Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi Published by Kış 2021/ 8-4



Yüklə 482,84 Kb.
Pdf görüntüsü
səhifə4/15
tarix01.12.2023
ölçüsü482,84 Kb.
#170756
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15
Uygur Harfli O uznamedeki Hayvanlarla O uz Ka an n li kisi[#974114]-1890585

Ключевые слова: 
животные, Огуз каган, эпос
 
Получено: 24/07/2021 Принято: 20/11/2021 
 
*
аспирант, Стамбульского университета Айдын, факультет турецкого языка и литературы, Стамбул-
Турция, canterek4@hotmail.com 
Ссылка на статью: 
Terek, Mert Can. ‘’ Uygur Harfli Oğuznamedeki Hayvanlarla Oğuz Kağan’ın İlişkisi.’’
академическая история 
и мысль
, 8-4, 2021, cc.1730-1752.
 


Terek, Uygur Harfli Oğuznamedeki Hayvanlarla Oğuz Kağan’ın İlişkisi Kış 2021/ 8-4
ss.1730-1752
 
1733 
 
 
Giriş 
Türk tarihinin en erken sözlü ürünlerinin başında gelen Uygur harfli Oğuz Kağan 
Destanı, Türklerin bir milli kimliği olup eski Türk yaşayışları, kültürleri, inançları, devlet 
teşkilatı açısından verdiği ipuçlarıyla önemli bir eserdir. Oğuz Kağan’ın doğumu, olağanüstü 
çocukluğu, kahraman oluşu, eşleriyle karşılaşması, oğullarının dünyaya gelmesi, ülkeleri 
fethetmesi, Oğuz boylarını oluşturup yurdunu oğullarına miras bırakması destanın temel 
konularıdır ve olaylar arasında bağlantılar destanda yer alan motiflerle sağlanmaktadır. Bu 
motiflerden biri de hayvanlardır. Destanın başından sonuna kadar Oğuz hayvanlarla iç içedir. 
Doğar doğmaz vücudu hayvansal özelliklerle tasvir edilir, büyüdüğünde at sürüleri güder, 
insanların canavar diye korktukları gergedanı öldürerek ilk kahramanlığını elde eder, seferi 
boyunca gökten inen bozkurt ona kılavuzluk eder ve sonunda Oğuz yurdunu oğullarına 
bağışlaması da hayvanlardan oluşan ritüelle gerçekleşir. Oğuz’un fethetmek için gittiği 
ülkelerin coğrafyası da sahip olduğu madenler ve yaşayan hayvanlarla anlatılmaktadır. 
Uygurca Oğuznamenin elimize ulaşan parçalarının başından ve sonundan eksik olsa da 
destanda yer alan hayvanlar açıkça görülmektedir. Orijinal el yazması parçalarının üzerinde 
yalnızca üç çizim yer alır ve bu üç çizimin de destanda yer alan hayvanlardan oluşması, 
hayvanların Türklerin yaşamında ve sanatında olan önemini gösteren bir husustur. 
Türk masal, mitoloji ve destanlarında hayvanların sıkça yer almasının temelinde eski 
Türklerin atlı göçebe medeniyete dayalı hayatlarından dolayı doğaya ve hayvanlara yakın 
olmaları vardır. Türkler yaşam tarzları itibariyle doğada daha fazla zaman geçirerek 
bulundukları coğrafyaya ait hayvanları daha yakından tanıyabilmişlerdir. Özellikle hayatta 
kalma içgüdüsüne dayanan avcılık faaliyeti, Türk kültüründe önemli derecede yer edinmiş bir 
unsurdur. Türk sözlü geleneği ürünlerine de yansıyan avcılık, Türkleri hayvanlara yaklaştıran 
ve onları daha iyi tanımalarını sağlayan önemli bir motif haline gelmiştir. Türklerin 
hayvanlarla olan ilişkisiyle birlikte hayvanlar destan, masal, mitolojisinde yüklenen belli 
anlamlarla birlikte bir sembol halini almışlardır.
Uygurca Oğuz Kağan Destanı’nda yer alan hayvanlar zaman zaman sıfat olarak, 
zaman zaman bulunulan coğrafya hakkında verilen ipucu olarak, zaman zaman da destana 


Terek, Uygur Harfli Oğuznamedeki Hayvanlarla Oğuz Kağan’ın İlişkisi Kış 2021/ 8-4
ss.1730-1752
 
1734 
heyecan katmak için mitik özelliklerle anlatılmışlardır. Destanın ana kahramanı olan Oğuz 
Kağan da bu hayvanların bazılarıyla etkileşimde bulunmuş, bazılarıyla bulunmamıştır. 
Etkileşimde bulunduklarının da destanın olay örgüsünde önemli konumları vardır. Destan, 
Oğuz’un doğumuyla başlar ve doğar doğmaz fiziki tasviri yapılır:
“Bu çocuğun yüzü gök; ağzı ateş (gibi) kızıl; gözleri elâ; saçları ve kaşları kara idi. 
Perilerden daha güzeldi.”
1
Doğumundan sonra olağanüstü bir büyüme gösterir. Annesinin göğsünden ilk sütü 
emip daha emmez, çiğ et, çorba ve şarap ister. Kısa sürede dile gelip kırk gün sonra yürümeye 
başlar. Oğuz büyürken fiziksel değişimleri hayvansal özelliklerle anlatılmıştır:
“adakı ud adakı deg, billeri böri billeri deg, yağrı kiş yağrı deg, kogüsü aduğ kögüsü 
deg irdi.”
2
(Ayakları öküz ayağı gibi; beli kurt beli gibi; omuzları samur omuzu gibi; göğsü 
ayı göğsü gibi idi.)
Doğduğu zaman yapılan tasvirler Oğuz’un dış görünüşünü, büyüdüğü zaman 
zoomorfik benzetmelerle yapılan tasvirler ise Oğuz’un kuvvetini somut olarak tanımlar. Bu 
tasvirde kullanılan hayvanlar sırasıyla: Öküz, kurt, samur ve ayıdır. Oğuz’un her bir uzvu, 
başka bir hayvanın güçlü yanlarıyla anlatılıp, fiziki portresi hayvanlar üzerinden verilmiş 
olur.Hayvanlarla birlikte ele alınması, insanın doğayla ve hayvanlarla bütünleştirilmesidir. 
Oğuz büyüdükten sonra hayatı boyunca hayvanlarla karşılaşacak ve bunlardan bazıları onun 
karakterinde, destanın akışında önemli görevlere sahip olacaktır.

Yüklə 482,84 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin