT-10 

X

əstəliklərin Beynəlxalq Təsnifatı (10-cu baxış) 



İİV 

insan


ın immunçatışmazlığı virusu  

KTQ 

kardiotokoqrafiya 



QK 

qeys


əriyyə kəsiyi 

USM 

ultras


əs müayinəsi 

ÜST 

Ümumdünya S

əhiyyə Təşkilatı 

v/d 

venadaxili 



 

 

 

 

 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi

yy

ə v



ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 



Protokol 

doğuşayardım  müəssisələrinin mama-ginekoloq, 

anestezioloq-reanimatoloq, terapevt  v

ə  həkim-laborantları  üçün 

n

əzərdə tutulub. 



Protokol  qeys

əriyyə  kəsiyi  əməliyyatına  göstərişləri,  onun 

vaginal  doğuşa  nisbətən riskləri və  üstünlükləri, cərrahi və 

anestezioloji aspektl

əri barədə  tam məlumatla  tibb  işçilərinin  təmin 

edilm


əsi üzrə  sübutlu təbabətə  əsaslanan metodik tövsiyələrin 

verilm


əsi məqsədini daşıyır. 

ÜMÜMİ MÜDDƏALAR 

Qeys


əriyyə  kəsiyi  (QK)  əməliyyatı  –  uşaqlıq  üzərində  kəsiyin 

aparılması ilə doğuşun abdominal yolla başa çatdırılmasıdır. 

Müasir  dövrd

ə  bütün ölkələrdə  QK  əməliyyatlarının  sayının 

artması qeyd olunur. Müxtəlif ölkələrdə bu, diri doğuşların 5%-dən 

50%-


ə  qədərini  təşkil  edir.  QK  əməliyyatlarının  sayının  artması 

hesabına  perinatal  itkilərin  azalması  yalnız  müəyyən həddə  qədər 

mümkündür. ÜST-nin 2009-cu ilin tövsiy

ələrinə  əsasən  QK 

əməliyyatı  doğuşların  ümumi  sayının  15%-dən  yuxarı  olduqda 

perinatal itkil

ərin azalmasına təsir göstərmir. 

Az

ərbaycanda son 5 il ərzində  QK  əməliyyatlarının  aparılma 



tezliyi 2006-

cı  ildə  7,45%-dən 2010-cu ildə  15,5%-dək  artmış  və 

2011-ci ild

ə 19,3%-ə çatmışdır.

1

 Analoji 



artım, mütləq göstəricilərin 

f

ərqlənməsinə  baxmayaraq,  bütün  inkişaf  etmiş  ölkələrdə  də 



müşahidə olunur. 

XBT-

10 ÜZRƏ TƏSNİFAT 

O82 

Qeys


əriyyə kəsiyi əməliyyatı vasitəsilə təkdöllü doğuş 

O82.0  Elektiv qeys

əriyyə kəsiyi əməliyyatı ilə doğuş 



 

 

ƏGO təkrar qeysəriyyə kəsiyi əməliyyatı 



O82.1  T

əcili qeysəriyyə əməliyyatının aparılması 



O82.2  Qeys

əriyyə histerektomiya əməliyyatı ilə doğuş 



O82.8  Dig

ər təkdöllü doğuş 



O82.9  Qeys

əriyyə kəsiyi əməliyyatı ilə doğuş, dəqiqləşdirilməmiş 



 

                                                 

1

 www.stat.gov.az 



 

 

 



 

 

 



Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi

yy

ə v



ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 



QK 



əməliyyatına göstərişlər 

Hal-


hazırda  dünya təcrübəsində  QK  əməliyyatı  üçün olan 

göst


ərişlər beş əsas qrupa bölünür: 

1.

 



Anamnezd

ə  qeysəriyyə  kəsiyi və  ya  uşaqlıq  üzərində  digər 

əməliyyatın olması (44,2%) 

2.

 



Doğuşa mane ola biləcək səbəblərin olması (distosiya) (14,9%) 

3.

 



Dölün çanaq g

əlişi (11,6%) 

4.

 

Dölün disstressi (dölün disstressin



ə şübhə) (18,2%) 

5.

 



Dig

ər (cift pozuntuları, çoxdöllü hamiləliklər, dölün xəstəlikləri) 

s

əbəblərin olması (11,1%) 



Hamil

əlik zamanı planlı QK əməliyyatına göstərişlər 

1-ci qrup – anamnezind

ə uşaqlıq üzərində əməliyyatlar: 

 



Uşaqlıq üzərində QK-dən sonra çapıq  

 



Əvvəlki doğuş zamanı uşaqlığın cırılması 

 



Uşaqlıqda böyük həcmli əməliyyatın aparılması 

 



Uşaqlıqda rekonstruktiv əməliyyatların aparılması 

2-ci qrup – 

doğuşa mane ola biləcək səbəblər (distosiya): 

 



Doğuş  yollarının  anomaliyaları  və  xəstəlikləri  (arakəsmələr; 

uşaqlığın  inkişaf  qüsurları;  uşaqlıq  boynunun  atreziyası  və  ya 

stenozu; rekonstruktiv 

əməliyyatlardan  sonra  uşaqlıq  yolunun 

çapıqlı dəyişiklikləri, anamnezdə və hazırda sidik-cinsiyyət və ya 

rekto-cinsiyy

ət  fistulları,  uşaqlıq  yolu  və  xarici cinsiyyət 

venalarının kəskin varikoz genəlməsi və s.) 

 

Doğuş zamanı dölün irəliləməsinə mane olan uşaqlıq boynunun 



v

ə  ya cisminin, sidik kisəsinin,  çanağın,  qadın  cinsiyyət 

orqanlarının törəmələri, sidik kisəsinin daşları 

 



Dölün könd

ələn vəziyyəti 

 

Çanağın ölçüləri ilə dölün başının ölçüləri arasında uyğunsuzluq 



 

Şəkərli diabetli qadınlarda dölün çəkisinin 4500 q və artıq olması (D) 



 

Əvvəlki doğuşda qasıq birləşməsinin aralanması



 

 



Çanağın anadangəlmə və ya qazanılmış deformasiyaları

 

3-cü qrup – dölün çanaq g



əlişləri: 

 



Başa çatmış hamiləlik zamanı (37-ci həftədən sonra) dölün çanaq 

g

əlişləri (A)  



 

 

 



 

 

 



Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi

yy

ə v



ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 



 

Vaxtından əvvəl doğuşlarda dölün çanaq  gəlişləri zamanı dölün 

ç

əkisinin 1500 q və artıq olması  



4-cü qrup – döl t

ərəfdən göstərişlər (dölün perinatal mühafizəsi): 

 



Dölün inkişafının ləngiməsi 

 



Rezus-izoimmunizasiya 

n

əticəsində  dölün  ağır  dərəcəli 



immunizasiyası 

 



Müxt

əlif inkişaf qüsurları və döldə cərrahi korreksiyaya ehtiyac 

ol

ması 


5-ci qrup – dig

ər göstərişlər: 

 



Mamalıq: 

 



Tam v

ə ya natamam cift gəlişi (D) 

 

Çoxdöllü hamil



əlik – 3 və daha artıq döllə 

 



Əkiz döllü hamiləlik  zamanı  1-ci dölün çanaq gəlişində 

olması, əkizlərin birləşmiş olması (С) 

 

Qadının  yaşından  asılı  olmayaraq  anamnezində  perinatal 



ölüm v

ə ya ağır dərəcəli perinatal xəstəliklərin olması 

 

Ginekoloji: 



 

Uzun müdd



ətli sonsuzluq 

 



Köm

əkçi reproduktiv texnologiyaların istifadəsindən sonra 

baş vermiş hamiləliklər

 



 

Ekstragenital: 

 

T



əbii doğuş yolları ilə doğuşun aparılmasına əks-göstəriş olan 

ağır ekstragenital xəstəliklər  

 

İİV infeksiyası  



 

qadında  heç  bir  antiretrovirus  terapiyasının  aparılmadığı 



halda (A) 

 



İİV  infeksiyası  qadında  antiretrovirus  terapiyasının 

aparıldığı,  lakin  virusun  konsentrasiyası  400  hüceyrə/ml 

v

ə daha artıq olduğu halda  



 

Budun anadang



əlmə  çıxığı,  çanaq-bud  oynağının  ankilozu, 

bel sütununun deformasiyası 

 

Hepatit C virusu il



ə yanaşı İİV-lə infeksiyalaşma (С) 

 



Hamil

əliyin 3-cü trimestrində  cinsiyyət  yollarının  aktiv 

herpetik infeksiyasının olması (С) 

 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

10 


Hamil

əlik və doğuş vaxtı təcili QK əməliyyatına göstərişlər 

 



Hamil

əlik və  ya  doğuş  zamanı  güclü  qanaxma  (qanaxma  ilə 

n

əticələnən ciftin tam və ya natamam gəlişləri, ciftin qopması və s.) 



 

Uşaqlığın cırılması və ya cırılma təhlükəsi 



 

Ağır preeklampsiya, eklampsiya 



 

HELLP sindromu 



 

Dölün k



əskin hipoksiyası (disstresi) 

 



Göb

ək ciyəsi gəlişi (öndə

 

g

əlməsi) 



 

Göb



ək ciyəsi ilgəklərinin düşməsi 

 



Dölün diri v

ə yaşamaq qabiliyyəti olduğu halda ananın ölümü və 

ya aqonal v

əziyyəti 

 

Doğuş zamanı klinik dar çanaq 



 

Müalic



ə tədbirlərinə cavab verməyən doğuş fəaliyyətinin zəifliyi, 

doğuşun gedişində dinamikanın olmaması 

 

Doğuş induksiyasının effektsizliyi 



 

Dölün  başının  qeyri-düzgün  duruşları:  alın  gəlişi,  ön  görkəmdə 



üz g

əlişi, sagital tikişin yüksəkdə düz yerləşməsi, ön-təpə gəlişi 



Ekstragenital 

patologiya 

zamanı 

QK 

əməliyyatının 

aparılmasına  göstərişlərin  olması  haqqında  qərar mütəxəssis 

t

ərəfindən yazılı formada təqdim olunmalıdır. 

QK 

əməliyyatının aparılmasının təcililik təsnifatı 

S

əhiyyə  işçilərinin  əlaqəli  işinin  dəqiq və  düzgün təşkili 



m

əqsədilə  müasir  dövrdə  QK  əməliyyatının  aparılmasının 

standartlaşdırılmış təcililik təsnifatı qəbul olunmuşdur. Ana və uşaq 

sağlamlığı üçün təhlükədən asılı olaraq QK əməliyyatının aparılması 

q

ərarı  ilə  onun  icrası  arasındakı  müddət  təcililik  kateqoriyasından 



asılı olaraq müəyyənləşdirilmişdir. 

Kateqoriya 1. T

əxirəsalınmaz  əməliyyatlar:  QK  qərarı  qəbul 

olunduqdan sonra 

əməliyyat mümkün qədər tez, ən  qısa  müddət 

ərzində icra olunmalıdır (30 dəqiqədən çox olmamaq şərti ilə) – ana 

v

ə  dölün həyatı  üçün  bilavasitə  təhlükə  var, məsələn,  uşaqlıq 



yolundan  qanaxma,  uşaqlığın  cırılması,  dölün  kəskin  hipoksiyası, 

göb


ək ciyəsinin düşməsi və digər fəsadlar. 

Kateqoriya 2. T

əcili əməliyyatlar: QK qərarı qəbul olunduqdan 

sonra 


əməliyyat mümkün qədər  tez  icra  olunmalıdır  (75  dəqiqədən 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

11 


çox olmamaq şərti ilə) – bilavasitə həyati təhlükə olmadığı halda ana 

v

ə ya uşağın vəziyyətinin getdikcə pisləşməsinin qarşısının alınması 



m

əqsədilə  doğuş  təcili  başa  çatdırılmalıdır,  məsələn,  doğuş 

f

əaliyyətinin zəifliyi, distosiya və digər fəsadlar. 



Kateqoriya 3. Plan

laşdırılmış  QK  əməliyyatının  müəyyən 

s

əbəblərdən erkən  icra  olunmasına  ehtiyac  yaranır,  məsələn, 



DQVƏС ilə fəsadlaşan çanaq gəlişi və digər fəsadlar. 

Kateqoriya  4.  Planlı  QK  əməliyyatının  vaxtı  qadının  və 

personalın razılaşması əsasında təyin edilir (C)

D

oğuşun  tez  başa  çatdırılması  qərara  alındıqda  qadının  və 



doğulan uşağın vəziyyətinin nəzərə alınması ilə yanaşı bəzi hallarda 

sür


ətlə gedən doğuşun fəsadlarını da nəzərdə tutmaq lazımdır.  

Abdominal  doğuşa  əks-göstərişlər (hamilənin həyatı  üçün 

t

əhlükə törədən vəziyyətlər istisna olmaqla!): 

 



Dölün b

ətndaxili ölümü 

 

Dölün ür



ək fəaliyyətinin nəzərə çarpan dərəcədə pozulması 

 



Dölün eyb

əcərliyi və ya dərin yetişməzliyi 



QK 

əməliyyatının aparılma ehtimalını azaldan amillər/hallar 

 



Partnyor  doğuşlar  (yəni,  doğan  qadının  öz  seçimi  ilə 

yaxınlarından birinin iştirakı ilə aparılan doğuş) (А) 

 

Hamil



əlik  ağırlaşmaları  olmadıqda  hamiləliyin  41 həftəsindən 

sonra 

doğuşun induksiyası (А) 

 

4 saatdan bir partoqramın izlənilməsi (А) 



 

QK



 

əməliyyatının aparılması qərarının həkimlərin konsiliumunda 

razılaşdırılması (С) 

Diqq

ət! 

 



Pelviometriya  doğuş  üsulunun  seçilməsində  proqnostik 

əhəmiyyət kəsb etmir (А) 

 

Hamil



ə qadının və dölün kütlələri (USM-ə əsasən) qadının çanağı 

il

ə dölün ölçüləri arasında uyğunsuzluğu dəqiqliklə təyin etmir və 



doğuşun qeyri-qənaətbəxş gedişatını proqnozlaşdırmır (В) 

 



Dölün rutin kardiomonitorinqi  QK 

əməliyyatının  aparılma 

ehtimalını  artırır.  Əgər  QK  əməliyyatı  dölün ürək döyünməsi 

anormal  olduğuna  görə  aparılırsa  və  o zaman dölün asidozuna 



Əgər əməliyyatdan imtina qadının ölümü ilə nəticələnə bilərsə,  

QK 

əməliyyatı dölün vəziyyətindən asılı olmayaraq icra edilir. 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

12 


şübhə yaranırsa, onda təsdiqedici üsul kimi dölün qanının analiz 

edilm


əsi  məsləhət görülür (texniki imkan olarsa və  əks-göstəriş 

yoxdursa) 



(В) 

 



QK 

əməliyyatından sonra vaginal doğuşların aparılması məsələsi 

h

əkimlərin konsiliumunda  müzakirə  olunmalıdır  və  dölün 



fasil

əsiz elektron monitorinqi üçün texniki şərait olan müəssisədə 

(II v

ə ya III səviyyəli doğuşayardım müəssisəsi) aparıla bilər 



QK 

əməliyyatının aparılma ehtimalına təsir göstərməyən amillər 

 



Doğuş zamanı gəzinti 

 



Doğuşun ikinci dövründə vertikal vəziyyət 

 



Suda doğuş 

 



Doğuş zamanı epidural ağrısızlaşdırma 

QK 

əməliyyatının aparılması üçün zəruri şərtlər 

 



Dölün c

anlı və yaşamaq qabiliyyətinə malik olması. Lakin ananın 

h

əyatı  üçün  təhlükəli hallarda QK  əməliyyatı  dölün  ölü və 



yaşamaq qabiliyyətinə malik olmadığı halda da aparılır 

 



P

lanlı  QK  əməliyyatı  üçün  hestasiya  müddətinin  39 həftədən, 

əkizlər  olduğu  halda  isə  38 həftədən  az  olmaması 

(

yenidoğulmuşlarda  respirator pozulmalar riskini azaltmaq 



m

əqsədi ilə) (В) 

 

C



ərrahi texnika bacarığına malik mama-ginekoloq, anestezioloq-

reanimatoloq, h

əkim-neonatoloqdan 

ibar


ət 

ixtisaslaşmış 

müt

əxəssislər briqadasının olması 



 

Əməliyyatın  aparılması  üçün  şəraitin  olması:  əməliyyat  otağı, 



anesteziya v

ə intensiv terapiya şöbəsi, əməliyyat tibb bacısı 

 

Qadının QK əməliyyatına, həmçinin anesteziya üsulunun seçiminə 



razılığı (əgər həyati təhlükə yaradan təcili hallar yoxdursa) 

 



M

əsləhətin verilməsi

: hamil


ə  qadınlara  sübutlu  təbabətə 

əsaslanan məlumatlar verilməlidir  ki,  onlar  doğuşla  bağlı  əsaslı 

q

ərar qəbul edə bilsinlər (С) 



Qadının həyatı üçün təhlükəli hallarda təcili QK əməliyyatının 

aparılması ilə bağlı onun razılığı tələb olunmur. Bu hallarda qərar 

h

əkimlərin konsiliumu əsasında qəbul edilir. 

                                                 

 

QK 



əməliyyatı haqqında verilən məlumat QK əməliyyatına göstərişləri, əməliyyatın gedişatı, 

üstünlükl

əri və riskləri, fəsadları, gələcək hamiləlik və doğuşların gedişinə təsirini əhatə etməlidir.

 

 



 

 

 



 

 

Klinik protokol Az



ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

13 


QK 

əməliyyatından əvvəl hamilənin vəziyyətinin 

qiym

ətləndirilməsi 

Ətraflı anamnezin toplanması:  

 

Keçirilmiş somatik, mama-ginekoloji, cərrahi, həyati anamnez  



 

D



ərman  asılılığı,  allergiya,  qan  köçürülməsi, medikamentoz 

müalic


ələr və anestetiklərə qarşı reaksiya barədə məlumatlar  

 



Hazırkı 

doğuşun 


gedişində 

mamalıq 


vəziyyətinin 

qiym


ətləndirilməsi:  doğuşun  davamiyyəti,  döl  qişalarının 

cırılması, doğuş fəaliyyəti  

Klinik müayin

ələr:  


 

QK 



zamanı  obyektiv  müayinənin  aparılması  vacib  və 

t

əxirəsalınmaz  tibbi,  mamalıq  və  anestezioloji məlumatların 



alınmasına yönəldilməlidir  

 



Ekstragenital x

əstəliklər zamanı mütəxəssislərin yazılı məsləhəti  

 

Anestezioloqun müayin



əsi  

 



B

ütün  doğan  qadınlarda  əməliyyatdan  əvvəl  daxili müayinə 

aparılmalıdır və doğuşun vaginal yolla başa çatmasına səbəb olan 

güclü doğuş fəaliyyətinin olub-olmamasına əmin olmaq lazımdır 

(m

ərkəzi cift gəlişi istisna olmaqla). 



Əlavə müayinələrə laborator və funksional metodlar daxildir (Cədvəl 1)  

C

ədvəl 1. Əsas diaqnostik tədbirlər 

Planlı QK üçün 

T

əcili QK üçün 

1.

 



Qanın ümumi analizi (hemoqlobin (С)

hematokrit, trombositl

ər) 

2.

 



Sidiyin ümumi analizi 

3.

 



Ananın qan qrupu və Rh-faktoru 

4.

 



Qanın biokimyəvi analizi (şəkərin təyini) 

5.

 



Koaquloqram: Li-Uayt üsulu il

ə 

laxtalanma müdd



əti, fibrinogen, 

protrombin indeksi, APTV)  

6.

 

EKQ 



7.

 

Dölün auskultasiyası, KTQ müayinəsi  



8.

 

USM 



9.

 

Qanda 



İİV, hepatit B və C, RW müayinəsi 

1.

 



Qanın ümumi analizi 

(hemoqlobin 



(С)

hematokrit, trombositl

ər)  

2.

 



Ananın qan qrupu və         

Rh-faktoru 

3.

 

Koaquloqram: Li-Uayt üsulu 



il

ə laxtalanma müddəti 

(aparılması üçün şərait 

olarsa) 


4.

 

Dölün auskultasiyası.  



KTQ müayin

əsi (ana 

t

ərəfdən həyati göstəriş 



olmadıqda)  

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

14 


Əməliyyata hazırlıq 

Qida q

əbulu: 

QK 


əməliyyatının  təcili  aparılması  qərara  alındıqda  və 

planlaşdırılmış  QK  əməliyyatından  əvvəl  peroral qida qəbulundan 

imtin

a olunmalıdır 



Prosedurlar: 

 



Əgər qasıqüstü nahiyədə tüklərin təmizlənməsinə ehtiyac olarsa, 

bu, 


əməliyyatdan  əvvəl  edilməlidir  (infeksiya riskini azaltmaq 

üçün tükl

ər kəsilməlidir) 

 



Tromboemboliyanın profilaktikası məqsədilə əməliyyatdan əvvəl 

aşağı  ətrafların  adekvat  elastik  kompressiyası  aparılmalıdır 

(ayaqların  elastik  bintlə  sıx  bağlanması,  elastik  corablardan 

istifad


ə)  

 



Sidik kis

əsinin kateterizasiyası  



Anesteziya 

 



Hamil

ə  qadınlar  QK  əməliyyatından  əvvəl  analgeziyanın 

müxt

əlif növləri barədə məlumat almalı və anesteziya metodunun 



seçimind

ə iştirak etməlidirlər  

 

QK 



əməliyyatında regional anesteziya ən yaxşı seçim metodudur 

(spinal v

ə  ya epidural), çünki ümumi anesteziyaya nisbətən 

t

əhlükəsizdir,  daha az ana və  neonatal  xəstəliklərə  səbəb olur. 



Bura cift g

əlişi  (plasenta previa)  diaqnozu  qoyulmuş  hamilələr 

d

ə aiddir (А) 



 

Spinal anesteziya daha  m



əsləhətlidir, belə ki, onun icrası texniki 

c

əhətdən sadədir və tez başa gəlir, ağrısızlaşma erkən baş verir, 



toksiki reaksiyalar az

, ağrısızlaşma təzahürü isə yüksəkdir. Spinal 

anesteziya arterial hipotoniya, güclü ür

əkbulanma və  qusma ilə 

müşayiət oluna bilər 

 



QK 

əməliyyatında  spinal  anesteziya  vaxtı  arterial  hipotoniyanın 

profilaktikası üsulları:  

 



Əvvəldən kristalloid və ya kolloid məhlullarının yeridilməsi. 

Normal AT-y

ə  malik  qadınlarda  anesteziyadan  əvvəl  v/d 

yeridil


ən mayenin həcmi bolyus təşkil  etməlidir, 1000 ml 

izotonik m

əhlul 125 ml/saat) (А)  

 



Efedrin v

ə ya fenilefrinin v/d infuziyası (А) 

 

Aşağı ətrafların kompressiyası  



 

 

 



 

 

 



Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi

yy

ə v



ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

15 


 

QK 



əməliyyatı üçün cərrahi masa 15 dərəcə yan tərəfə meyilli 

olmalıdır (А) 

 

Aspirasiya  pnevmoniyası  riskini  azaltmaq  üçün  əməliyyatdan 



əvvəl  qadına  antasidlər və  mədə  şirəsinin  turşululuğunu  və 

h

əcmini azaldan dərmanlar (H



2

 blokatorlar kimi) verilm

əlidir (В) 

 



Ür

əkbulanma və  qusmanı  azaltmaq  üçün  QK  əməliyyatından 

əvvəl  qadınlara  farmakoloji vasitələr (antimimetiklər)  təyin 

edilm


əlidir (А) 

 



Qadınlarda  həyəcan və  qorxu hissi olduqda psixoloji 

ağırlaşmaların  riskini  azaltmaq  üçün  QK  əməliyyatı  zamanı 

musiqid

ən istifadə oluna bilər. 



Ümumi anesteziyaya göst

ərişlər 

 



Ananın ağır və ya son dərəcə ağır vəziyyəti  

 



T

əcili  əməliyyat tələb  olunursa  (eklampsiya,  ağır  uşaqlıq 

qanaxmaları və s.)  

 



Regional anesteziyaya 

əks-göstərişlər olduğu halda:  

 

Güman olunan punksiya yerind



ə infeksiya, zədə və ya şiş olarsa  

 



K

əllədaxili həcmli proseslər, mərkəzi sinir sisteminin 

x

əstəlikləri zamanı 



 

Qanaxma v



ə hipotenziya zamanı  

 



50000/mkl-d

ən 


aşağı 

trombositopeniya 

v

ə/və 


ya 

trombositopatiyalar olarsa 

 

Qanın  laxtalanma  sisteminin  anadangəlmə  və  qazanılmış 



pozulmaları zamanı 

 



X

əstə tərəfindən regional anesteziyadan imtina  



Qeys

əriyyə kəsiyinin cərrahi texnikası 

Laparotomiya 3 üsul

la aparıla bilər: 

 



Aşağı orta laparotomiya 

 



Pfannenştil üsulu ilə köndələn laparotomiya 

 



Djoel-Kohen üsulu il

ə köndələn laparotomiya 

Orta  laparotomiya  il

ə  müqayisədə  köndələn laparotomiya 

əməliyyatı  sonrakı  ağrıları  azaldır  və  daha  yaxşı  kosmetik  effektə 

malikdir (B). 

 

 

 



 

 

 



Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi

yy

ə v



ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

16 


Könd

ələn  laparotomiyalardan  daha çox Djoel-Kohel üsulu 

istifad

ə olunur (simfiz bitişməsindən 3 sm yuxarıda köndələn kəsik 



aparılır  və  növbəti qatlar küt  üsulla  açılır,  ehtiyac  olsa  qayçı 

vasit


əsilə, skalpelsiz).  Bu cür kəsik  aparılarkən cərrahi  əməliyyatın 

vaxtı qısalır və əməliyyatdan sonrakı hipertermiya azalır (A). 

Pfannenştil üsulu ilə laparotomiya daha çox miqdarda qan itkisi 

il

ə müşayiət olunur və nəticədə aponevroz altı hematomaların əmələ 



g

əlməsi ilə  ağırlaşa  bilər (aponevrozu kəsərkən  a.hipogastrica 

z

ədələnməsi istisna olunmur). Digər etaplar oxşardır. 



Histerotomiya 

(uşaqlıq divarının kəsilməsi) 2 üsulla aparıla bilər: 

 

orta k



əsiklə (Sanger üsulu ilə korporal kəsik) 

 



könd

ələn kəsiklə 

Könd

ələn kəsiyin üstünlükləri: 



 

toxumaların az travma alması və qan itirməsi 



 

yaranın daha yaxşı sağalması 



 

infeksiyalaşmanın daha az ehtimalı 



 

t



əkrar hamiləlik və  doğuş  zamanı  uşaqlığın  cırılma  hallarının 

azalması 

 

ciftin u



şaqlıqdakı çapığa daha az hallarda bitişməsi  

Korporal  QK-y

ə  göstərişlər çox məhduddur.  Korporal      

QK-y

ə müəyyən olunmuş göstərişlər: 

 



hamil

ənin ölü və ya aqonal vəziyyətdə olması  

 

uşaqlığın  aşağı  seqmentində  əməliyyat  aparmağın  mümkünsüz-



lüyü (bitişmələr, şişəbənzər törəmələr) 

 



uşaqlığın xərçəng xəstəliyində planlı histerektomiya  

 



diri dölün unudulmuş köndələn vəziyyəti 

 



cift g

əlişi, uşaqlığın ön divarına keçməsi ilə 

 

döl t



ərəfindən  patologiya  olduğu  hallar  (bitişmiş  əkizlər, 

hidrosefaliya, böyük ölçülü oma-

büzdüm teratoması) 

 



formalaşmamış aşağı seqment (vaxtından əvvəl doğuşlarda və ya 

vaxtından əvvəl doğulan dölün sağrı gəlişində) 



 

 

 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

17 


Uşaqlığın aşağı seqmentində QK 

Qarın boşluğunun ən optimal kəsiyi Djoel-Kohen üsulu sayılır. 

D

əri kəsildikdən sonra skalpel ilə  yaranın  ortasında  dərialtı  piy 



t

əbəqəsində  kiçik kəsik  aparılır,  həmin kəsik bilavasitə  aponevroza 

da keçir. 

D

ərialtı təbəqə cərrah və assistent tərəfindən küt üsul ilə ehtiyatla 



aralanır  (bilateral  traksiya),  sonra  qayçı  vasitəsilə  aponevroz 

könd


ələn  istiqamətdə  kəsilir. Periton küt üsul ilə  (şəhadət  barmağı 

vasit


əsilə) köndələn istiqamətdə açılır.  

Uşaqlıq divarında skalpel vasitəsilə kiçik bir kəsik aparılır. Aşağı 

seqmentin  formalaşması  kifayətdirsə, kəsiyin küt üsulla 

g

enişləndirilməsi  əməliyyat zamanı  və  əməliyyatdan sonrakı  qan 



itkisini, hemotransfuziya  (qanköçürm

ə) ehtimalını azaltdığı üçün iti 

üsuldan daha m

əqsədəuyğundur (A).  

Döl kis

əsi deşilir və adi üsulla dölün başı və bədəni xaric olunur 



(çox ehtiyatla, baş sıxılmadan). Doğulmuş uşaq ana ilə bir səviyyədə 

yerl


əşdirilir  və  göbək ciyəsi  sıxıcıya  alınıb  kəsilir.  Uşaqlıq 

qanaxmasının  profilaktikası  məqsədilə  v/d  yavaş-yavaş  5  vahid 

oksitosin yeridilir (C). 

Cift uşaqlıq daxilindən göbək ciyəsinin traksiyası vasitəsilə xaric 

edilir. Bu üsul doğuşdan sonrakı endometrit riskini azaldır (A). 

Uşaqlıq, adətən, bir və ya iki qat sovrulan tikiş materialı ilə tikilir (B). 

Peritonizasiya aparılmır (A). 

Periton v

ə qarının ön divarının əzələləri tikilmir – bu əməliyyat 

müdd


ətini  qısaldır,  hətta  əməliyyatdan  sonrakı  analgeziya  hallarını 

azaldır (A)

Aponevroz Riverden üsulu il

ə fasiləsiz vikril sapı ilə tikilir. 

Yaranın  səthi  drenajı  infeksiyalaşma  hallarını  (və  ya 

hematomaları) azaltmadığı üçün istifadə olunmur (A). 

D

ərialtı  qatın  tikilməsi  yalnız  piy  təbəqəsi 2 sm-dən daha çox 



olduqda aparılır (A). 

İİV  infeksiyası  olan  qadınların  əməliyyatı  zamanı  bütün  tibb 

işçiləri,  İİV-ə  yoluxma  riski  olduğu  üçün,  2  cüt  əlcək  vasitəsilə 

qorunmalıdırlar (A). 



 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

18 


Tromboprofilaktika 

QK 


əməliyyatı  keçirən  qadınlarda  təbii  doğuşla  müqayisədə 

venoz trombozun yaranma riski yüks

ək  olduğu  üçün 

tromboprofilaktikanın aparılması vacib sayılır. 

Tromboprofilaktika üsulunun seçimi (elastik corablar, erk

ən 


aktivl

əşmə,  dehidratasiyanın  profilaktikası,  aşağımolekulyar 

heparinin 

t

əyini)  hər bir qadında  tromboemboliya  riski 



qiym

ətləndirildikdən sonra müvafiq qaydada fərdi aparılmalıdır (D)

Bütün profilaktika üsulları mövcud protokola əsaslanmalıdır. 

Antibiotik il

ə profilaktika 

QK 


əməliyyatından sonra antibiotiklərin profilaktik istifadəsi 

əməliyyatdan sonrakı hipertermiya, yara infeksiyası, sidik yollarının 

infeksiyası  və  ağır  infeksiya  fəsadlaşmalarının  (sepsis) yaranma 

hallarını azaldır.  

Antibiotik  il

ə  profilaktika 1 dəfə  aparılır  (bir  doza  I  nəsil 

sefalosporin v

ə ya ampisilin dəri kəsiyindən əvvəl v/d yeridilir) (A)



QK 

əməliyyatından sonra qulluq 

QK il

ə doğulan yenidoğulmuşlara qulluq: 

 



QK 

aparılarkən, əgər dölün vəziyyətində təsdiq olunmuş təhlükə 

varsa v

ə  əməliyyat ümumi anesteziya ilə  aparılırsa,  əməliyyat 



otağında  mütləq  yenidoğulmuşların  reanimasiyası  üzrə  yüksək 

peşəkarlığa malik həkim iştirak etməlidir (C) 

 

Yenidoğulmuşun  və  zahının  dəri-dəriyə  kontaktı  erkən 



aparılmalıdır 

 



QK 

əməliyyatından sonra yenidoğulmuşun ən qısa zamanda (ilk 

saatlarda)  ananın  döşünə  verilməsi təmin edilməlidir  (A).  QK 

əməliyyatı  keçirən  qadınlara  yenidoğulmuşların  ana  südü  ilə 

tezlikl

ə  qidalanmalarına  aid  əlavə  dəstək və  yardım 



göst

ərilməlidir (A) 



QK 

əməliyyatından sonra zahı qadına qulluq: 

 



QK 

əməliyyatı  keçirən hər  qadın  tənəffüs, ürək sistemi və 

kontakta girm

ək qabiliyyəti tam bərpa olunanadək, individual 

qaydada yüks

ək  peşəkarlığa  malik  olan  tibbi  personalın 

n

əzarətində saxlanılmalıdır (D) 



 

 

 



 

 

 



Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi

yy

ə v



ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

19 


 

Opioid qrupuna aid olan vasit



ələrin intratekal istifadəsi  zamanı 

h

ər saatda tənəffüsün intensivliyi, sedativ effekt və ağrı əmsalının 



monitorinqi  aparılmalıdır  (ən  azı  12  saat  ərzində  –  diamorfin 

üçün v


ə 24 saat ərzində – morfin üçün) 

 



QK 

əməliyyatı zamanı və əməliyyatdan sonrakı dövrdə ağrıkəsici 

kimi diamorfinin (0,3-0,4 mq intratekal) istifad

əsi  əlavə 

analgeziyaya  ehtiyacı  azaldır.  Müvafiq  alternativ  üsul  – 

diamorfinin (2,5-5,0 mq) epidural istifad

əsidir (A) 

 



Əks-göstəriş olmadığı hallarda əməliyyatdan sonrakı dövrdə anal-

geziya m


əqsədi ilə qeyri-steroid iltihab əleyhinə preparatlar istifadə 

olunur. Bu preparatlar opioidl

ərin istifadəsinə ehtiyacı azaldır (A) 

 



Epidural anesteziyadan sonra f

əsadlaşmayan əməliyyatlarda sidik 

kateterinin xaric olması 12 saatdan tez aparılmamalıdır (D) 

 



QK 

əməliyyatından  sonra  zahı  qadın,  vaginal  doğuşla  müqayi-

s

ədə, stasionarda daha uzun müddət qalır (orta hesabla 4-5 gün)  



 

QK 



əməliyyatından sonra yaraya qulluq: 

 



Sarğının 24 saatdan sonra xaric edilməsi 

 



H

ərarətə nəzarət olunması 

 

Yaranın  infeksiyalaşma  əlamətlərinin  (ağrı,  qızartı,  ifrazat) 



qiym

ətləndirilməsi, yaranın kənarlarının açılması 

 

Pambıq parçadan tikilmiş, rahat geyimin istifadəsi  



 

Yaranın gündəlik yüngül qurudulması 



 

Əgər ehtiyac varsa, tikişlərin və ya sıxıcıların açılması (D) 



QK 

əməliyyatının mümkün fəsadları 

Əməliyyat zamanı baş verən ağırlaşmalar: 

 



Qanaxma 

 



Uşaqlığın atoniyası 

 



Cift g

əlişi (ciftin bitişməsi) 

 

Cırılma  



 

Uşaqlığın cırılması (ruptura



 

Uşaqlıq yolunun, tağların cırılması  



 

Anestezioloji f



əsadlar 

 



Qonşu orqanların zədələnməsi  

 



Sidik-

ifrazat sistemi orqanları (D) 

 

H



əzm sistemi orqanları  

 



Stress n

əticəsində sidiyin saxlanılmaması 

 

 

 



 

 

 



Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi

yy

ə v



ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

20 


Əməliyyatdan sonra baş verən erkən ağırlaşmalar  

 



Qanaxma 

 



Uşaqlığın atoniyası 

 



Uşaqlıqdakı tikişlərin yararsızlığı 

 



Yoluxucu ağırlaşmalar 

 



Endomiometrit 

 



Peritonit 

 



Sepsis 

 



Əməliyyatdan sonra yaraların infeksiyalaşması 

 



Sidikaxarı yolların infeksiyası 

 



Qonşu orqanlarda baş verən ağırlaşmalar 

 



Bağırsaq keçməməzliyi 

 



Bağırsağın obstruksiyası 

 



Sidik-cinsiyy

ət və digər fistulalar 

 

Tromboemboliya 



 

Ağciyər arteriyasının, dərin venaların trombozu 



Əməliyyatdan sonra baş verən gecikmiş ağırlaşmalar 

 



Keloidin yaranması 

 



Bitişmə prosesinin pozulması 

 



Sidik-cinsiyy

ət və digər fistulalar 

 

Reproduktiv  funksiyanın  pozulması  (sonsuzluq, növbəti 



hamil

əliyin ağırlaşması) 



Qeys

əriyyə kəsiyi əməliyyatı zamanı histerektomiyaya göstərişlər 

 



Düyünl

ərin yerləşməsi, ölçüləri  və  fəsadlaşmalara  görə  cərrahi 

müalic

ə tələb edən uşaqlıq miomasının olması 



 

Uşaqlıq cırığının bərpasının mümkün olmaması 



 

Uşaqlıq-cift apopleksiyası (Küveler uşaqlığı) 



 

Ciftin tam v



ə ya hissəvi bitişməsi 

 



Uşaqlığın atoniyası (uşaqlıq damarlarının ikitərəfli bağlanması və 

qanaxmanın dayandırılması mümkün olmadığı hallarda 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

Klinik protokol Az



ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

21 


Əlavə 

Qeys

əriyyə kəsiyi əməliyyatının aparılması ALQORİTMİ 

Qeys

əriyyə kəsiyi əməliyyatının aparılmasına görə qəbul edilən razılıq 

 



Hamil

ə qadına QK əməliyyatı haqqında məlumat aydın formada təqdim olunmalıdır 

 

Hamil



ə qadına QK haqqında elmi cəhətdən əsaslandırılmış məlumat çatdırıldıqdan sonra 

ondan 


əməliyyata razılıq almaq olar 

 



Hamil

ə  qadının  təklif olunan QK  əməliyyatından imtina etmək  hüququ  vardır, hətta bu 

onun v

ə uşağının sağlamlığı naminə aparılarsa (imtina hamilənin və yaxın qohumlarının 



imzaları ilə təsdiqlənməlidir)  

Planlı QK əməliyyatı üçün 

hamil

əliyin müddəti 

Respirator 

ağırlaşma 

riskini 


azaltmaq m

əqsədilə  QK  əməliyyatı 

hamil

əliyin 39 həftəsindən sonra 



(

əkizlərdə – 38 həftədə) aparılmalıdır  



T

əcili QK əməliyyatı 

T

əcili  QK  əməliyyatı  üçün göstəriş 



olduğu  zaman  əməliyyatın  aparıl-

ması  qərarı  verildikdən  icrasına 

q

ədər olan vaxt  təcililik kateqo-



riyalarına görə müəyyən edilməlidir 

T

əcili QK əməliyyatı üçün göstərişlərin 

4 t

əcililik kateqoriyasına uyğun sənədləşdirilməsi 

1.

 



Q

adının  və  ya dölün həyatı  üçün  bilavasitə 

t

əhlükə var 



2.

 

Ana v



ə  döl üçün bilavasitə  həyati  təhlükə 

olmadığı  halda  ana  və  ya  uşağın  vəziyyətinin 

getdikc

ə pisləşməsinin qarşısı alınmalıdır 



3.

 

Planlaşdırılmış  QK  əməliyyatının  müəyyən 



s

əbəblərdən erkən  icra  olunmasına ehtiyac 

yaranır  

4.

 



Planlı  QK  əməliyyatının  vaxtı  qadının  və 

personalın razılaşması əsasında təyin edilir 



Əməliyyatdan sonrakı monitorinq 

 



T

ənəffüsə, kardiorespirator stabilliyə və huşa nəzarət 

 

Əgər vəziyyət stabildirsə, palatada əvvəl hər  yarım  saatdan  bir olmaqla 2 saat ərzində, 



sonra h

ər saat nəzarət (tənəffüsün tezliyinə, ürək ritminə, arterial təzyiqə, ağrılara)  

 

Opioidl



ərin qəbulu zamanı – hər saat tənəffüs tezliyinə, preparatların sedativ təsirinə və 

ağrıya nəzarət 

 

Epidural anesteziya opioidl



ərlə  aparıldıqda  və  analgeziya pasiyentə  nəzarət etməklə 

opiatlarla  aparıldıqda,  QK  əməliyyatı  zamanı  hər saat nəzarət  aparmaq, dərman 

vasit

ələrinin qəbulu dayandırdıqdan sonra – 2 saat müddətində davam etdirmək 



QK 

əməliyyatından sonra zahılara və yenidoğulmuşlara qulluq 

 



Zahı  qadına  mümkün  qədər  tez  döşlə  əmizdirməyə  kömək məqsədi ilə  əlavə  yardımın 

göst


ərilməsini təmin etmək 

 



Əlavə ağrısızlaşdırmaya tələbatı azaltmaq məqsədi ilə diamorfinin spinal (0,3-0,4 mq) və 

ya epidural (2,5-5 mq) yeridilm

əsini təklif etmək 

 



Opioid analqetikl

ərə tələbatı azaltmaq məqsədi ilə qeyri-steroid analqetikləri təklif etmək 

 

Zahının  vəziyyəti qənaətbəxşdirsə  və  ya  ağırlaşma  yoxdursa,  aclıq  və  susuzluq 



t

ələbatlarına uyğun olaraq qida və maye qəbuluna icazə vermək 

 

Zahı aktivdirsə, regional anesteziyadan sonra sidik kateterini xaric etmək (12 saatdan sonra)  



 

24 saatdan sonra sarğını dəyişdirmək, yaranın təmiz və quru saxlanmasını təmin etmək 



 

X



əstəxanadan evə yazılmazdan əvvəl zahı ilə QK əməliyyatının səbəbləri və nəticələrini 

müzakir


ə etmək 

 



Zahının  vəziyyəti qənaətbəxşdirsə  və  ağırlaşma  qeyd  olunmursa,  ona  xəstəxanadan evə 

erk


ən yazılmasını təklif etmək 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

22 


Ədəbiyyat 

1.

 



Az

ərbaycan Respublikasının Səhiyyə Nazirliyi. Doğum evlərində 

(şöbələrində) doğuşayardım işinin təşkili üzrə metodik təlimat. – 

B

akı, 2013. 



2.

 

M



əmmədov C., Alməmmədova E., Məmmədova L., Hüseynova 

G., M


əmməd-zadə  G., Vəliyeva  S.,  Kuliyeva  D.,  İsmayılova  Ş. 

İİV-in  anadan  uşağa  ötürülməsinin  profilaktikası  üzrə  klinik 

protokol. – 

Bakı, 2010. - 40 səh. 

3.

 

M



əmmədov C., Əliyeva F., Abışov N., Əliyeva E., Həsənova M., 

Qurbanova V., V

əzirova  R.,  Şəmsəddinskaya N., Quliyeva G., 

Orucova L. Hamil

əlik dövründə  trombofilik  ağırlaşmalar  üzrə 

klinik protokol. – 

Bakı, 2013. - 28 səh. 

4.

 



M

əmmədov  C.,  Əliyeva  F.,  Axundova  N.,  Əliyeva  E., 

M

əmmədova L., Bədəlova  A., Qəhrəmanova F., Babayeva A., 



Hüseynova G. Normal doğuş üzrə klinik protokol. – Bakı, 2012.  

- 24 s


əh. 

5.

 



Birth After Previous Caesarean Birth, Green-top Guideline No.45 

[Electronic resource]:  Royal College of Obstetricians and 

Gynaecologists (RCOG), - 

February 2007 Available 

at 

http://www.rcog.org.uk/files/rcog-corp/GTG4511022011.pdf 



(06.09.2013). 

6.

 



Caesarean Section, Clinical Guideline [Electronic resource]: 

National Collaborating Centre for Women's and Children's 

Health (NICE), -  November 2011. Update of NICE clinical 

guideline 13 (published April 2004) 

Available 



at:  http://www.nice.org.uk/nicemedia/live/13620/57162/57162.pd

f (06.09.2013). 

7.

 

Caesarean Section, Clinical Guideline [Electronic resource]: 



National Collaborating Centre for Women's and Children's 

Health (NICE). 

April, 


2004. 

Available 



at:  http://www.nice.org.uk/nicemedia/pdf/CG013fullguideline.pd

f (06.09.2013). 

8.

 

Classification of Urgency of Caesarean Section - a continuum of 



rick, Good Practice No.11 [Electronic resource]:  RCOG&The 

Royal College of Anaesthetists. - April, 2010. 

 

 

 



 

 

 



Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi

yy

ə v



ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

23 


9.

 

David K. James, Philip J. Steer, Carl P. Weiner and Bernard 



Gonik. High Risk Pregnancy, 4th Edition [Electronic resource]: 

Management Options/ Expert Consult Reference. 1504 p. 

Publisher: Elsevier .-  2012.  -  Available at: http://www.us. 

elsevierhealth.com/Medicine/OB-GYN/book/9781416059080/ 

High-Risk-Pregnancy (06.09.2013). 

10.


 

G. Justus Hofmeyr, James P. Neilson, Zarko Alfirevic [Electronic 

resource]:  Pregnancy and Childbirth: A Cochrane Pocketbook. 

ISBN: 978-0-470-51845-8.-446 p.- March 2008. - Available at: 

http://eu.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-

0470518456.html (06.09.2013). 

11.

 

Hypertension in pregnancy  [Electronic resource]:  NICE clinical 



guideline 107.  –  2010.  -  Available at http://guidance. 

nice.org.uk/CG107 (06.09.2013). 

12.

 

Induction of labour [Electronic resource]: NICE clinical guideline 



70.  -  2008.  -  Available at:  http://guidance.nice.org.uk/CG70 

(06.09.2013). 

13.

 

Intrapartum care [Electronic resource]:  NICE clinical guideline 



55.-2007. 

Available at: 



http://www.nice.org.uk/CG55 

(06.09.2013). 

14.

 

Monitoring emergency obstetric care/a handbook [Electronic 



resource]:  World  Health Organization, UNFPA, UNICEF and 

AMDD / ISBN 978 92 4 154773 4. - 2009.164 p. - Available at: 

http://www.unfpa.org/webdav/site/global/shared/documents/publi

cations/2009/obstetric_monitoring.pdf (06.09.2013). 

15.

 

Multiple pregnancy [Electronic resource]:  NICE clinical 



guideline 129. - 2011. - Available at: 

http://www.nice.org.uk/CG129 (06.09.2013). 

16.

 

Royal College of Obstetricians and Gynaecologists (RCOG) 



Shoulder Distocia Green_topGidline № 42 second edition (March 

2012 [Electronic resource]:  -  Available at: http//www/reog 

/org/uk/files/rcogcorp/GTG42_25//2013.pdf (06.09.2013). 

17.


 

Venous thromboembolism  -  reducing the risk. [Electronic 

resource] NICE clinical guideline 92.-  2010. Available at: 

http://guidance.nice.org.uk/CG92 (06.09.2013). 

 

 

 



 

 

 



Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi

yy

ə v



ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış



r. 



Document Outline

  • Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi
  • kollegiyasının 03 oktyabr 2013-cü il tarixli
  • 30 saylı qərarı ilə təsdiq edilmişdir
  • QEYSƏRİYYƏ KƏSİYİ ƏMƏLİYYATI ÜZRƏ
  • KLİNİK PROTOKOL
  • Bakı - 2013
  • Tövsiyələrin etibarlılıq səviyyəsi şkalası
  • QK əməliyyatının aparılması üçün zəruri şərtlər

Kataloq: file -> protokol
protokol -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 4 aprel 2009-cu il tarixli
protokol -> Klinik protokol Az ərbaycan Respublikas
protokol -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 3 fevral 2009-cu il tarixli
protokol -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 25 noyabr 2013-cü il tarixli
protokol -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 20 noyabr 2009-cu il tarixli
protokol -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 25 noyabr 2013-cü il tarixli
protokol -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 20 noyabr 2009-cu il tarixli
protokol -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 12 iyun 2009-cu il tarixli
protokol -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 3 fevral 2009-cu il tarixli
protokol -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 08 fevral 2010-cu il tarixli

Yüklə 1,71 Mb.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə