Kitab Azərbaycanın kənd təsərrüfatının inkişafında və təşəkkül tapmasında misilsiz



Yüklə 7.66 Mb.
PDF просмотр
səhifə58/77
tarix29.11.2016
ölçüsü7.66 Mb.
1   ...   54   55   56   57   58   59   60   61   ...   77

İran 

Cəmi 

2000 


5.4 

0.63 


32.06 

57.46 


4.44 

100.0 


2001 

4.6 


0.58 

31.91 


58.61 

4.3 


100.0 

2002 


4.82 

0.57 


29.53 

60.26 


4.82 

100.0 


2003 

4.98 


0.61 

31.84 


58.14 

4.43 


100.0 

2004 


4.7 

0.54 


29.63 

60.9 


4.23 

100.0 


2005 

4.75 


0.56 

31.49 


59.1 

4.1 


100.0 

2006 


4.69 

0.61 


31.44 

58.97 


4.3 

100.0 


2007 

4.37 


0.58 

31.84 


58.69 

4.53 


100.0 

2008 


3.77 

0.43 


27.98 

63.13 


4.69 

100.0 


2009 

3.94 


0.48 

27.92 


63.48 

4.18 


100.0 

2010 


3.58 

0.52 


30.98 

61.24 


3.68 

100.0 


 



Pakistanda və qonşu-ölkələrdə əhalinin hər nəfərinə kənd təsərrüfatı,  

ABŞ dolları, 2000 – 2010-cu illə 

 

İl  Pakistan 



Əfqanıstan 

Hindistan 

Çin 

İran 

2000 


118 

88 


96 

143 


214 

2001 


102 

80 


97 

149 


211 

2002 


106 

77 


90 

156 


238 

2003 


118 

86 


104 

162 


235 

2004 


128 

86 


112 

199 


261 

2005 


139 

94 


128 

210 


272 

2006 


149 

109 


139 

230 


312 

2007 


170 

127 


174 

285 


406 

2008 


173 

111 


181 

365 


498 

2009 


188 

128 


188 

387 


465 

2010 


202 

162 


247 

447 


487 

 

Pakistanda və qonşu-ölkələrdə əlavə dəyərdə kənd təsərrüfatının payı, 



%, 2000 – 2010-

cu illər 

 

İl  Pakistan  Əfqanıstan  Hindistan  Çin  İran 

2000 

25.8 


57.1 

23.2 


15.1  13.7 

2001 


23.8 

52.8 


23 

14.4  12.8 

2002 

23.2 


47.5 

20.8 


13.8 

12 


2003 

22.8 


47.8 

20.8 


12.8  11.6 

2004 


22.2 

42.6 


18.9 

13.4  10.6 

2005 

21.4 


40.6 

18.7 


12.1 

9.1 


2006 

20.2 


40.3 

18.2 


11.1 

8.8 


2007 

20.6 


38.9 

18.1 


10.8 

9.2 


2008 

20.6 


33 

17.4 


10.7 

9.8 


2009 

21.6 


32.5 

17.6 


10.3 

9.6 


2010 

21.2 


34 

19 


10.1 

9.2 


 

Pakistanın və qonşu-ölkələrin kənd təsərrüfatının artım templərinin 

dinamikası, %, 2000 – 2010-cu illər 

 

İl  Pakistan  Əfqanıstan  Hindistan  Çin  İran 

2000 

94.4 


125 

96.2 


101.7 

87.5 


2001 

88.2 


95 

103 


105.5 

100 


2002 

106.7 


100 

94.2 


104.7  114.3 

2003 


112.5 

115.8 


117.3 

105 


100 

2004 


111.1 

104.5 


109.6 

123.3  112.5 

2005 

110 


113 

115.9 


105.8  105.6 

2006 


109.1 

119.2 


110.3 

110.2  115.8 

2007 

116.7 


119.4 

126.7 


124.5  131.8 

2008 


103.6 

89.2 


105.4 

129 


124.1 

2009 


110.3 

118.2 


105.6 

106.4 


94.4 

2010 


109.4 

130.8 


133.5 

116.1  105.9 

 

 

 





Pakistan

ın və lider-ölkələrin kənd təsərrüfatının artım templərinin 

dinamikas

ı, %, 2000 – 2010-cu illər 

 

İl 

Pakistan 

Çin 

Hindistan 

ABŞ  İndoneziya 

Braziliya 

2000 


94.4 

101.7 


96.2 

103.2 


96.3 

110.7 


2001 

88.2 


105.5 

103 


103.1 

96.2 


90.3 

2002 


106.7 

104.7 


94.2 

94.9 


120 

103.6 


2003 

112.5 


105 

117.3 


123.4 

120 


120.7 

2004 


111.1 

123.3 


109.6 

123.3 


102.8 

111.4 


2005 

110 


105.8 

115.9 


88.8 

102.7 


110.3 

2006 


109.1 

110.2 


110.3 

96.9 


123.7 

118.6 


2007 

116.7 


124.5 

126.7 


119.5 

125.5 


127.5 

2008 


103.6 

129 


105.4 

110.9 


125.4 

127.7 


2009 

110.3 


106.4 

105.6 


84 

112.2 


101.2 

2010 


109.4 

116.1 


133.5 

112.4 


131.3 

122.6 


 

 

Pakistanda və qonşu-ölkələrdə əhalinin hər nəfərinə kənd təsərrüfatı, 



ABŞ dolları, 2000 – 2010-cu illər 

 

İl  Pakistan  Əfqanıstan  Hindistan  Çin  İran 

2000 

118 


88 

96 


143  214 

2001 


102 

80 


97 

149  211 

2002 

106 


77 

90 


156  238 

2003 


118 

86 


104 

162  235 

2004 

128 


86 

112 


199  261 

2005 


139 

94 


128 

210  272 

2006 

149 


109 

139 


230  312 

2007 


170 

127 


174 

285  406 

2008 

173 


111 

181 


365  498 

2009 


188 

128 


188 

387  465 

2010 

202 


162 

247 


447  487 

 

Pakistanın ümumi daxili məhsulu (ÜDM), 2000 – 2010-cu illər 



 

İl 

ÜDM, milyard 

ABŞ dolları 

Əhalinin hər nəfərinə 

ÜDM, ABŞ dolları 

Dünya ÜDM-

də 

payi,% 

ÜDM artım 

templəri,% 

2000 


71 

491 


2.2 

98.6 


2001 

68 


461 

2.12 


95.8 

2002 


75 

499 


2.24 

110.3 


2003 

84 


549 

2.24 


112 

2004 


97 

622 


2.29 

115.5 


2005 

109 


687 

2.38 


112.4 

2006 


126 

780 


2.54 

115.6 


2007 

143 


870 

2.56 


113.5 

2008 


145 

866 


2.37 

101.4 


2009 

156 


915 

2.69 


107.6 

2010 


174 

1002 


2.76 

111.5 


2011 

488 


2624 

 

 



 

İran İslam Respublikasının kənd təsərrüfatı 

 

Ərazisi 1600,0 min km

2

, əhalisi 75,1 milyon nəfərdir. ÜDM 928,9 milyard 



ABŞ dolları təşkil edir, hər nəfərə 12 370 ABŞ dolları düşür. 

İranın  iqtisadiyyatı  milli  istehsalın  həcminə  görə  dünyada  onbeşincidir  və 

Qərbi Asiya dövlətləri arasında ən irisidir. 2007-ci ildə İran ÜDM həcminə görə 

Türkiyəni  qabaqlamışdır,  beləliklə  islam  dünyasında  ən  iri  iqtisadiyyata  malik 

olmuşdur. 

İranın  kənd  təsərrüfatı  yüksək  olmayan  əmtəə  məhsuladarlığı  ilə 

səciyyələnir.  Ölkənin  əmək  qabiliyyəti  olan  əhalisinin  25  faizinin  məşğulluğunu 

təmin  edir.  Aqrar  sahənin  yetəri  qədər  torpaq  ehtiyalarının  mövcudluğuna 

baxmayaraq 

ölkəni əsas kənd təsərrüfatı məhsulları ilə təmin etməyə qadir deyil, 

buna görə də ölkənin ərzaq məhsullarına tələbatının 1/4 hissəsini idxal  hesabına 

odəməyə məcburdur.  

Əhalinin  artımının  yüksək  templəri  fonunda  aqrar  sektorda  islahatların 

aparılması zəruriyyəti yaranır, çünki onun geriləməsi İranda ərzaq təhlükəsizliyinin 

itirilməsi təhlükəsini yaradır. 

Əkinçilik  İranın  kənd  təsərrüfatının  əsas  sahələrindən  biridir.  Hal-hazırda 

İran  zəfəran  kimi  kənd  təsərrüfatı  bitkilərinin  iri  istehsalçı  ölkələri  siyahısında 

aparıcı  yeri  tutur.  Dünya  istehsalında  zəfəranın  payı  80  faiz,  püstənin  60  faiz, 

xurmanın 17 faiz, qozun 12  faiz, kişmişin 14 faiz, əriyin 8,5 faiz, limonun 8 faiz 

təşkil edir. 

2003 – 2004-

cü illərdə İranda 877 min ton xurma (221 min ha), 248 min ton 

püstə  (398  min  ha),  zəfəran  184  ton  (51  min  ha)  istehsal  edilmişdir.  Kartofun 

yüksək  məhsulunu  (4,1  milyon  ton)  yığmaq  mümkün  olmuşdur,  bu  da 

Avstraliya

dan  bu  növ  məhsulun  idxalını  3  milyon  tonadək  azaltmağa  şərait 

yarat

mışdır. 


Bu  dövrdə  İranda  həmçinin  1,9  milyon  ton  düyü,  2,8  milyon  ton  arpa 

istehsal edilmişdir. İranda hər nəfərə illik 40 kq düyünün istehlak edilməsilə onun 

tələbatı daxili istehsal hesabına ödənmir. 

Son  dövr

lər  İranın  bir  sıra  əyalətlərində  pambıqçılığın  vəziyyəti 

yaxşılaşmağa  başlamışdır.  Pambığın  əkin  sahələrini  30  faiz  artırmaq  planları 

mövcuddur.  Pambıq  istehsalının  artırılması  pambığa  olan  dünya  qiymətlərinin 

artması  ilə  izah  edilir,  bu  da  daxili  bazarda  bu  növ  məhsula  tələbatın  artımına 

gətirmişdir.  İran  həmçinin  ərzaq  məhsullarının  iri  idxalçısıdır.  Ərzağın  idxalına 

olan xərclər hər il 4 – 5 milyard ABŞ dolları təşkil edir. 

Ümumilikdə  əkin  sahələri  İranın  ərazisinin  20  faizini  təşkil  edir.  Bu 

torpaqların  böyük  hissəsi  şimalda,  Xəzər  dənizinə  yaxın  və  həmçinin  şimal-

qərbdəki  nisbətən  rütubətli  vadilərdə  yerləşir.  Düzənlik,  lakin  quraqlıq  cənub 

ərazilərdə  bəzi  əkin  sahələri  irriqasiya  sistemlərilə  təchiz  edilmişdir.  Torpaqların 

7,5  milyon  hektarı  suvarılır.  İranda  əkinə  yararlı  51  milyon  hektar  torpaq 

mövcuddur,  lakin  faktiki  olaraq  15  milyon  hektarı  becərilir və  kənd  təsərrüfatı 

dövriyy

əsində  iştirak  edir.  Əlverişsiz  təbii  şəraiti  və  dağlıq  relyefi  ərazinin 



təxminən 10 faizini əkinçilikdə istifadə etməyə imkan yaradır. Əkin sahələrinin 40 

faizi suvarılan sahələr təşkil edir, bu sahələrdən kənd təsərrüfatı məhsullarının əsas 



 

hissəsi  istehsal  edilir.  Suvarılma  üçün  su  müxtəlif  mənbələrdən  daxil  olur,  o 



cümlədən dərin quyulardan, su anbarlarından və həmçinin ənənəvi İran sistemləri 

olan “kəhrizlərdən”. 

Əkin sahələrinin böyük hissəsi  buğda,  arpa  və  düyü kimi dənli bitkilərə 

ayrılmışdır.  Buğda  və  arpa  əsasən ölkənin qərb və  şimal  bölgələrində  yerləşən 

d

əmyə  sahələrdə  (suvarılmayan),  düyü  isə  Xəzər dənizinin sahillərində  suvarılan 



sah

ələrdə  becərilir.    Aparıcı  əmtəə  bitkilərinə  pambıq,  şəkər  çuğunduru,  yağlı 

bitkil

ər və tütün aiddir. 



Aqrar sektorda hökum

ətin həll etməyə  çalışdığı  əsas məsələ  ölkənin  ərzaq 

t

əhlükəsizliyinin təminatı kimi ilk növbədə taxıl və ətlə özünü təmin etməyə nail 



olmaqdır. İranda buğdanın məhsuldarlığı orta hesabla bir hektardan 1,6 tona çatır, 

dünyada is

ə bu bitkinin orta məhsuldarlığı bir hektardan 2,6 ton təşkil edir. Yaxşı 

hava şəraiti, hökumət tərəfindən kənd təsərrüfatı istehsalçılarına göstərilən dəstək 

(dövl

ət tərəfindən sabit qiymətlərlə  taxılın  alınması,  çörəyə  olan istehlak 



qiym

ətlərinin  subsidiyalaşdırılması)  sayəsində  son illərdə  ölkədə  dənli bitkilərin 

istehsalını  stabilləşdirməyə  imkan  yaradır.  Çörəyin və  unun pərakəndə 

qiym


ətlərinin  aşağı  olmasını  təmin etmək üçün dövlət  subsidiyalarının  neqativ 

t

ərəfləri də var.  



K

ənd təsərrüfatının digər əhəmiyyətli sahəsi heyvandarlıqdır. Heyvandarlıq 

ölk

ənin kənd təsərrüfatı məhsullarının 37 faizini istehsal edir. 2003-2004-cü illərdə 



südün, 

ətin, quş ətinin, yumurtanın və balın istehsalı 8,5 milyon ton təşkil etmişdir, 

bu  da  3,4  milyard  ABŞ  dollarında  dəyərləndirilir.  Heyvandarlıq  qoyunların, 

keçil


ərin, dəvələrin, iribuynuzlu mal-qaranın  yetişdirilməsindən  ibarətdir.  İranda 

bu  sektorun  intensiv  inkişaf  etmədiyinə  baxmayaraq,  ölkənin hökuməti 

nanotexnol

ogiyaların inkişaf etdirilməsilə fəal məşğul olmağa başlamışdır.  2009-

cu ild

ə bu ehtiyaclara ayrılmış büdcə 23 milyon ABŞ dolları təşkil etmişdir. Artıq 



bu sah

ədə  ilk nailiyyətlər  də  əldə  edilmişdir.  Belə  ki, Tehranda kənd təsərrüfatı 

sah

əsində biotexnologiyaların elmi-tədqiqat institutunda İranda ilk kənd təsərrüfatı 



sah

əsində  nanotexnologiyalar  laboratoriyası  yaradılmışdır.  Onun  qarşısında  kənd 

t

əsərrüfatı məhsullarının keyfiyyətinin artırılması məqsədilə nanonexnologiyaların 



t

ətbiq edilməsi məsələsi durmuşdur. 

Laboratoriyanın  yaradılmasına  2,5  milyon  ABŞ  dolları  ayrılmışdır.  Hal-

hazırda İranda kənd təsərrüfatı məhsullarının təxminən 35 faizi tullantılar şəklində 

itirilir. Nanotexnlogiyaların tətbiqinin istiqamətlərindən biri ərzaqların saxlanılma 

müdd


ətinin  artırılmasına  şərait yaradan nanoqablaşdırmanın  istifadə  edilməsidir. 

Daha bir problemi h

əll etmək təxmin edilir: kənd təsərrüfatı  məhsullarının 

istehsalçıları bitkilərin və heyvanların xəstəlikləri üzündən böyük itkilər verirlər və 

hesab edilir ki, x

əstəlikləri tez və dəqiq müəyyən etməyə imkan verən avadanlığın 

istehsalında  nanotexnologiyaların  istifadə  edilməsi itkilərin  qarşısını  ala  bilər. 

İranın 2015-ci ildə nanotexnologiyaların inkişafının səviyyəsinə görə dünyada 15-

ci yeri tu

tmağı  planlaşdırılır.  Bu  elmi istiqamətə  yalnız  ölkənin rəhbərliyi 

t

ərəfindən  xüsusi diqqəti sayəsində  mümkün  oluna  bilər,  əsasən də  maliyyə 



v

əsaitlərinin və kreditlərin ayrılması əsasında. 

İran  taxıl  idxalçısıdır.  Əvvəllər  taxılın  idxal  edildiyi  ölkələrdən biri 

Qazaxıstan olmuşdur. Lakin sonra bu taxılın idxalına qadağa qoyulmuşdur. 2010-



 

cu  ilin  may  ayının  22-dən  İrana  Qazaxıstan  taxılının  idxalına  qadağa 



götürülmüşdür. Qadağanın götürülməsi məsələsi Qazaxıstan Respublikasının Kənd 

T

əsərrüfatı  Nazirliyinin  nümayəndələrinin  İran  tərəfi  ilə  aparılmış  danışıqların 



say

əsində müvəffəqiyyətlə həll olunmuşdur. 

İran  üçün  digər  əhəmiyyətli məsələ  su  ehtiyatlarıdır.  İranın  qonşusu  olan 

Tacikistan  dünyada  su  ehtiyatları  ilə  zəngin ölkələrdən biridir. Hər il ölkə 

ərazisində  64 milyard kubmetr  su  formalaşır,  bu  da  Aral  dənizinin hövzəsinə 

çayların axının 60 faizindən çoxunu təşkil edir. İran bizim üçün təkcə qonşu olkə 

deyil, h

əm də bizə yaxın ümumi dəyərləri, mədəniyyəti, tarixi, dini, etnik tərkibi 

olan bir ölk

ədir. Əlverişli geoiqtisadi vəziyyəti həmçinin bu prosesə şərait yaradır. 

Ölk

ədə  buğdanın  istehsalı  10,0  –  14,3  milyon  ton  arasında  dəyişir,  ölkə 



daxili istehlak is

ə 14,6 – 15,6 milyon ton təşkil edir. Buna görə də İran 0,2 – 4,5 

milyon ton buğda idxal edir. 

Ölk


ədə arpanın istehsalı 2,0 – 3,0 milyon ton təşkil edir, daxili istehlak 3,5 – 

4,0 milyon ton t

əşkil edir. 0,3 – 1,3 milyon ton arpa idxal edilir.  

ÜDM-d


ə  kənd təsərrüfatının  payı  təxminən 11 faiz təşkil  edir.  Bununla 

yanaşı  İranın  əmək qabiliyyəti olan əhalisinin 25 faizi kənd təsərrüfatında 

m

əşğuldur. 



Hal-

hazırda ölkədə suvarılma ənənəvi metodlarla (yeraltı kanallar, kəhrizlər) 

v

ə  müasir  irriqasiya  metodları  ilə  aparılır.  Dəmyəyə  qoyulmuş  torpaqlarda  əsas 



ərzaq bitkisi olan buğda becərilir. Suvarılan torpaqlarda iranlılar düyü və pambıq 

yetişdirir. 

Şəkər  çuğundurunun  istehsalı  şəkər sənayesini  inkişaf  etdirməyə  şərait 

yaradır.  Ölkə  yüksək keyfiyyətli  qurudulmuş  meyvələri, püstəni və  ədviyyatları 

ixrac  edir.  İxrac  edilən məhsullardan  ən  əhəmiyyətlisi zəfərandır.  Tütün daxili 

bazar üçün istehsal edilir. 

Heyvandarlıq müasir heyvandarlıq və  quşçuluq fermaları sayəsində inkişaf 

edir. Köç

əri maldarlıq da qorunub saxlanılır. Lakin bununla yanaşı ətin və quşun 

idxalı onların ixracını üstələyir. 

K

əndlilər  koopertivlərdə  birləşirlər. Kooperativlər və  Kənd Təsərrüfatı 



Bankı  güzəştli kreditləşdirməni, yanacağa olan aşağı qiymətləri, kənd təsərrüfatı 

texnikası  və  toxumla  təmin edir. Yerli  quş  ətinin və  yumurtanın  istehsalı  daxili 

bazarın tələbatını tamamilə ödəyir. 

K

ənd təsərrüfatı  istehsalının  həcminin  hava  şəraitindən  asılılığı  onun 



inkişafının qeyri sabitliyini müəyyən edir. Aqrar sektor müasir elmi ixtiraların və 

yüks


ək  effektivli  texnologiyaların  tətbiq edilməsi nəzəri cəhətdən  əvvəl  olduğu 

kimi  İranın  milli  təsərrüfatının  ən geridə  qalan sahəsidir.  Kənd təsərrüfatında 

işləmək üçün 100 min hazırlanmış mütəxəssisdən 70 faizi aqrar sektoru tərk edərək 

iqtisadiyyatın  digər sahələrində  çalışırlar.  İranın  kənd təsərrüfatının  elmi 

t

ədqiqatlara, yeni texnologiyalara, investisiyalara ehtiyacı var. İranda ümumilikdə 



elm

ə  yönəldilmiş  assiqnasiyalar  ÜDM-nin 0,4 faizini təşkil  edir  (sənaye  inkişaf 

etmiş  ölkələrdə  bu göstərici 4 faizə  bərabərdir).  İranda  aqrar  sektorun 

investisiyalarda payı 4 – 5 faiz təşkil edir. 



 

Daha vacib görül



əcək tədbirlər arasında sahənin rəhbərliyinin və ekspertlərin 

fikrinc


ə  iqtisadiyyatın  aqrar  sektorun  artan  inkişafının  təmini üçün tədbirlər 

olmalıdır: 

-

 

t



əsərrüfatın 

idarəedilməsində, mexanikləşdirmənin 

v

ə 

yeni 



texnologiyaların  geniş  tətbiqinə  mane olan kiçik kəndli təsərrüfatları 

sah


əsində  üstünlüyü və  kənd təsərrüfatı  torpaqlarının  kiçik sahələrə 

parçalanmasını  müəyyən edən  ənənəvi  metdoların  tətbiqindən imtina 

edilm

əsi; 


-

 

k



əndlilər  arasında  maarifləndirci səviyyə  yüksəlməlidir. Kəndlilərin 

yarıdan  çoxu  savadsızdır.  Sahəyə  kapital  qoyuluşlarının  həcmi  və 

effektivliyi 

xeyli artırılmalıdır; 

-

 

ü



mumi  su  çatışmazlığı  fonunda  irriqasiya  və  suvarılmanın  israfçı 

metodlarının  tətbiq edilməsindən irəli gələn kompleks  problemlər həll 

edilm

əlidir; 


-

 

ucuz 



ərzaq məhsullarının  böyük  həcmdə  əsassız  idxalı  hallarına  yol 

verilm


əməlidir. Əhəmiyyətli ərzaq növlərinə alış qiymətlərinə və kəndli 

t

əsərrüfatların bank kreditlərinə çıxışına yenidən baxılmalıdır. 



Ölk

ənin müstəqilliyi və  gücü  bir  çox  hallarda  milli  istehsalın  inkişaf 

s

əviyyəsindən  və  İran  istehsalçılarının  və  investorların  aldığı  dəstəkdən  asılıdır. 



Ölk

ənin müxtəlif kənd təsərrüfatı  sahələri  ixtisaslaşmış  işçi  qüvvəsinə  və  İran 

iqtisadiyyatının inkişafına birbaşa təsir göstərə biləcək unikal imkanlara malikdir. 

20 illik dövr

ə hesablanmış (2005 – 2025-ci illər) ölkənin perspektiv inkişafının 

proqramına istinad edərək, qeyd etmək lazımdır ki, proqramın həyata keçirilməsinə 

bütün qüvv

ələr yönəldilməklə ixtisaslaşmış işçi qüvvəsindən və biliklərdən istifadə 

edilm

əsi, həmçinin fədakar əmək sayəsində ölkədə özünün elmi yetərli səviyyəyə 



çatması sayəsində geniş ixrac üçün ən əlverişli şərait yaradıla bilər. 

İran İslam Respublikası regionda toyuq ətini antibiotiksiz istehsal edən yeganə 

ölk

ədir. 


Hal-

hazırda ölkə üzrə 42 müəssisə toyuqları antibiotiksiz yetişdirir. Belə toyuq 

ətinin  istehsalına  1998-ci ildə  İranın  Baytarlıq  təşkilatının    təşəbbüsü sayəsində 

başlanıldı.  Ölkənin 10 əyalətində  yerləşən müəssisələr  toyuqların  yetişdirilməsi 

üçün müvafiq infrastruktura malikdir. 

2012-


ci ilin iki ayında Avstraliya İrana 91,5 min ton buğda ixrac etmişdir. Bu 

öt

ən ilin analoji dovrü ilə müqayisədə 50 faiz çoxdur.  



Öt

ən il əyalətlərdən 5  704 ton kənd təsərrüfatı  məhsulları  ixrac  edilmişdir.  

Qiym

ət dəyərində  6,9  milyon  ABŞ  dolları  dəyərində  kənd təsərrüfatı  məhsulları 



ixrac edilmişdir. 

İran Hindistandan soya şrotunun idxalını fəallaşdırmışdır və rekord qiymətlər 

üzr

ə son müqavilələr çərçivəsində  275 000 ton şrot əldə etmişdir. 



C

ənubi  Amerikada  quraqlıq  nəticəsində  ixracının  azalması  fonunda  soya 

şrotuna dünya qiymətləri artmışdır. 

İranda  yaranmış  vəziyyət  dünyanın  başqa  bir  yerindən  ərzaq  almağa  imkan 

vermir. Buna gör

ə  də, ölkə  Hindistan  şrotuna  “yüksək qiymət”  odəməyə 

m

əcburdur. 



 

İran hökuməti yüzlərlə ton yem taxılının idxalına başlamağı planlaşdırır. İran 



fermerl

əri mal-qara yemlərinin  böyük  çatışmazlığı  ilə  üzləşmişlər,  çünki  taxılın 

f

ərdi alıcıları dəyərini ödəməyə qadir deyillər. 



İran hökuməti bu yaxınlarda 2 milyon ton üyüdülən taxıl almışdır, hal-hazırda 

yem taxılının alınmasına iri müqavilələr bağlamağa hazırdır. İran alışına qoyulan 

sanksiyalar n

əticəsində, Hindistan şrotuna olan qiymətlərin artımı Cənubi Amerika 

şrotu ilə müqayisədə Cənub-Şərqi Asiyada azı bir tona 40 dollar artmışdır. Adətən 

Hindistan  şrotunun  qiyməti  Latın  Amerika  şrotunun  qiymətindən  10  –  15  ABŞ 

dolları aşağıdır. Məhz bu Hindistana Vyetnam, İndoneziya, Malayziya, Yaponiya 

v

ə  Cənubi Koreya ilə  müqavilə  bağlamağa  imkan  verirdi.  Hal-hazırda Hindistan 



şrotu  İran  tərəfdən olan tələbata görə  Asiya  alıcılarının  imkan  dairəsində  deyil. 

İranla olan bir sıra son müqavilələrdə Hindistan şrotunun qiyməti Cənubi Amerika 

495 ABŞ dolları ilə müqayisədə bir tona 505 – 510 ABŞ dolları təşkil etmişdir. 

Ərazisi 1600,0 min km

2



əhalisi 75,1 milyon nəfərdir, 1 km

2

-

ə 43 nəfər düşür. 

2011-ci ild

ə ÜDM 928,9 milyard ABŞ dolları, artım 5,8 faiz təşkil etmişdir. Hər 

n

əfərə  12 370  ABŞ  dolları  məhsul  istehsal  edilir.  Əhalinin  25  faizi  kənd 

t

əsərrüfatında çalışır. İran zəfəran üzrə dünya istehsalının 80 faizini, yer findığı 

üzr

ə 60 faizini, yunan qozu üzrə 12 faizini, üzüm üzrə 14 faizini, ərik üzrə 8,5 

faizini, limon üzr

ə 8 faizini, xurma üzrə 17 faizini istehsal edir. İran ərazisinin 

20 faizini 

əkin sahəsi təşkil  edir. 7,5 milyon hektar sahə  suvarılır.  Ölkədə  51 

milyon hektar 

əkinəyararlı  sahə  var. Ölkə  istehsalının  37  faizini  heyvandarlıq 

m

əhsulları təşkil edir. Orta hesabla ildə 4 – 4,5 milyard ABŞ dolları dəyərində 

heyvandarlıq  məhsulları  istehsal  edilir.  Taxıl  (buğda)  istehsalı  ildə  10  –  14,3 

milyon ton t

əşkil  edir.  ÜDM-də  kənd təsərrüfatının  payı  11  faizdir,  torpaq 

sah

əsinin 10 faizi kənd təsərrüfatında istifadə edilir. 

 

 


1   ...   54   55   56   57   58   59   60   61   ...   77


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə