Kitab Azərbaycanın kənd təsərrüfatının inkişafında və təşəkkül tapmasında misilsiz



Yüklə 7.66 Mb.
PDF просмотр
səhifə61/77
tarix29.11.2016
ölçüsü7.66 Mb.
1   ...   57   58   59   60   61   62   63   64   ...   77

 

Özb

əkistan Respublikasının əsas makroiqtisadi göstəriciləri (ötən ilə faiz nisbətində) 

 

 

2000 



2001 

2002 

2003 

2004 

2005 

2006 

2007 

2008 

2009 

2010 

2011 

Ümumi daxili m

əhsul 

103,8 


104,5 

104,0 


104,4 

107,7 


107,0 

107,5 


109,5 

109,0 


108,1 

108,5 


108,5 

S

ənaye məhsulları 

106 


108 

109 


106 

109 


107 

111 


112 

113 


109 

108 


106,3 

K

ənd təsrrüfatı məhsulları 

103 


104 

106 


106 

110 


105 

107 


106 

105 


106 

107 


106,6 

Əsas kapitala investisiyalar 

101 


104 

104 


105 

105 


106 

109 


126 

134 


125 

109 


107,9 

Yükl

ərin daşınması 







113 


108,7 


P

ərakəndə satışın dövriyyəsi 

108 


110 

102 


104 

105 


105 

115 


116 

118 


117 

115 


116,4 

S

ənaye məhsullarının 

istehsalçılarının qiymətlərinin 

indeksl

əri 

170 


142 







114,9 


İstehlak qiymətlərinin indeksləri 

126,6 



121,6 

103,8 


103,7 

107,8 


106,8 

106,8 


107,8 

107,4 


107,3 

104,5 


MDB ölk

ələrinə ixrac 











Dig

ər ölkələrə ixrac 











MDB ölk

ələrindən idxal 











Dig

ər ölkələrdən idxal 









 


Türkmənistanın kənd təsərrüfatı 

 

Respublikanın ərazisi 488,1 min km

2

, əhalisi 5,3 milyon nəfər, əhalinin sıxlığı 



1 km

2

-



ə 10,8 nəfərdir. ÜDM 41,5 milyard ABŞ dolları təşkil edir, hər nəfərə 7,8 min 

ABŞ dolları düşür. 

Türkmənistanda  kənd  təsərrüfatı  ənənəvi  olaraq  böyük  rol  oynayır. 

Türkmənistan  xalqı  minilliklərlə  suvarılan  torpaqlarda  kənd  təsərrüfatı  bitkiləri 

bec

ərmişdir.  Türkmənistan  pambığın,  bostan  bitkilərinin,  tərəvəzlər  və  meyvələrin, 



üzümün yetişdirilməsində böyük təcrübəyə malikdir. 

Türkmənistanda  ənənəvi  olaraq  pambıq  becərilir.  Artıq  XIX  əsrin  ikinci 

yarısında pambıq kənd təsərrüfatı bitkiləri arasında üstünlük təşkil edirdi. XX əsrdə 

istehsal edilən pambığın həcmi durmadan artırdı. 80-ci illərdə pambığın yığım həcmi 

artıq 1300 min tona çatmışdır. 

90-


cı illərdə pambığın istehsalı ildə 600 – 800 min tonadək azalmışdır, bu da 

digər  bitkilərin  əkin  sahələrinin  genişləndirilməsilə,  ilk  növbədə  dənli  bitkilərin, 

həmçinin satış bazarının xeyli azalması ilə əlaqələndirilmişdir. 

2010-


cu  ildə  Türkmənistanda  pambığın  yığımı  rekord  həddə,  demək  olar  ki, 

1,5  milyon  tona  çatmışdır,  bununla  yanaşı  pambığa  dünyada  ən  yüksək  qiymətlər 

müəyyənləşdirilmişdir. 

90-


cı illərin əvvəllərində keçmiş kolxozlar və sovxozlar dayxan cəmiyyətlərinə 

çevrilmişdir.  İcarə  edilən  torpaqlarda  kənd  təsərrüfatı  ilə  fərdi  şəkildə  məşğul  olan 

d

ayxanların sayı xeyli artmışdır. 



Əhalinin  məşğulluğunda  kənd  təsərrüfatı  böyük  rol  oynayır.  Bu  sahədə  ölkə 

əhalisinin yarıdan çoxu məşğuldur. Lakin bu say getdikcə azalır. 

Suvarılan  torpaq  sahələri  hal-hazırda  təxminən  1,5  milyon  hektar  təşkil  edir, 

kənd  təsərrüfatı  ərazilərinin  ümumi  sahəsi  isə  təxminən  39  milyon  hektardır. 

Türkmənistanın  iqliminin  sərt  olması  səbəbindən  burada  yalnız  suvarılan  əkinçilik 

mümkündür. 

Yalnız  dağlarda  dəmyə  əkinlərinin  kiçik  sahələri  mövcuddur.  Ölkədə 

mütəmadi olaraq irriqasiya qurğularının genişləndirilməsi, təmiri və köhnə qurğuların 

təzələnməsi  üzrə  işlər  aparılır.  Türkmənistanın  kənd  təsərrüfatında  Amudarya  və 

Qaraqum kana

lı böyük rol oynayır, onların suları ilə bütün sahələrin 90 faizi suvarılır. 

Pambıqçılıq  ölkənin  kənd  təsərrüfatının  aparıcı  sahəsidir.  MDB  ölkələrində 

becərilən  pambığın  15  faizi  Türkmənistanda  istehsal  edilir,  o  cümlədən  incəlifli 

pambığın 30 faizi becərilir. 

Pambıqdan  başqa  Türkmənistanda  son  illər  ərzində  dənli  bitkilərin  yığımı 

art


mışdır. 2010-cu ildə taxılın məhsulu təxminən 1,6 milyon ton təşkil etmişdir, bu da 

Türkmənistanın  tarixində  ilk  dəfə  onu  idxal  etməyə  imkan  yaratmışdır.  Lakin 

ümumilikdə çörəyin xeyli hissəsini Rusiyadan, Qazaxıstandan və BƏƏ idxal etmək 

məcburiyyətindədir.  Özünü  öz  çorəyilə  təmin  etmək  üçün  Türkmənistan  ildə  2,0 

milyon ton taxıl istehsal etməlidir. Amudaryanın deltasında çəltikçilik yüksək inkişaf 

etmişdir. Düyünün becərilməsi türkmən dayxanlarının ən gəlirli sahəsidir. 

90-

cı  illərdə  Türkmənistanda  iri  həcmlərdə  şəkər  zavodunun  xammalı  olan 



şəkər  çuğunduru  becərilirdi.  Tərəvəz  əkinlərinin  sahələri  xeyli artmışdır,  onlar 

yerlərdə emal edilir, həmçinin qəsəbə və şəhərlərin bazarlarını təchiz edir. 



 

Bağçılıq  Türkmənistanın  kənd  təsərrüfatının  qədim  istiqamətidir. 



Türkmənistanda armud, alma, şaftalı, heyva, ərik, albalı, gilas, subtropik hissəsində 

isə nar, zeytun, xurma, əncir, qoz, badam yetişdirilir. 

Türkmənistanda ənənəvi olaraq dənli bitkilərə aid olan cuqara, arpa, həmçinin 

yem üçün qarğıdalı becərilir. Əkin sahələrinin 30 faizində yem bitkiləri yetişdirilir. 

Bu sahələrin əsas hissəsində qarayonca becərilir. 

Maldarlıq  sahəsinin  qədim  kökləri  var.  Türkmənlər  ənənəvi  olaraq  xırda  və 

iribuynuzlu mal-

qaranın,  dəvələrin  yetişdirilməsilə  məşğul  olmuşlar.  Otlaq 

maldarlığının  zonası  ölkə  ərazisinin  96  faizini  təşkil  edir.  Heyvandarlığın  inkişafı 

ixtisaslaşmanın  dərinləşdirilməsilə  səciyyələnir.  Türkmənistanda  ixtisaslaşmış 

heyvandarlıq  fermaları  və  bir  sıra  təsərrüfatlararası  kompleksləri  və  qoyunların  və 

digər heyvan növlərinin yemlənməsi üzrə məntəqələr fəaliyyət göstərir. 

Südçülük  maldarlığının  ixtisaslaşdırılması  və  təmərküzü  iri  südçülük 

komplekslərinin  tikintisi,  mövcud  olan  fermaların  kompleks  mexanikləşdirilməsi 

hesabına həyata keçirilir. 

Xırdabuynuzluların  təxminən  80  faizini  qaragül  qoyunları  təşkil  edir. 

Türkmənistanda  iri  ixtisaslaşmış  təsərrüfatlarda  qaragül  qoyunçuluğunun  idarə 

edilməsi təcrübəsi böyükdür. 

İribuynuzlu mal-qara ölkənin ümumi heyvandarlıq məhsullarının 1/3 hissəsini 

təşkil edir. Ətin ümumi istehsalında mal ətinin xüsusi çəkisi 30 faizdən artıqdır. 

Türkmənistanda  atçılıq  mühüm  əhəmiyyətə  malikdir.  Atların  yetişdirilməsi 

türkmənlərin  ənənəvi  məşğuliyyətidir,  Axal-tekin  cinsindən  olan  atlar  isə  dünyada 

məşhurdur. 90-cı illərin əvvəllərinə atların sayı 16 min, o cümlədən alxan-tekinlilərin 

7 min təşkil etmişdir. Atların 2 500-ü təmiz cinslidir. 

60-

cı  illərdə  donuzçuluq  inkişaf  etmişdir.  Hal-hazırda  donuz  ətinin  istehsalı 



xeyli  azalmışdır,  bununla  yanaşı  donuzçuluq  demək  olar  ki,  yalnız  fərdi  sektora 

keçmişdir. 

Dəvəçilik  heyvandarlığın  tipik  səhra  sahəsidir.  Türkmənistanda  100  mindən 

artıq dəvə mövcüddur. 

Baramaçılıq kənd təsərrüfatının əhəmiyyətli sahələrindən biridir. Türkmənistan 

regionun baramasının 15 faizini istehsal edir. İpəkçilik qərb rayonları istisna olmaqla 

ölkənin  hər  yerində  yayılmışdır.  Arıçılığın  da  az  olmayan  əhəmiyyəti  var. Murqap 

vahəsi  Türkmənistanın  əhəmiyyətli  arıçılıq  rayonudur.  Arıların  tozlandırıcı  kimi 

əhəmiyyəti böyükdür. 

Quşçuluq  sürətli  templərlə  inkişaf  edir.  Türkmənistanda  demək  olar  ki, 

tamamilə avtomatlaşdırılmış müasir quşçuluq fermaları yaradılmışdır. 

Müstəqilliyin  elan  edilməsindən  sonra  sahələrin  çoxunda  kənd  təsərrüfatı 

məhsullarının istehsalı 90-cı illərin sonları ilə müqayisədə xeyli aşağı düşmüşdür. Bu 

şəraitdə  Türkmənistan  ərzaq  məhsullarını  idxal  etməyə  məcburdur.  Əkinə  yararlı 

torpaq sahələrinin 810 min hektarı pambığın yetişdirilməsi üçün istifadə edilir. 1980-

ci i


llərdə Türkmənistan ildə 1,3 milyon ton pambıq istehsal etmişdir. Ümumi istehsal 

edilən pambığın  təxminən 1/4 hissəsi yüksək keyfiyyətli sortlara aid olmuşdur. Hal-

hazırda pambığın səpin dövriyyələri qismən dənlilərlə əvəz edilir, bu da həm ərzaq 

təminatı üçün, həm də su ehtiyatlarının səmərəli istifadəsi üçün əhəmiyyətlidir. Digər 

bitkilərdən  qarğıdalı,  yemiş,  qarpız,  üzüm  və  tərəvəz  istehsal  edilir.  Torpaqların 


 

fermerlərə  verilməsi  haqqında  hökumətin  planlarına  baxmayaraq,  kənd  təsərrüfatı 



əsasən iqtisadiyyatın dövlət sektorunda qalır. 

Türkmənistanda  heyvandarlıq  mühüm  rol  oynayır, burada qaragül  qoyunları, 

zərifyunlu  keçilər,  dəvələr  və  cins  atları  yetişdirilir.  Aparıcı  yer  ənənəvi  sahə  olan 

qoyunçuluğa məxsusdur, onun payına kənd təsərrüfatı sahəsinin ümumi məhsulunun 

təxminən 30 faizi düşür. 

Əsasən  qaragül  və  saracin  (ət-yunlu)  qoyun  cinsləri  yetişdirilir.  Son  10  il 

ərzində  qoyunların  sayı  33  faiz, qoyun  ətinin istehsalı  57  faiz,  yun  qırxımı  22 faiz 

artmışdır. Planetdə iqtisadiyyatın sürətli inkişafı, bütün sahələrdə insan fəaliyyətinin 

genişləndirilməsi,  təbii  ehtiyatlara  artan  tələbat  planetdə  ekoloji  vəziyyətin 

pisləşməsinə  aparması  qaçılmazdır.  Türkmənistan,  dünya  təsərrüfatının  bir  hissəsi 

olaraq istisna deyil. 

İnformasiya portalının məlumatlarına görə, 2008-ci ildə ölkənin heyvandarlıq 

təsərrüfatlarında 517 min ton ət (diri çəkidə), 2 065 min ton süd, 855,6 milyon ədəd 

yumurta,  35,8  min  ton  yun  istehsal  edilmişdir.  Bunula  yanaşı,  2009-cu  ilin 1 

yanvarına 15 073,3 min quş, 2 153 min iribuynuzlu mal-qara, 16 361,2 min qoyun və 

keçi mövcud idi. 

2009-cu ilin 

1/4 hissəsində iribuynuzlu mal-qaranın baş sayı 42,8 min, quşların 

sayı  1218,8  min  azalmışdır  və  müvafiq  olaraq  2 111,1 min  baş  və  13 854,5  təşkil 

etmişdir. 

2009-

cu  illərin  yekularına  görə  iribuynuzlu mal-qaranın  sayı  2 300 min, 



qoyunların və keçilərin sayı 19 800 min təşkil etmişdir.  

“2020-


ci  ilə  qədər  olan  dövrə  Türkmənistanın  iqtisadi,  siyasi  və  mədəni 

inkişafı  strategiyası”  Milli  Proqramında  planlaşdırıldığı  kimi,  iribuynuzlu mal-

qaranın,  həmçinin  qoyunların  və  keçilərin  sayı  2020-ci  ilə  2000-ci  illə  müqayisədə 

müvafiq olaraq 3,1 və 3,6 dəfə artırılacaq. 

Buğda  və  düyüdən  başqa  ölkədə  pambıq,  kartof,  bostan  bitkiləri,  şəkər 

çuğunduru,  üzüm  və  digər  tərəvəzlər,  meyvələr  və  giləmeyvələr  istehsal  edilir. 

Türkmənistanın Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatlarına görə 2008-ci ildə 150,5 

min ton meyvə və giləmeyvə, 240,2 min ton kartof, 620,2 min ton tərəvəz və 254,3 

min ton bosta

n  bitkiləri  istehsal  edilmişdir.  2009-cu  ilin  birinci  1/4  hissəsində 

istixanalarda 1 

560,4  min  ton  tərəvəz,  44,2  ton  göbələk  və  104  ton  limon 

yetişdirilmişdir. 

“2020-


ci  ilə  qədər  olan  dövrə  Türkmənistanın  iqtisadi,  siyasi  və  mədəni 

inkişafı  strategiyası”  Milli  Proqramında  2020-ci  ilə  kənd  təsərrüfatı  məhsullarının 

istehsalının  həcmini  2000-ci  ilə  nisbətən  17,7  dəfə  artırmaq  planlaşdırılıb.  

Türkmənistan 2020-ci  ilə  qədər  kənd  təsərrüfatı  sahəsinin  məhsullarını  artırmağa 

şərait  yaradan  bir  sıra  tədbirlər  planlaşdırmışdır.  İlk  növbədə  bu  suvarılma 

sistemlərinin təkmilləşdirilməsilə  əlaqədar  olacaqdır.  Belə  ki,  artıq 2010-cu  il üçün 

irriqasiya sistem

ləri  ilə  təchiz  edilən  torpaq  sahələri  2 240  min  hektara  çatmışdır, 

2020-

ci  ilə  isə  bu  göstərici  4 000,0  min  hektara  çatdırılacaqdır.  Bunun  sayəsində 



2020-

ci  ilə  çiyidli  pambığın  istehsalı  2000-ci  illə  müqayisədə  4,9  dəfə  artacaq, 

həmçinin buğdanın 2,9 dəfə artıq istehsal olunacağı da gözlənilir. 

“2003 – 2020-

ci illər dövrünə Su Təsərrüfatının İnkişafı Proqramı”na müvafiq 

olaraq 2010-

cu  ilə  30 000  hektar  bağ  və  üzümlüklər,  2015-ci  ilə  15 000 hektarda, 

2020-


ci ilə 284 000 hektarda suvarılma işi həyata keçiriləcəkdir.  

 

Ərazisi  488,1  min  km



2

,  əhalisi  5,3  milyon  nəfər,  1  km

2

-

ə  8,8  nəfər  düşür. 

ÜDM 41,5 milyard 

ABŞ  dolları  təşkil  edir,  hər  nəfərə    7 831  ABŞ  dolları düşür. 

2010-

cu ildə 1500,0 min ton pambıq istehsal olunub, suvarılan torpaq 1,5 milyon 

hektar,  kənd  təsərrüfatına  yararlı  torpaq  39  milyon  hektar,  taxıl  istehsalı  1,6 

milyon ton 

(2,0  milyon  ton  lazımdır),  810  min  hektar  əkin  sahəsi  pambığın 

altındadır. 2008-ci ildə 517 min ton ət (diri çəkidə), 2065 min ton süd, 855,6 milyon 

ədəd  yumurta,  35,8  min  ton  yun,  15073,3 min  quş,  2153,9  min  iribuynuzlu mal-

qara, 16361,2 min qoyun və keçi, 150,5 min ton meyvə və giləmeyvə, 240,2 min ton 

kartof, 620,2 min ton tərəvəz, 254,3 min ton bostan məhsulları. ÜDM 2011-ci ildə 

2010-

cu ilə nisbətən 14,7 faiz artmış, investisiya 36985,0 milyon manat, xarici mal 

dövriyyəsi 28111,8 milyon ABŞ dolları, ondan ixrac 16751,0, idxal 11360,8 milyon 

ABŞ dolları, orta əmək haqqı 848,1 manat olmuşdur. 

 

 



 

2007 – 2011-

ci illərdə Türkimənistanın əsas makroiqtisadi göstəriciləri 

 

 



Göstəricilər 

İllər 

2007 

2008 

2009 

2010 

2011 

Müqayisə edilən qiymətlərlə ümumi daxili 

məhsulun inkişaf templəri , % 

 111,0 


114,7 

106,1 


109,2 

   114,1* 



Qüvvədə olan qiymətlərlə əsas kapitala 

investisiya qoyuluşları, milyon manat  

 4600,6 


15518,0  27384,1    29130,9 

  

  36985,0 



Xarici ticarət dövriyyəsi, milyon ABŞ 

dolları  

13374,1  17651,9  18315,3  17882,8 

  28111,8 

İxrac 

8932,1 


11944,7  9322,9 

9679,2 


  16751,0 

İdxal 

4442,0 


5707,2 

8992,4 


8203,6 

  11360,8 



Xarici ticarətin saldosu, milyon ABŞ 

dolları  

4490,1 


6237,5 

330,5 


1475,6 

   5390,2 



Orta aylıq əmək haqqı, manat  

507,1 


604,4 

677,6 


742,8 

    848,4 

 


Tacikistan Respublikasının kənd təsərrüfatı 

 

Tacikistan  Respublikası  Orta  Asiyanın  Cənub-Şərq hissəsində  yerləşir



ərazisi 143 min km

2



əhalisi 8,5 milyon nəfərdir. ÜDM 16,0 milyard ABŞ dolları 

t

əşkil edir, hər nəfərə 1 883 ABŞ dolları düşür. 



Tacikistan  Respublikası  dağlıq  ölkədir,  dağlar  ərazisinin 93 faizini təşkil 

edir. 


Respublikanın  yüksək  dağlıq  təbiəti özünəməxsusdur,  təzadlarla doludur. 

Lakin ümumilikd

ə  respublikanın  təbii-iqlim  şəraiti  suvarılan  əkinçilik  şəraitində 

pambıq, taxıl,  düyü,  üzüm, meyvə, giləmeyvə, kartof, tərəvəz və bostan bitkiləri 

kimi qiym

ətli bitkiləri becərməyə  imkan  verir.  Müasir  qabaqcıl  aqrotexnikanın 

istifad

əsi  şərti ilə  tərəvəz və  yemlik bitkilərdən  bir neçə  məhsulun  alınması 



mümkündür.  Tacikistanın  kənd təsərrüfatı  qədim zamanlardan ölkənin 

iqtisadiyyatında mühüm rol oynayır. Xalqın həyat şəraitinin yüksəlməsi imkanları 

v

ə ölkənin ərzaq təhlükəsizliyinin təmin edilməsi onun vəziyyətindən asılıdır. 



 

Taci

kistan Respublikasının kənd təsərrüfatının 

xüsusi ç

əkisinin göstəriciləri 

 

 

1991  1998  1999  2000  2001  2002  2003 



K

ənd və meşə təsərrüfatı 

m

əhsullarının həcminin ÜDM 



h

əcmində bütün kateqoriyalar üzrə 

xüsusi ç

əkisi, % 

 

36,5 


 

25,1 


 

25,4 


 

27,4 


 

26,5 


 

26,4 


 

25,2 


İqtisadiyyatda məşğul olan əhalinin 

t

ərkibində kənd təsərrüfatının payı, % 



 

45,0 


 

60,0 


 

64,4 


 

65,0 


 

66,6 


 

67,6 


 

67,6 


Ümumi sayda ölk

ənin kənd əhalisinin 

payı, % 

 

69,2 



 

73,4 


 

73,5 


 

73,4 


 

73,5 


 

73,6 


 

73,5 


 

M

əlumatlar göstərir ki, Tacikistan Respublikasının iqtisadiyyatında bu sahə 



əhalinin gəlirlərinin və  məşğulluğunun  əsas mənbəyidir.  1992-1997-ci illərdə 

Tacikistanın  iqtisadiyyatını  bürüyən iqtisadi böhran dövründə, məhz kənd 

t

əsərrüfatı  əhalini  ərzaqla  təmin  etmişdir  və  ekstremal  şəraitdə  dolanmağa  şərait 



yaratmışdır. 

C

ədvəldən göründüyü kimi, kənd təsərrüfatının  payı  əhalinin məşğulluqla 



t

əmin edilməsində daha yüksəkdir, nəinki onun ÜDM-dakı payı. Bu o deməkdir ki, 

k

ənd təsərrüfatı öz istehsal funksiyasından əlavə daha bir mühüm sosial funksiya 



daşıyır - əhalinin məşğulluğunu təmin edir.  

K

ənd təsərrüfatı  Tacikistan  Respublikasının  xarici  ticarətinin  inkişafına  da 



öz töhf

əsini verir. Tacikistan Respublikasının ixrac etdiyi əsas məhsullara pambıq 

lifi,  pambıq  iplik,  parçalar,  tütün  və  tütün məmulatlatı,  meyvə  şirələri, 

konservl


əşdirilmiş  pomidor,  soğan,  alma, armud, heyva, quru  meyvələr  və  s. 

daxildir. Sadalanan m

əhsullar sırf kənd təsərrüfatı məhsuların bir qismi olmasa da, 

k

ənd təsərrüfatı mənşəlidir. 



 

 



T

əhlil göstərir ki, 1998 – 2003-cü illər ərzində Tacikistan Respublikası üzrə 

ümumilikd

ə kənd təsərrüfatı  məhsullarının  ixracı 40,7  faiz  artmışdır.  Pambıq lifi 

96 faiz, pambıq iplik 15,7 faiz, konservləşdirilmiş pomidor 2,1 dəfə, meyvə şirələri 

2,3 d


əfə və s. kimi məhsulların ixracı xeyli artmışdır. Eyni zamanda bəzi məhsullar 

üzr


ə ixracın aşağı düşməsi müşahidə edilir: parçalar (13,9 faiz), üzüm (55,6 faiz), 

quru meyv

ələr (21,1 faiz) və s.  

Daşınması  mümkün  olan  məhsulların  (pambıq  lifi,  iplik,  tomat,  

konservl

əşdirilmiş  şirələr və  s.)  ixracının  həcmi  artır,  digər tez xarab olan 

m

əhsullar (təzə meyvə, tərəvəz, üzüm və s.) üzrə isə ixrac azalır. İdxala gəldikdə, 



burada k

ənd təsərrüfatı məhsullarının xüsusi çəkisi ixracdan azdır, bəzi illər üzrə 

t

əqribən 11-14 faiz  arasında  dəyişir.  Əsasən  Tacikistan  Respublikasında  istehsal 



olunmayan m

əhsullar gətirilir. Birinci qrupa çay, banan, apelsin kimi subtropik və 

tropik bitkil

ər və s. aiddir. İkinci qrupa bitki yağı, buğda, un, oduncaq və s. aiddir. 

2003-cü ild

ə  qəndin  idxalı  19  milyon  ABŞ  dolları  təşkil  etmişdir  və  ya  idxalın 

ümumi h

əcmində 2,2 faiz, müvafiq olaraq çay 1,4 milyon ABŞ dolları və 0,2 faiz, 



bitki yağı 7,3 milyon ABŞ dolları və 0,8 faiz, buğda 12,4 milyon ABŞ dolları və ya 

1,4 faiz  v

ə s. təşkil etmişdir.  

Suveren dövl

ət  kimi  Tacikistan  Respublikasının  iqtisadiyyatının  dünya 

iqtisadi sistemin

ə inteqrasiyası dönməz prosesə çevrilmişdir, ölkənin Ümumdünya 

Ticar


ət Təşkilatına  üzv  olmaq  arzusu  obyektiv  olaraq  bu  prosesə  uyğundur.  Bu 

istiqam


ətdə  mühüm  başlanğıc  ölkə  rəhbərliyi tərəfindən bu təşkilata  üzv  olma 

bar


ədə siyasi qərarın qəbul edilməsidir.  

Ümumdünya  Ticar

ət Təşkilatının  12  üzv  ölkəsi  Tacikistan  Republikasını 

d

əstəkləmişlər.  Bu  ABŞ,  AB,  İsveçrə, Hindistan, Pakistan, Türkiyə,  Qırğızıstan, 



Tailand, Qonduras, Zimbabve, Mavrikiya v

ə  Rumıniya.  Qeyd  edilməlidir  ki, 

Tacikistan demokratik v

ə  iqtisadi  islahatların  yolu  ilə  irəliləyir,  intensiv olaraq 

iqtisadi  yenid

ənqurmalar  keçirir,  bazar  iqtisadiyyatının  yaradılması  yolundadır, 

sosial probleml

əri həll  edir.  Baş  Şura  Tacikistan  üzrə  işçi  qrupun  yaradılmasını 

q

ərara almış  və  ona Ümumdünya Ticarət Təşkilatının  iclaslarında  müşahidəçi 



statusu ver

mişdir. 


Tacikistan n

ə  Sovet illərində, nə  də  ki,  müstəqillik qazanandan sonra bir 

n

əfərə  ÜDM  üzrə  müvafiq  səviyyəyə  nail  olmamışdır.  Son  illər  ərzsində  ÜDM 



iste

hsalı 1 nəfər respublika sakininə aşağıdakı parametrlərlə səciyyələnir: 

 

 

1   ...   57   58   59   60   61   62   63   64   ...   77


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə