Azərbaycan multikulturalizmi: din və dil siyasətinin inkişaf perspektivləri


Çoxmədəniyyətli kitabxana dialoqda olan multikultural cəmiyyətə aparan yoldur



Yüklə 6,82 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə77/88
tarix26.02.2017
ölçüsü6,82 Mb.
#9795
1   ...   73   74   75   76   77   78   79   80   ...   88

Çoxmədəniyyətli kitabxana dialoqda olan multikultural cəmiyyətə aparan yoldur. 

Çoxmədəniyyətli  kitabxana  haqqında  İFLA-nın  manifestində  vurğulanır  ki,    müasir  dövrdə 

insanlar yekcins olmayan çoxmədəniyyətli cəmiyyətdə yaşayır. Dünyada 6000-dən çox müxtəlif dil 

mövcuddur.  Beynəlxalq  miqrasiyanın  səviyyəsi  ilbəil  artır,  bunun  da  nəticəsində  qarışıq  tərkibli 



 

“Azərbaycan multikulturalizmi: din və dil siyasətinin inkişaf perspektivləri” 

adlı beynəlxalq konfransın materialları: Bakı – 8-9 sentyabr 2016 - səhifə 

418

 

 



 

 

insanların  sayı  çoxalır.  Qloballaşma,  artan  miqrasiya,  sürətli  kommunikasiyalar,  yerdəyişmə 



prosesinin asanlaşması və XXI əsrdə fəaliyyətdə olan digər qüvvələr bir çox millətlərin, o cümlədən 

əvvəllər  vahidmədəniyyətli  olan  xalqların  mədəni  müxtəliflik  səviyyəsini  yüksəldir.  “Mədəni 

müxtəliflik”  və  ya  “Çoxmədəniyyətlilik”  terminləri  müxtəlif  mədəniyyətlərin  harmonik 

birgəyaşayışını və qarşılıqlı əlaqəsini əks etdirir. Burada “mədəniyyət”ə cəmiyyət və sosial qruplara 

aid  olan  fərqləndirici  əlamətlərin,  ruhi-mənəvi  və  maddi,  intellektual  və  emosional  göstəricilərin 

məcmusu  kimi  baxılır.  İncəsənət  və  ədəbiyyatdan  başqa,  o,  həyat  tərzini,  birgəyaşayış  bacarığını, 

dəyərlər  sistemini,  adət-ənənə  və  imanı  əhatə  edir.  Mədəniyyət  və  dil  müxtəlifliyi  bəşəriyyətin 

ümumi  mirasıdır  və  onu  ümumi  maraqlara  uyğun  olaraq  qoruyub  saxlamaq  lazımdır.  O, 

innovasiyaların, yaradıcılığın və sülh şəraitində birgəyaşayışın mübadilə mənbəyidir. (1.Всеобщая 

декларация ЮНЕСКО о культурном разнобразии) 

Buna  görə  də  bütün  növ  kitabxanalar  mədəni  və  dil  müxtəlifliyini  beynəlxalq,  milli  və 

regional  səviyyədə  dəstəkləyib  inkişaf  etdirməyi  qarşıya  məqsəd  qoymalıdır  və  bununla  da 

mədəniyyətlərarası dialoqu və aktiv vətəndaş mövqeyini qoruyub saxlamalıdır. Belə ki, kitabxanalar 

müxtəlif  maraqlara  və  cəmiyyətlərə  xidmət  edirlər.  Onlar  təhsil,  mədəniyyət  və  informasiya 

mərkəzləri funksiyasını yerinə yetirirlər. Mədəniyyət və dil müxtəlifliyi aspektində kitabxanalar öz 

fəaliyyətlərində  mədəni  xüsusiyyətləri  və  dəyərləri  nəzərə  almaqla,  hamı  üçün  əsas  hüquq  və 

azadlıqları, informasiya və biliklərə bərabər əlyetərlilik prinsiplərini əldə rəhbər tuturlar [3]. 

İFLA-nın  manifestində  multikultural  kitabxananın  qarşısında  duran  əsas  prinsiplər 

aşağıdakı kimi dəyərləndirilmişdir: 

Qlobal  cəmiyyətin  hər  bir  üzvünün  kitabxana  və  informasiya  xidmətlərindən  tam  şəkildə 

istifadə etmək hüququ vardır. Mədəni və dil müxtəlifliyi aspektində kitabxanalar gərək: 

Cəmiyyətin  bütün  üzvlərinə  mədəni  və  ya  dil  müxtəlifliyi  cəhətdən  hüquqlarını  pozmadan 

xidmət etməlidirlər

onları uyğun dillərdə və rahat şəraitdə informasiya ilə təmin etməlidirlər; 

Bütün  icma  üzvlərinin  informasiya  tələbatlarını  nəzərə  alan  geniş  çeşidli  material  və 

xidmətlərə əlyetərliliyini təmin etməlidirlər; 

Cəmiyyətin  müxtəlifliyini  nəzərə  alaraq,  öz  işçi  heyətini  elə  seçməlidir  ki,  onlar  müxtəlif 

icmalarla işləyə və onların tələbatını ödəyə bilsinlər. 

Mədəniyyət  və  dil  müxtəlifliyi  çərçivəsində    kitabxana  və  informasiya  xidmətləri  heç  bir 

hüquq  pozuntusuna  yol  vermədən  bütün  istifadəçilərə  təqdim  edilməlidir.  Çoxmədəniyyətli 

cəmiyyətlərdə  fəaliyyətləri  məhdudlaşdırılmış  qruplara:  İctimai  azlıqlara,  köklü    xalqların 

nümayəndələrinə, qaçqınlara, siyasi sığınacaq axtaranlara, müvəqqəti yaşayış  yerinə sahib olanlara 

və işçi-miqrantlara  və s. xüsusi diqqət yetirmək lazımdır.  

Çoxmədəniyyətli  kitabxananın  qarşısında  duran  vəzifələrdən  danışarkən,  informasiya, 

savadlılıq, təhsil və mədəniyyətə aid olan bir sıra məsələlərə diqqət yetirmək lazımdır. 

Mədəni müxtəlifliyin müsbət tərəfləri barədə məlumatlılığın artırılması və mədəniyyətlərarası 

dialoqun təşviqi; 

Dil müxtəlifliyinin və öz doğma dilinə hörmətin təşviqi; 

Bir  neçə  dilin  harmonik  birgə  mövcudluğunun  asanlaşdırılması;  uşaqlıqdan  bir  neçə  dilin 

öyrənilməsinin dəstəklənməsi və təbliği; 

Dil və mədəni irsin mühafizəsi və bütün dillərdə informasiyanın yaradılması və yayılması; 

Şifahi yaradıcılığın və qeyri-maddi mədəni irsin qorunmasının dəstəklənməsi

Bütün mədəni qrupların üzvlərinin cəmiyyət həyatında iştirakına dəstək; 

İnformasiya  savadlılığının  artırılması  və  informasiya-kommunikasiya  texnologiyaların 

öyrənilməsinin təşviqi 

Kiberməkanda dil müxtəlifliyinin dəstəklənməsi; 

Mədəni plüralizm sahəsində biliklərin və qabaqcıl təcrübə mübadiləsinin dəstəklənməsi.[3] 

Sonda  onu  qeyd  edək  ki,  milli  azlıqların  qorunması  Azərbaycan  rəhbərliyinin  apardığı 

siyasətin  əsas  istiqamətlərindən  biridir.  Belə  ki,  Prezident  aparatında  milli  siyasət  üzrə  dövlət 

məsləhətçisinin  başçılıq  etdiyi  xüsusi  struktur  yaradılmışdır.  Analoji  struktur  Milli  Məclisdə  də 

mövcuddur. Konstitusiya  və  qanunların  verdiyi  bərabər  hüquqlar  və  imkanlardan  istifadə  edərək, 

müxtəlif  millətlərin  nümayəndələri  cəmiyyətin  ayrı-ayrı  sahələrində  məhsuldar  işləyərək  ölkənin 



 

“Azərbaycan multikulturalizmi: din və dil siyasətinin inkişaf perspektivləri” 

adlı beynəlxalq konfransın materialları: Bakı – 8-9 sentyabr 2016 - səhifə 

419

 

 



 

 

inkişafına layiqli  töhfələr verirlər. Belə ki, milli azlıqlar Azərbaycan Respublikasının hökumətində 



və  digər  dövlət  strukturlarında  təmsil  olunurlar.  Respublikanın  milli  parlamenti  –  Milli  Məclisdə 

ölkənin  bir  sıra  etnik  azlıqları  o  cümlədən,  rus,  ləzgi,  tat,  talış  və  b.  öz  nümayəndələri  ilə  təmsil 

olunmuşdur. 2010-cu il parlament seçkiləri zamanı ATƏT-in demokratik institutlar və insan haqları 

üzrə  bürosu  və  müşahidə  komissiyası  göstərdi  ki,  Azərbaycanda,  dövlət  ərazisində  yaşayan  etnik 

azlıqların seçkilərdə iştirakı məsələsində heç bir problem yoxdur. 

Beləliklə,  respublikada  müxtəlif  etnik  qrupların  mövcudluğu  üçün  bütün  mümkün  şərait 

yaradılmışdır. Lakin burada, bir daha qeyd etmək lazımdır ki, bizim ölkəmizdə mədəni müxtəliflik 

etnik azıqların sadəcə cəmlənməsi kimi başa düşülmür, Azərbaycan ümummilli həmrəyliyin inkişafı 

üçün  əlverişli  mühitdir.  Başqa  sözlə,  etnik,  dini  və  digər  mənsubiyyətindən  asılı  olmayaraq 

ərazisində məskunlaşan hər bir vətəndaş Azərbaycanın sərvətidir.  

 

Ədəbiyyat 



1.  Nəcəfov  Etibar  –  professor, Bakı  Slavyan  Universiteti.  Müxtəlif  Ölkələrdə 

Multikulturalizm 

Siyasətinin 

Müqayisəli 

Təhlili 

http://bakuforum.az/az/multikulturalizm-

nailiyyetler-ve-problemler 

2. Kunina İrina – Bakı Slavyan Universiteti. Qafqazda multikulturalizm: Azərbaycan modeli 

http://bakuforum.az/az/multikulturalizm-nailiyyetler-ve-problemler/?fid=2258  

3.  Библиотечное  обслуживание  мультикультурных  сообществ:  Руководство  по 

библиотечному 

обслуживанию.-2-е 

изд., 

пересмотр.- 



ИФЛА, 

1998.- 


Режим 

доступа: http://www.ifla.org 

4. [Электронный ресурс ]- Режим доступа http://www.sempra.com. 

[Электронный ресурс ]- Режим доступа http://www.ifla.org 

5.  Проект  Федерального  закона  «О  внесении  изменений  и  дополнений  в  Закон 

Российской 

Федерации 

«Основы 


законодательства 

Российской 

Федерации 

о 

культуре» [Электронный  ресурс] -  Режим  доступа Ошибка!  Недопустимый  объект 



гиперссылки. 

6.Мультикультурализм и проблемы библиотечного обслуживания населения:  научный 

семинар в РГБ // Библиотековедение. № 4, 2003, с.13-21; № 5, 2003, с. 9-17 

7.  Библиотечное  обслуживание  в  условиях  многообразия  культур  народов  России: 

Сб.науч.статей  /Рос.гос.  б-ка,  Рос.национал.б-ка; [Сост.  И.И.  Ганицкая  и  др.].-  М.:  Пашков 

дом, 2006.-136 с 

8.  Ахунова  З.И.  Библиотека  и  межкультурный  диалог  в  контексте  концепций 

мультикултурализма 

// 

Омский 


Научный 

Вестник.- 

2012.-№1(106) 

http://cyberleninka.ru/article/n/biblioteka-i-mezhkulturnyy-dialog-v-kontekste-kontseptsii-

multikulturalizma  

9.  Чаднова  И.В.  Проблемы  мультикультурного  обслуживания  в  публичных 

библиотеках // Вестник БАЕ.-2007.- №3.- С.32-34 

 

Narmina Abdullayeva 



MULTICULTURAL INFORMATION SERVICE AS A PRIORITY DİRECTİON OF 

INNOVATIVE POLICY OF LIBRARIES 

 

Summary 


 

In the article is studied cross-cultural communication problems in contemporary society, and 

supporting  the  organization  of  these  communications,  the  role  of  libraries  in  the  regulation  of 

relations  between  the  two  nations  are  determined,  examined  the  importance  of  the  principles  of 

multi-ethnic, multicultural libraries that serve a population. 

 

 



 

 


 

“Azərbaycan multikulturalizmi: din və dil siyasətinin inkişaf perspektivləri” 

adlı beynəlxalq konfransın materialları: Bakı – 8-9 sentyabr 2016 - səhifə 

420

 

 



 

 

Asəf Qənbərov, Din Sosiologiyası ixtisası  üzrə Magistr  



Bakı İslam  Universiteti, müəllim 

asafganbarov@hotmail.com 

 

AZERBAYCAN CUMHURİYYETİ YASAMASINDA MİLLİ VE ETNİK 

GRUPLARIN ÇOKKÜLTÜRCÜLÜK HAKLARININ DÜZENLENMESİ 

 

Anahtar kelimeler: Azerbaycan, multikulturalizm, kimlik siyaseti, azlık hukuku, liberalizm  

Key words: Azerbaijan, multiculturalism, identity politics, minority rights, liberalism 

 

Çokkültürcülük  politikası,  günümüzde  bütün  dünyada  geniş  tartışma  konusu  olmaktadır. 

Birçok  Avrupa  ülkesinde  bu  politikalar  uygulandığı  halde,  bazıları  buna  karşı  çıkmaktadır.  İster 

siyasi  teorilerde,  isterse  bu  politikanın  uygulanmasında  tek  örnek  olmadığına  göre,  bu  konuda 

fikirler  de  çok  tartışmalıdır.  Cokkültürçülüğü  doğru  anlamak  için,  bu  politikanın  toplumsal 

bağlamını  dikkate  almak  çok  önemlidir.  Nitekim,  dünya  ülkelerinin  büyük  çoğunluğu  tek  milletli 

değil,  çokmilletli  ve  çeşitli  etnik  gruplardan  oluştuğunu  görmekteyiz.  Milli  ve  etnik  cöğulculuk 

tarihin  her  döneminde  mevcut  olmuştur.  Çokkültürcülük  siyaseti  de  bir  anlamda,  bu  çeşitliliği 

korunması  ve  geliştirilmesini  sağlayan  liberal-demokratik  siyasettir  [7,  s.  102].

 

Buna  göre 



cokkültürçülük, etnik ve dini azlıkların haklarının düzenlenmesi siyaseti olarak görüle bilir. 

Çokkültürçülük politikasını, sadece demografik çeşitlilik gibi anlamak doğru değildir. Cünkü 

bu,  toplumun  özelliği  değildir.  Yani  toplumun  çeşitli  alt  gruplardan  oluşması,  burada 

çokkültürcülüğün  mevcutluğunu  göstermez.  Çokkültürcülük  bu  farklılığın  tanınması  ve  devlet 

tarafından teşvik edilmesi politikasıdır [8, s. 16]; [4, s. 263]. 

Kanadalı bilim adamı Will Kimlicka, (1962-) “Multicultural Citizenship” və “Contemporary 



Political Philosophy” adlı kitaplarında azlıkların taleplerine göre çeşitli cokkültürcülük modellerini 

tartışmaktadır.  Kymlicka  milli  azlıklar,  etnik  azlıklar  ve  marjinal  gruplar  olmak  üzere  üç  çeşit 

azınlık haklarından bahseder [10, s. 349-355;11, s. 27-32].  Çokkültürcülük bu hakların sağlanması 

ile  igilidir.  Kimlicka  liberal  teori  içerisinde  kalmakta  kararlıdır.  Ama  diğer  Kanada`lı  siyaset 

filosofu  CharlesTaylor,  “tanınma  politikası”  adlandırdığı  cemaatçi  çokkültürçülük  politikası 

modelinde daha çok grup haklarının önceliğini savunmaktadır. Taylor`a göre kişinin  kimliği grup 

içinde oluşmakta ve onu grupdan ayrı düşünmek mümkün değildir [6, s. 55]. 

Azerbaycan`da  iktidarda  olan  Yeni  Azerbaycan  Partisi(YAP)-nin  çokkültürcülük  politikası 

söylemini  gündeme  getirmesi  çok  yenidir.  Hükumet  2010  yıllarından  başlayarak  Azerbaycan 

devletinin cokkültürcü bir politika yürüttüğünü ve bu politikanın başka devletler için de örnek ola 

bileceğini  ileri  sürmektedir.  Fakat  bu  konuda  söylenenleri  yorumladığımızda  görmekteyiz  ki, 

burada kast edilen durum aslında toplumsal yapının çeşitili etnik gruplardan oluştuğunu ve bunların 

arasında  höşgörü  ortamının  mevcutluğu  vurgulanmaktadır.  Daha  açık  söylersek  Azerbaycan`da 

çokkültürcü politika değil, çökkültürlü toplum yüceltilmektedir. Bakü Beynelhalk Multikulturalizm 

Merkezi`nin 

başkanı 


Prof. 

Kamal 


Abdullayev, 

bir 


konferansda 

Azerbaycan`daki 

multikulturalizmden bahsederken şunları söylemektedir: 

“Bugun  Zagatala`da  20`ye  yakın  etnik  azınlık  yaşamaktadır.  Amma  hepsi  kendini 

Azerbaycanlı olarak görmektedirler. Bu etnik azlıklar biri birine kendi aralarında höşgörülü değil, 

kardeş gibi yaklaşmaktadırlar.” 

Bakü`de  2010  yılında  geçirilen  II  Uluslararası  Humanitar  Forumu`nun  açılış  töreninde 

konuşan Azerbaycan Cumhuriyyeti Cumhurbaşkanı İlham Aliyev şunları söylemiştir: 

“Azerbaycan`da  hiçbir  zaman  dini,  milli  çatışma  yaşanmamıştır  ve  şuna  inanıyorum  ki, 

bundan  sonra  da  olmayacaktır.  Bu  gün  multikulturalizmle  ilgili  dünyada  farkı  fikirler 

söylenmektedir.  Bazıları  bu  politikanın  iflasa  uğradığını  iddia  etmektedir.  Ama  bize  göre  ise 

dünyada  multikulturalizmin  alternatifi  yoktur...  Azerbaycan`da  multikulturalizm  devlet  siyasetidir 

ve aynı zamanda bir yaşam biçimidir.” 

Bu  alanla  ilgili  Azerbaycan`da  Uluslararası  Multikulturalizm  Merkezi  tesis  edilmiştir.  Bu 

merkezin  başka  ülkelerde  de  merkezleri  açılmış  ve  işbirliğini  sürdürmektedirler.  Ayrıca 

Cumhurbaşkanı  İlham  Aliyev  tarafından  2016  Ocak  ayında  Azerbaycan`da  çokkültürcülük 



 

“Azərbaycan multikulturalizmi: din və dil siyasətinin inkişaf perspektivləri” 

adlı beynəlxalq konfransın materialları: Bakı – 8-9 sentyabr 2016 - səhifə 

421

 

 



 

 

geleneğinin  korunması,  daha  da  geliştirilmesi  ve  yayılması  amacıyla  bir  Kararname  imzalanarak 



2016  senesini  multikulturalizm  yılı  ilan  edilmiştir.  Günümüzde  bu  konuda  çoklu  konferanslar  ve 

yayınlar yapılmaktadır. 

Cumhurbaşkanı  İlham  Aliyev  tarafından  ilan  olunmuş  “Multikulturalizm  yılı”  kapsamında 

2016  yılı  Ocak ayının 15`de Bakü`de Haydar mescidinde “Vehdet  Namazı” şiarı  ile Sii ve Sünni 

Müslümanlar  bir  yerde  Cüma  namazı  kılmışlar.  Bu  tarihten  itibaren  Haydar  Mescidinde  cüma 

namazlarının  bir  yerde  kılınması  gelenek  haline  gelmiştir.  Azerbaycan  Hükumeti  bu  olayı 

Azerbaycanın  Multikulturalizm  ve  Tolerantlık  örneği  olarak  tüm  dünyada  yaymanın  önemli 

olduğunu  ve  bu  tecrübenin  örnek  alınması  gerektiğini  vurgulamaktadır.  Fakat  bu  durum  devlet 

güdümlü  bir  din  yaratmanın  ve  devletin  dine  aşırı  müdahalesi  eleştirilerini  de  gündeme 

getirmektedir. 

Azerbaycan’da  etmik  ve  dini  azınlıkların  haklarının  sağlanması  Anayasa`nın  ilgili 

maddelerinde  düzenlenmektedir.  Burada  kısaca  din  ve  devlet  ilişkilerinin  niteliğine  bakmanın 

yararlı  olacağını  düşünmükteyiz.  Azerbaycan`da  din-devlet  ilişkilerinin  hukuki  temelleri  ve  dını 

itikat  özgürlüğü  hakkında  yasama,  Azerbaycan  Cumhuriyyeti  Anayasası`ndan,  Azerbaycan 

Cumhuriyyetinin  katıldığı  uluslararası  insan  hakları  sözleşmelerinden  (Avrupa  İnsan  Hakları 

Sözleşmesi)  ve  Azerbaycan  Cumhuriyyeti  Dini  İtikat  Hakkındakı  Kanundan  oluşmaktadır.  Dini 

İtikat  Hakkında  Kanunlarda  uluslararası  sözleşmelerle  örtüşmeyen  farklılıklar  ortaya  çıktıkta, 

mevcut hukuki düzenlemelere göre uluslararası sözleşmelere öncelik tanınmakatadır [2, madde 31].  

Azerbaycan  Anayasasında  “dinin  devletten  ayrılığı”  ilkesi  açıkça  ifade  edilmiştir.    1995 

yılında  kabul  edilen  Azerbaycan  Cumhuriyyeti  Anayasının  iligili  18.  maddesi  dinin  devletle 

ilişkisini şu çerçevede düzenlemektedir [3, s. 11]: 

1. Azerbaycan Cumhuriyeti'nde din devletten ayrıdır. Kanun önünde tüm dini inançlar eşittir.  

2.  İnsan  onurunu  küçük  düşüren  ve  insancıl  ilkelerle  çelişen  dinlerin  (dini  hareketlerin) 

yayılması ve propogandası yasaktır.  

3.

 

Devletin eğitim sistemi laiktir. 



Azerbaycan  Anayasası  laiklik  ilkesini  de  prensip  olarak  kabul  etmiştir.  Fakat  laiklik 

kavramının  yerine  ise  “dünyevilik”  kavramını  kullanmıştır.  Buna  göre,  “Azerbaycan  devletinin, 



demokratik,  hukuki,  dünyevi  ve  üniter  bir  Cumhuriyet"  olduğu  karara  bağlanmıştır  [1,  mad.  7.1]. 

Anayasada ve diğer kanunlarda laiklik ilkesinin her hangi bir resmi açıklamasa rastlamamaktayız. 

Buna rağmen devletin din politikasını yürüten resmi kurum olan Dini Kurumlarla İş üzere Devlet 

Komitesi  tarafından  yayınlanan  Cemiyet  ve  Din  qazetesi  “Dünyevilik  nedir?  Başlıklı  makalede 

söyle bir tanım vermiştir: Dünyevilik, devletin ulusal politikalarda ve yasamada her hangi bir dini 

emir  ve  yasakları  temel  almamasıdır.”  Bununla  beraber  devlet  yetkililieri  çeşitli  açıklamalarında, 

Anayasada vurgulanan laiklik ilkesinin dini dışlamadığını, tam aksine devletin vatandaşların milli 

ve manevi gelenek ve değerlerine karşı kayıtsız olmadığını ifade etmişlerdir. 

Buna  bağlı  olarak  hazırlanan  “dini  itikat  özgürlüğü  hakkındakı  kanundaki  düzenlemeler  bu 

yapıya  uygundu.  Günümüz  Azerbaycanında  din  devlet  ilişkilerinin  son  şeklini  bu  kanun 

düzenlemektedir.  Dini  devletten  ayrı  olduğuna  vurgu  yapan  mövzubahis  kanunda,  dini  değerlerin 

Azerbaycanın  tarih  boyu  şekillenmiş  bir  değerler  mecmuu  olduğu  da  ayrıca  vurgulandı.  Devletin 

eğitim  sisteminin  niteliğini  tanzim  eden  anasaya  maddesinde  de  “dünyevilik”  prensibi  öne 

çıkarılmıştır.  Nitekim  anayasanın  18.  madde  (III)’ine  göre:  “Devletin  eğitim  sistemi  dünyevi 

nitelikte olduğu belirtilmiştir. 

Azerbaycanın bağımsızlığını kazandığı ilk illerde (1992) kabul edilen Din ve İnanç Özgürlüğü 

Hakkında Kanun`da dinler arası eştilik ilkesi  yerini bulmuştur. Bu yasanın 5. (III) maddesinde şu 

şekilde ifade edilmektedir: 

Bütün  dinler  ve  dini  kurumlar  kanun  önünde  eşittir.  Bir  din  veya  dini  kurumun,  diğerleri 

aleyhinde herhangi bir üstünlük kurmasına izin verilmez. 

Bağımsızlığını ilerleyen yıllarında (1995) kabul edilen Azerbaycan Cumhuriyyeti Anayasanın 

18. (I) maddesinde “bütün dini inançların kanun karşısında eşit olduğu”, her hangi bir dini kurumun 

özel  imtiyaza  sahip  olmadığı  belirtilmiştir.  Anayasasının  25.  Maddesinde  de  “Eşitlik  hukuku” 

ayrıntılı şekilde ele alınmış ve vatandaşlarının dini yönden de dahil olmak üzere, diğer özelliklerine 

göre  de  hiçbir  ayrımcılığa  tabii  tutulamamasını  güvence  altına  almaktadır.  Eşitlik  ilkesi 



 

“Azərbaycan multikulturalizmi: din və dil siyasətinin inkişaf perspektivləri” 

adlı beynəlxalq konfransın materialları: Bakı – 8-9 sentyabr 2016 - səhifə 

422

 

 



 

 

çerçevesinde anayasa`sının söz konusu maddesi,  devletin tüm vatandaşlara eşit müamele etmesini 



açık bir biçimde temellendirilmiştir [3, s. 11]: 

1. Herkes kanun ve yargı karşısında eşittir. 

2. Erkek ve kadınların aynı hukukları ve özgürlükleri vardır. 

3.  Devlet  herkesin  ırkına,  milliyetine,  dinine

,  diline,  cinsiyetine,  kökenine,  ekonomik  ve 



sosyal durumuna, mesleğine, siyasi inancına; siyasal partilere, sendikalara ve diğer sosyal birliklere 

üyeliğine  bakmaksızın  haklarının  ve  özgürlüklerinin  eşitliğini  temin  eder.  İnsan  ve  vatandaş 

hukuklarını  ve  özgürlüklerini  ırki,  milli,  dini,  dil,  cinsiyet,  köken,  inanc,  siyasi  ve  sosyal 

mensubiyyetine göre sınırlandırmak yasaktır. 

Azerbaycan’da halkın yüzde 96’nı Müslümanların teşkil olmasına rağmen, devlet tüm dinlere 

aynı  tutumu  sergilemektedir. Devlet Başkanı,  göreve başlarken Anayasayla birlikte Kurani-Kerim 

üzerine  yemin  etmekle  beraber,  diğer  dinlere  karşı  da  ayrımcılık  yapılmamaktadır.  Ramazan  ve 

Kurban Bayramlarında olduğu gibi diğer din mensuplarını da dini bayramları münasebetiyle tebrik 

etmektedir. 

Eşitlik prensibi, devletin dinle olan münasebetlerinde temel ilke kabul edilmektedir. Devletin 

resmi bir dini yoktur. Bununla birlikte devlet, dinle ilgili konulara, vatandaşların dini taleplerine ilgi 

duymakta,  ilgili  kurumlar  vasıtasıyla  dini  sorunları  çözme  yoluna  gitmektedir.  Devlet  çeşitli  dini 

kurumların  sosyal  hizmetler ve dinle bağlı sosyal  projelere finansal  destek sağladığında da eşitlik 

ilkesine bağlı kalmaktadır. Nitekim devlet, dini kuruluşlara arasında hem islami hem de gayri-islami 

(hıristiyan ortodoks kilisesi ve yəhudi icmalarına) icmalara eşit oranda finansal destek vermektedir. 

İslami olmayan ibadet mekanlarına gelince, 1997 yılında Gürci Yəhudilerinin Sinagogu tamir 

edilmiş, 2003 yılında Bakü`de, Avrupa`nın ün büyük Yəhudi Mabedi adını almış Sinagog açılmış, 

2007 yılında ise Bakü`de Hıristian Pravoslav Kilisesinde onarım restorasyon çalışmaları yapılmıştır. 

Ayrıca Bakü`de yaşayan Yəhudi çocuklar için “Habad-Or-Avner” Eğitim Merkezi “Haydar Aliyev 

Fonu” ve “Or-Avner” Uluslar arası Fonu tarafından inşa edilmiştir [5, s. 71]. 

Azerbaycan  Anayasası  21.  Maddesi  Azerbaycan  dilini  devlet  dili  olarak  belirlemiştir.  Fakat 

bununla  beraber  Azerbaycan  Cumhuriyyetinin,  halkın  konuştuğu  başka  dillerin  özgürce 

kullanılmasını ve gelişmesini sağladığını da açık biçimde belirtmiştir. Burada devletin başka dillerin 

kullanılmasını  ve  gelişmesini  sağladığını  ifade  etmesi,  “pozitiv  özgürlük”  olarak  liberal 

multikulturalizme  uygun  altyapını  oluşturmaktadır.  Anayasanın  45.  Maddesi  ise  vatandaşların 

anadili  ile  ilgili  durumları  düzenlemektedir.  Buna  göre,  herkesin  anadilini  kullanma  hakkı  ve 

herkesin  istediği  dilde  eğitim  alma  ve  yaratıcı  faaliyetlerde  bulunma  hakkı  vardır.  Ayrıca  bu 

maddeye  göre,  hiç  kimse  anadilini  kullanma  hakkından  mahrum  edilemez.  “Azerbaycan 

Cumhuriyyetinde  devlet  dili  hakkında”  Kanunun  5.2.  maddesi,  Azerbaycan`da  başka  dillerde 

konuşan  azınlıkların  kendi  ana  dillerinde  eğitim  kurumlarını  tesis  etmelerine  yasal  zemin 

yaratmaktadır [9, s. 57]. 

Multikulturalizmin  temel  ilkelerinden  biri  de  özel  kimliklerin  tanınması  olgusudur.  Bu 

kapsamda Azerbaycan Anayasasının (Madde 44. Millî Mensubiyet Hakkı) özel kimlikleri anayasal 

çerçevede teminat altına aldığını görmekteyiz.  

I.Herkes millî mensubiyetini koruma hakkına sahiptir.  

II.Hiç kimse millî mensubiyetini değiştirmeye zorlanamaz.  

Azerbaycan`da  dini  azınlıklar  arasında  bulunan  Ortodox  Hıristiyanlar  ve  Dağ  Yəhudileri 

genellikle  Azerbaycan  Hükumeti  tarafından  “geleneksel  dinler”  kapsamında  ele  alınmaktadır.  Bu 

dinlere  mensup  olanlar  her  hangi  özel  bir  dini  kısıtlama  ile  karşılakmamaktadırlar.  Çöğunluk 

müslüman  dini  kurumlar  ve  dindarlarla  aynı  yasalara  uymakla  yükümlüdürler.  Daha  önce  de 

bahsettiğimiz  gibi  Azerbaycan  Hükumeti  Hıristiyan  ve  Yəhudi  ibadet  evlerinin  bakım  ve  onarım 

çalışmalarına  finansal  yardım  yapmakta  ayrımcılık  yapmamaktadır.  2007  yılında  Hıristiyan 

Pravoslav  Kilisesinin  restorasyonu,  Bakü  Yəhudi  çocukları  için  açılan  eğitim  merkezleri,  1997 

yılında  gürcü  Yəhudilerinin  Sinagogunun  devlet  bütçesinden  karşılanarak  tamir  edilmesini 

geleneksel  azınlık  dinlerine  gösterilen  höşgörünün  açık  göstergesidir.  Azerbaycan  bağımsızlığını 

kazandıktan  sonra  bölgede  yaşayan  Yəhudi  Cemaatleri,  uluslar  arası  Yəhudi  Teşkilatları  ile  

                                                           

 


 

Yüklə 6,82 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   73   74   75   76   77   78   79   80   ...   88




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin