Kitab Azərbaycanın kənd təsərrüfatının inkişafında və təşəkkül tapmasında misilsiz



Yüklə 7.66 Mb.
PDF просмотр
səhifə55/77
tarix29.11.2016
ölçüsü7.66 Mb.
1   ...   51   52   53   54   55   56   57   58   ...   77

Hindistanın ümumi daxili məhsulu (ÜDM),  

milyard ABŞ dolları, 2000-2010-cu illər 

 

İl 

İstehlak xərcləri 

Ümumi 

investisiyalar 

Xarici 

ticarət 

Ümumi daxili 

məhsul 

(ÜDM) 

Əhalinin istehlak 

xərcləri 

Hökumət 

xərcləri 

Cəmi 

2000 


298 

59 


357 

113 


-4 

468 


2001 

311 


60 

371 


117 

-4 


483 

2002 


319 

60 


379 

127 


-5 

505 


2003 

365 


67 

431 


158 

-4 


591 

2004 


423 

78 


501 

232 


-12 

715 


2005 

488 


91 

579 


287 

-23 


837 

2006 


547 

98 


644 

340 


-30 

948 


2007 

687 


124 

811 


459 

-49 


1206 

2008 


749 

142 


891 

454 


-66 

1283 


2009 

781 


162 

944 


484 

-71 


1353 

2010 


985 

198 


1183 

599 


-56 

1722 


 

 

 



 

Hindistanın ümumi daxili məhsulu (ÜDM),  

%, 2000-2010-

cu illər 

 

İl 

İstehlak xərcləri 

Ümumi 

investisiyalar 

Xarici 

ticarət 

Ümumi daxili 

məhsul 

(ÜDM) 

Əhalinin istehlak 

xərcləri 

Hökumət 

xərcləri 

Cəmi 

2000 


63.7 

12.6 


76.3 

24.1 


-0.9 

100 


2001 

64.4 


12.4 

76.8 


24.2 

-0.8 


100 

2002 


63.2 

11.9 


75 

25.1 


-1 

100 


2003 

61.8 


11.3 

72.9 


26.7 

-0.7 


100 

2004 


59.2 

10.9 


70.1 

32.4 


-1.7 

100 


2005 

58.3 


10.9 

69.2 


34.3 

-2.7 


100 

2006 


57.7 

10.3 


67.9 

35.9 


-3.2 

100 


2007 

57 


10.3 

67.2 


38.1 

-4.1 


100 

2008 


58.4 

11.1 


69.4 

35.4 


-5.1 

100 


2009 

57.7 


12 

69.8 


35.8 

-5.2 


100 

2010 


57.2 

11.5 


68.7 

34.8 


-3.3 

100 


 

 

 

 

 

 

 

11 

 

Hindistanda h



ər nəfərə ÜDM, ABŞ dolları, 2000-2010-cu illər 

 

İl 

İstehlak xərcləri 

Ümumi 

investisiyalar 

Xarici 

ticarət 

Ümumi daxili 

məhsul 

(ÜDM) 

Əhalinin istehlak 

xərcləri 

Hökumət 

xərcləri 

Cəmi 

2000 


283 

56 


339 

107 


-4 

444 


2001 

290 


56 

346 


109 

-4 


451 

2002 


293 

55 


348 

117 


-5 

464 


2003 

330 


61 

390 


143 

-4 


534 

2004 


377 

69 


446 

207 


-11 

637 


2005 

428 


80 

508 


252 

-20 


734 

2006 


473 

85 


557 

294 


-26 

819 


2007 

585 


106 

691 


391 

-42 


1027 

2008 


629 

119 


748 

381 


-55 

1077 


2009 

647 


134 

782 


401 

-59 


1120 

2010 


804 

162 


966 

489 


-46 

1406 


 

 

 

 

 

Hindistanın xarici ticarəti, milyard ABŞ dolları,  

2000-2010-cu ill

ər 

 

İl 



Xariciticar

ət 

İxrac 

İdxal 

C

əmi 

2000 


62 

66 


-4 

2001 


62 

66 


-4 

2002 


73 

78 


-5 

2003 


90 

94 


-4 

2004 


126 

138 


-12 

2005 


161 

184 


-23 

2006 


200 

230 


-30 

2007 


246 

295 


-49 

2008 


305 

371 


-66 

2009 


268 

339 


-71 

2010 


371 

427 


-56 

 

 



 

 

 



 

 


12 

 

 



Hindistanın ümumi əlavə dəyəri,  

milyard ABŞ dolları, 2000-2010-cu illər 

 

İl  Kəndtəsər

rüfatı 

S

ənaye  Tikinti  Ticarət  Nəqliyyat  Xidmətlər 

Ümumiartı

rılmışdəyə

2000 


101 

90 


25 

63 


33 

123 


435 

2001 


104 

91 


26 

67 


35 

131 


453 

2002 


98 

97 


28 

72 


37 

140 


471 

2003 


115 

112 


34 

85 


45 

161 


552 

2004 


126 

136 


51 

106 


56 

191 


666 

2005 


146 

160 


61 

129 


64 

221 


782 

2006 


161 

186 


72 

150 


72 

247 


887 

2007 


204 

234 


95 

191 


90 

313 


1127 

2008 


215 

246 


104 

207 


96 

364 


1233 

2009 


227 

245 


104 

208 


100 

402 


1287 

2010 


303 

291 


129 

261 


117 

497 


1598 

 

 

 

 

 

 

 

Hindistanın ümumi əlavə dəyəri,  

%, 2000-2010-

cu illər 

 

İl  Kəndtəsər

rüfatı 

S

ənaye  Tikinti  Ticarət  Nəqliyyat  Xidmətlər 

Ümumiartı

rılmışdəyə

2000 


23.2 

20.7 


5.7 

14.5 


7.6 

28.3 


100 

2001 


23 

20.1 


5.7 

14.8 


7.7 

28.9 


100 

2002 


20.8 

20.6 


5.9 

15.3 


7.9 

29.7 


100 

2003 


20.8 

20.3 


6.2 

15.4 


8.2 

29.2 


100 

2004 


18.9 

20.4 


7.7 

15.9 


8.4 

28.7  


100 

2005 


18.7 

20.5 


7.8 

16.5 


8.2 

28.3 


100 

2006 


18.2 

21 


8.1 

16.9 


8.1 

27.8 


100 

2007 


18.1 

20.8 


8.4 

16.9 


27.8 


100 

2008 


17.4 

20 


8.4 

16.8 


7.8 

29.5 


100 

2009 


17.6 

19 


8.1 

16.2 


7.8 

31.2 


100 

2010 


19 

18.2 


8.1 

16.3 


7.3 

31.1 


100 

 

 



 

13 

 

 



Hindistandah

ərnəfərəəlavədəyər,  

ABŞ dolları, 2000-2010-cu illər 

 

İl  Kəndtəsər

rüfatı 

S

ənaye  Tikinti  Ticarət  Nəqliyyat  Xidmətlər 

Ümumiartı

rılmışdəyə

2000 


96 

85 


24 

60 


31 

117 


413 

2001 


97 

85 


24 

63 


33 

122 


423 

2002 


90 

89 


26 

66 


34 

129 


433 

2003 


104 

101 


31 

77 


41 

146 


499 

2004 


112 

121 


45 

94 


50 

170 


593 

2005 


128 

140 


54 

113 


56 

194 


686 

2006 


139 

161 


62 

130 


62 

213 


767 

2007 


174 

199 


81 

163 


77 

267 


960 

2008 


181 

207 


87 

174 


81 

306 


1035 

2009 


188 

203 


86 

172 


83 

333 


1066 

2010 


247 

238 


105 

213 


96 

406 


1306 

 


Qazaxıstanın kənd təsərrüfatı 

 

Ərazisi 2724,9 min km

2



əhalisi 16,6  milyon  nəfərdir.  Əhalinin  sıxlığı  6,2 



n

əfər təşkil edir. ÜDM 214,4 milyard ABŞ dolları təşkil edir, hər nəfərə 13,0 min 

ABŞ dolları məhsul istehsal edilir. Kənd təsərrüfatı Qazaxıstanın iqtisadiyyatının 

əsas sahələrindən  biridir.  Aqrar  sektorun  inkişafı  hər zaman dövlətin iqtisadi və 

ictimai-siyasi sabitliyinin mü

əyyənləşdirici  faktoru  qismində  çıxış  edib. 

Respublikanın  iqtisadiyyatının  inkişafının  prioritet  istiqaməti olaraq kənd 

t

əsarrüfatı böyük potensiala və ehtiyatlara malikdir. 



Qazaxıstanın  müxtəlif  iqlim  şəraiti demək  olar  ki,  isti  mülayim  qurşağın 

bütün bitkil

ərini becərməyə və heyvandarlığı inkişaf etdirməyə imkan verir. 

Qazaxıstan  Respublikası  buğdanın  və  unun  iri  ixracçısıdır  (dünya 

ixracçılarının onluğuna daxildir), kənd təsərrüfatı məhsullarının ümumi ixracında 

pambıq (15 faiz), dəri və yun (25 faiz) böyük əhəmiyyətə malikdir. Respublikada 

k

ənd təsərrüfatına  yararlı  torpaqların  sahəsi 222,6 milyon hektar təşkil  edir,  o 



cüml

ədən 24 milyon hektar (10,8 faizi) əkin sahələri, 5 milyon hektar (2,2 faiz) 

biç

ənəklər, 189 milyon hektar (85 faiz) otlaqlar təşkil edir. 



Qazaxıstanın kənd əhalisinin sayı 7,3 milyon nəfərdir və ya ölkə əhalisinin 

ümumi say

ının 47,2 faizini təşkil edir. 

Son on il 

ərzində  kəndin  iqtisadiyyatını  yüksəltmək məqsədilə  maliyyə 

ehtiyatları  ilə  əsaslandırılmış  aqrar  sənaye kompleksinin və  kəndin  inkişafı  və 

d

əstəyi üzrə dövlət və sahə proqramları qəbul edilmişdir. 



1996-

cı ildən Qazaxıstan FAO-nun üzvüdür. 

FAO-nun 

əsas məqsədi  insanların  qidalanmasının  və  həyat səviyyəsinin 

keyfiyy

ətini  artırmaq  və  istehsalın  effektivliyinin  artımının  təmin edilməsi və 



bütün 

ərzaq və  kənd təsərrüfatı  məhsullarının  paylaşdırılması,  kənd  əhalisinin 

v

əziyyətinin  yaxşılaşdırılmasıdır  və  bununla  da  dünya  iqtisadiyyatının  inkişafına 



v

ə bəşəriyyətin aclıqdan və doyunca yeməməkdən azad edilməsinə yardım edir. 

Qazaxıstanın  əhalisinin 47,2 faizi kənd yerlərində  yaşayır.  Lakin,  ümumi 

milli m


əhsulun  həcmində  aqrar-sənaye sektoru cəmi 5 faiz təşkil  edir.  2014-cü 

il

ədək kənd təsərrüfatının inkişafı proqramına, son 15-20 ildə sahənin inkişafına, 



h

əmçinin hökumətin təminatına uyğun olaraq, kənd təsərrüfatı olduqca uğurludur. 

Ehtim

al  edilir  ki,  yaxın  gələcəkdə,  FİİR  və  strategiya  -  2020  proqramlarının 



bitm

əsilə, Qazaxıstan təkcə taxılın iri ixracçısı deyil, həm də ölkə xaricinə 60 min 

ton 

ət çıxaracaqdır. 



Qazaxıstanın aqrar-sənaye kompleksindəki vəziyyətin ümumi təhlili. 

Qazaxıstanın aqrar sektoru aşağıdakı xarakteristikaya malikdir: 

-

 

k



ənd təsərrüfatına  yararlı torpaqların ümumi  sahəsi 222,6 milyon hektar 

t

əşkil  edir,  o  cümlədən  əkin sahələri 24 milyon hektar (10,8 faiz), biçənəklər 5 



milyon hektar (2,2 faiz), otlaqlar 189 milyon hektar (85 faiz);  

-

 



k

ənd  əhalisinin sayı  7,3  milyon  nəfər və  ya ölkənin ümumi əhalisinin 

sayının 47,2 faiz təşkil edir; 

-

 



torpaq v

ə  bitki örtüyünün üfüqi və  şaquli  zonaları  bir-biri ilə  kəskin 

f

ərqlənir.  Bütün  torpaqların  10  faizi  meşə-çöllük və  çöl  zonasında,  təxminən 60 



faizi yarımsəhra və səhra zonasında, təxminən 5 faizi dağlıq sahələrdə yerləşir; 

-

 



ölk

ənin bütün kənd təsərrüfatına  yararlı  zonalar  illik  yağıntıların  aşağı 

miqdarı ilə səciyyələnir – 150-320 mm; 

-

 



şəkər, bitki yağları, quş əti, mövsümarası dövrlərdə tərəvəz və meyvə kimi 

m

əhsullar istisna olmaqla, bir çox ərzaq məhsulları ilə özünütəminat; 



-

 

şimal  regionlarının  dənli bitkilərin  istehsalında  ixtisaslaşdırılması; 



suvarılmanın  əhəmiyyət kəsb etdiyi cənub regionlarda  becərilən bitkilərin böyük 

diversifikasiyası  mövcuddur (dənli bitkilər,  yağlı  bitkilər, meyvə-giləmeyvə 

bitkil

əri, tərəvəzlər, pambıq). 



-

 

2007-ci ild



ə  kənd təsərrüfatının  ümumi  məhsul  istehsalının 

qiym


ətləndirilməsinə görə 1 hektar əkin sahəsinə 47,5 min tenge təşkil edir, kənd 

t

əsərrüfatında  məşğul  1  işçiyə  kənd təsərrüfatı  məhsullarının  istehsalı  453  min 



tenge t

əşkil edir; 

-

 

b



uğda  və  unun  iri  ixracçısıdır  (dünya  ixracçılarının  onluğuna  daxildir), 

ölk


ənin kənd təsərrüfatı  məhsullarının  ixracında,  həmçinin  pambığın  (15  faiz), 

d

ərinin və yunun (25 faiz) xeyli əhəmiyyəti var; 



-

 

h



eyvandarlıq  sahəsi  Qazaxıstan  üçün  ənənəvidir,  bununla  yanaşı  mal-

qaranın demək olar ki, 90 faizi əhalinin ev təsərrərfatlarında cəmləşmişdir; 

-

 

k



ənd təsərrüfatı  sektoruna  maliyyə  xidmətlərinin məhdudiyyəti. Dünya 

Bankının  qiymətləndirilməsinə  görə  kredit  ehtiyatlarına  olan  tələbatın 

öd

ənilməməsi  ən konservativ qiymətləndirməyə  görə  təxminən  1  milyard  ABŞ 



dolları təşkil edir. 

 

Ərazisi 2724,9 min km



2



əhalisi 16,6 milyon nəfərdir, 1 km

2

-

ə  6,2 nəfər 

düşür.  ÜDM  214,4  milyard  ABŞ  dolları  təşkil  edir, hər nəfərə  13,0  min  ABŞ 

dolları  düşür.  222,6  milyon  hektar  kənd təsərrüfatı  təyinatlı  torpaqları  var, 

ondan 24 milyon hektar 

əkin sahəsi (10,8 faiz), otlaq 189 milyon hektar (85 faiz), 

biç

ənək 5 milyon hektar (2,2 faiz). Kənd əhalisinin sayı 7,3 milyon nəfər olmaqla 

ümumi 

əhalinin 47,2 faizini təşkil edir. Buğda və un idxalına görə dünyada 10-

cu yeri tutur. 2011-ci ild

ə  2000-ci ilə  nisbətən ümumi daxili məhsul 7,5 faiz, 

s

ənaye məhsulu 3,5 faiz, kənd təsərrüfatı  məhsulu 26,7 faiz, əsas kapitala 

invest

isiya 2,4 faiz, topdan satış 12,5 faiz, MDB-yə ixrac 54,5 faiz, digər ölkələrə 

ixrac 46,9 faiz, dig

ər ölkələrdən idxal 12,3 faiz artmışdır. 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 



 

Qazaxıstan Respublikasının əsas makroiqtisadi göstəriciləri (ötən ilə faiz nisbətində) 

 

 



  

2000 

2001 

2002 

2003 

2004 

2005 

2006 

2007 

2008 

2009 

2010 

2011 

Ümumi daxili məhsul 

109,8 


113,5 

109,8 


109,3 

109,6 


109,7 

110,7 


108,9 

103,3 


101,2 

107,3 


107,5 

Sənaye məhsulları 

116 


114 

110 


109 

110 


105 

107 


105 

102 


103 

110 


103,5 

Kənd təsərrüfatı 

məhsulları 

96 


117 

103 


101 

99,5 


107 

106 


109 

94 


115 

88 


126,7 

Əsas kapitala 

investisiyalar 

149 


145 

111 


117 

123 


134 

111 


114 

105 


103 

97 


102,4 

Yüklərin daşınması 

145 


113 

113 


109 

109 


104 

106 


105 

103 


97 

116 


123,0 

Pərakəndə satışın 

dövriyyəsi 

107 


116 

108 


110 

118 


114 

115 


111 

103 


97 

118 


112,5 

Sənaye məhsullarının 

istehsalçılarının qiymət 

indeksləri  

138 


100,3 

100,3 


109 

117 


124 

118 


112 

137 


78 

125 


127,2 

İstehlak qiymətlərinin 

indeksləri 

113 


108 

106 


106 

107 


108 

109 


111 

117 


107 

107 


108 

MDB ölkələrinə ixrac 

155 


113 

83 


136 

137 


99,3 

137 


143 

139 


61 

117 


154,5 

Digər ölkələrə ixrac 

148 


93 

125 


133 

161 


149 

137 


122 

151 


61 

141 


146,9 

MDB ölkələrindən idxal 

170 


121 

92 


129 

156 


133 

136 


132 

120 


69 

113 


139,3 

Digər ölkələrdən idxal 

113 


136 

113 


126 

149 


138 

137 


144 

112 


80 

99 


112,3 

 

             



      

 


 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



Qırğızıstanın kənd təsərrüfatı 

 

Ərazisi 198,5 min km

2



əhalisi 5,6 milyon nəfərdir, 1 km



2

-

ə  28 nəfər  düşür. 



2011-ci ild

ə  ÜDM  13,2  milyard  ABŞ  dolları  təşkil  etmiş, hər nəfərə  2 358  ABŞ 

dolları düşmüşdür. 

Q

ırğızıstan  Respublikasının  aqrar  strategiyasında  əsas məqsəd  ərzaq 



t

əhlukəsizliyinin təminatı və kənd təsərrüfatı məhsullarının ixracının inkişafıdır. 

Prioritetl

ər: 


-

 

Ət, süd, şəkər məhsullarının və bitki yağının istehsalının artırılması. 



-

 

Klasterl



ərin yaradılması və inkişafı. 

-

 



Əkin sahələrinin strukturunun optimallaşdırılması. 

-

 



Torpağın kooperasiyalaşdırılması və bazarının inkişafı. 

-

 



Baytarlıq və sanitar-epidemioloji təhlükəsizliyinin təminatı. 

 

Qırğızıstan Respublikasının ət, şəkər, çörək, kərə və bitki yağları kimi əsas qida 



m

əhsulları ilə fizioloji qida normalarına və dünya qiymətlərinin gözlənilən artımına 

uyğun olaraq öz istehsalı hesabına daxili ərzaq bazarının təminatının təhlili 

 

 



 

Ə

t, 1 n



əf

kq



 

Şə



r,

1

 n



əf

ər

ə, 



kq

 

S



üd, 1 n

əf

ər



ə, kq

 

B



itki

 ya


ğı

, 1 




, kq

 

M



ey

-gi



m

ey., 



1 n

əf

ər



ə,

 kq


 

Y

um



ur

ta

, 1 





, ə

d



 

Ç

ör



ək m

əhs


.,1 



kq



 

K

ar



tof

, 1 n


əf

kq



 

T

ər



əv

əz,


 1 n

əf

., 



kq

 

Fizioloji norma 



65,6 

29,1 


290,69 

11,8 


66,2 

197,0 


118,1 

60,8 


118,4 

2008-ci il 

35,2 

2,1 


240,1 

3,0 


35,7 

71,4 


113,5 

178,8 


166,1 

2009-cu il 

37,4 

1,4 


244,8 

3,6 


38,4 

72,9 


162,0 

180,0 


169,0 

 

Qırğızıstan  Respublikasının  aşağıdakı  ərzaqlar üzrə  fizioloji normalara görə 



t

əmin olunması: ət üzrə 57 faiz, şəkər üzrə 0,1 faiz, bitki yağı üzrə 30,5 faiz, meyvə 

v

ə giləmeyvə üzrə 58 faiz təşkil edir.  



T

ələb və təklifin dinamıkasına uyğun olaraq 2008-2017-ci illər ərzində  istehlak 

mallarına qiymətlər (nominal ifadədə) 1998 – 2007-ci illər dövrü ilə müqayisədə orta 

hesabla  –    mal v

ə  donuz  ətinə  artım  20  faizə  çata bilər, şəkərə  artım 30 faiz təşkil 

ed

əcək, çörəyə,  qarğıdalıya  40  faiz,  kərə  yağına  və  yağsızlaşdırılmış  quru  südə  60 



faiz, bitki yağına 80 faizədək arta bilər.  

1   ...   51   52   53   54   55   56   57   58   ...   77


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə