Kitab Azərbaycanın kənd təsərrüfatının inkişafında və təşəkkül tapmasında misilsiz



Yüklə 7.66 Mb.
PDF просмотр
səhifə60/77
tarix29.11.2016
ölçüsü7.66 Mb.
1   ...   56   57   58   59   60   61   62   63   ...   77

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

12 

 

 



 

İsrailin kənd təsərrüfatının əlavə dəyəri, 2000 – 2011-ci illər 

 

İl 

K

ənd təsərrüfatı, 

milyard ABŞ 

dolları 

Dünya k

ənd 

t

əsərrüfatında 

payı, % 

K

ənd 

t

əsərrüfatının 

əlavə dəyərdə 

payı, % 

Əhalinin hər 

n

əfərinə kənd 

t

əsərrüfatı, 

ABŞ dolları 

K

ənd 

t

əsərrüfatının 

artım 

templ

əri, % 

2000 

1,9 


1,69 

1,7 


316 

100 


2001 

2,1 


1,88 

1,9 


343 

110,5 


2002 

1,75 



320 


95,2 

2003 

1,9 


1,48 

1,8 


299 

95 


2004 

1,36 



1,8 

309 


105,3 

2005 

2,4 


1,58 

363 



120 

2006 

2,5 


1,53 

1,9 


370 

104,2 


2007 

2,8 


1,43 

1,8 


405 

112 


2008 

3,5 


1,54 

1,9 


494 

125 


2009 

3,7 


1,67 

2,1 


510 

105,7 


2010 

3,8 


1,48 

1,9 


512 

102,7 


2011 

4,5 


1,54 

595 



118,4 

 

 

 

 

 

İsrailin ümumi daxili gəliri, 2000 – 2011-ci illər 

 

İl 

Milli g

əlir, milyard 

ABŞ dolları 

Əhalinin hər nəfərinə 

milli g

əlir, ABŞ dolları 

Dünya milli 

g

əlirində payı, 

% 

Milli g

əlirin 

artım templəri, 

% 

2000 

117 


19451 

3,62 


110,4 

2001 

117 


19083 

3,64 


100 

2002 

108 


17302 

3,24 


92,3 

2003 

114 


17947 

3,04 


105,6 

2004 

123 


19008 

2,91 


107,9 

2005 

133 


20136 

2,9 


108,1 

2006 

145 


21466 

2,91 


109 

2007 

167 


24133 

2,99 


115,2 

2008 

198 


27919 

3,24 


118,6 

2009 

190 


26167 

3,29 


96 

2010 

211 


28444 

3,33 


111,1 

2011 

237 


31341 

3,37 


112,3 

 

 



13 

 

 



 

İsrailin ümumi daxili məhsulu (ÜDM), 2000 – 2011-ci illər 

 

İl 

ÜDM, milyard 

ABŞ dolları 

Əhalinin hər 

n

əfərinə ÜDM, 

ABŞ dolları 

Dünya ÜDM-d

ə payı, 

% 

ÜDM-

nin artım 

templ

əri, % 

2000 

125 


20781 

3,87 


112,6 

2001 

123 


20062 

3,83 


98,4 

2002 

113 


18103 

3,38 


91,9 

2003 

119 


18734 

3,17 


105,3 

2004 

127 


19626 

106,7 



2005 

134 


20288 

2,93 


105,5 

2006 

145 


21466 

2,92 


108,2 

2007 

167 


24133 

2,99 


115,2 

2008 

202 


28483 

3,3 


121 

2009 

195 


26856 

3,36 


96,5 

2010 

217 


29253 

3,44 


111,3 

2011 

243 


32134 

3,46 


112 

 

 



 

 

 



 

 

İsrailin və lider-ölkələrin ümumi daxili məhsulu (ÜDM), milyard ABŞ dolları, 



2000 – 2011-ci ill

ər 

 

İl 

İsrail 

ABŞ 

Çin 

Yaponiya 

Almaniya 

Fransa 

2000 

125 


9899 

1193 


4667 

1886 


1326 

2001 

123 


10234 

1317 


4095 

1881 


1338 

2002 

113 


10590 

1456 


3918 

2007 


1452 

2003 

119 


11089 

1651 


4229 

2424 


1792 

2004 

127 


11798 

1943 


4606 

2726 


2056 

2005 

134 


12564 

2284 


4552 

2766 


2137 

2006 

145 


13315 

2787 


4363 

2903 


2256 

2007 

167 


13962 

3494 


4378 

3324 


2582 

2008 

202 


14219 

4532 


4880 

3624 


2832 

2009 

195 


13864 

5051 


5033 

3299 


2625 

2010 

217 


14447 

5739 


5459 

3280 


2560 

2011 

243 


14991 

7204 


5870 

3604 


2776 

 

 



 

 


14 

 

 



 

İsrail və lider ölkələrdə əhalinin hər nəfərinə ÜDM, ABŞ dolları,  

2000 – 2011-ci ill

ər 

 

İl 

İsrail 

ABŞ 

Çin 

Yaponiya 

Almaniya 

Fransa 

2000 

20781 


35041 

940 


37122 

22903 


22456 

2001 

20062 


35840 

1031 


32527 

22832 


22529 

2002 

18103 


36711 

1132 


31083 

24347 


24291 

2003 

18734 


38068 

1276 


33515 

29388 


29775 

2004 

19626 


40121 

1494 


36469 

33033 


33929 

2005 

20288 


42329 

1747 


36015 

33511 


35035 

2006 

21466 


44448 

2120 


34500 

35173 


36756 

2007 

24133 


46188 

2644 


34605 

40283 


41817 

2008 

28483 


46621 

3412 


38563 

43941 


45605 

2009 

26856 


45059 

3784 


39770 

40034 


42037 

2010 

29253 


46546 

4279 


43142 

39853 


40773 

2011 

32134 


48517 

8433 


46404 

43864 


42649 

 

 



 

İsrail  və lider ölkələrin ÜDM-nin artım templərinin dinamikası,  

%, 2000 – 2011-ci ill

ər 

 

İl 

İsrail 

ABŞ 

Çin 

Yaponiya 

Almaniya 

Fransa 

2000 

112,6 


106,4 

108,4 


106,8 

88,5 


91,1 

2001 

98,4 


103,4 

110,4 


87,7 

99,7 


100,9 

2002 

91,9 


103,5 

110,6 


95,7 

106,7 


108,5 

2003 

105,3 


104,7 

113,4 


107,9 

120,8 


123,4 

2004 

106,7 


106,4 

117,7 


108,9 

112,5 


114,7 

2005 

105,5 


106,5 

117,6 


98,8 

101,5 


103,9 

2006 

108,2 


106 

122 


95,8 

105 


105,6 

2007 

115,2 


104,9 

125,4 


100,3 

114,5 


114,5 

2008 

121 


101,8 

129,7 


111,5 

109 


109,7 

2009 

96,5 


97,5 

111,5 


103,1 

91 


92,7 

2010 

111,3 


104,2 

113,6 


108,5 

99,4 


97,5 

2011 

112 


103,8 

125,5 


107,5 

109,9 


108,4 

 


Özb

əkistanın kənd təsərrüfatı 

 

Ərazisi 447,4 min km

2



əhalisi 28,5 milyon nəfər,  əhalinin  sıxlığı  60  nəfər 



t

əşkil edir. ÜDM 94,0 milyard ABŞ dolları təşkil edir, hər nəfərə 3 298 ABŞ dolları 

düşür. 

K

ənd təsərrüfatı  iri  sahə  kimi ölkənin  iqtisadiyyatının  prioritet 



istiqam

ətlərindən biridir. Özbəkistan müxtəlif kənd təsərrüfatı  bitkilərinin  istehsalı 

üçün, o cüml

ədən texniki bitkilər üçün ən  əlverişli  regionlardan  biridir.  Xalq 

t

əsərrüfatı  sahələrində  məşğul  olanların  sayına  və  xüsusi çəkisinə  görə  kənd 



t

əsərrüfatı  aparıcı  yer  tutur.  Bu  sahə  əhalini  lazımi  məhsullarla, müxtəlif sənaye 

sah

ələrini isə xammalla təmin edir. Ölkə əhalisinin 60 faizi kənd yerlərində yaşayır. 



Burada m

əşğul  əhalinin böyük hissəsi  çalışır.  ÜDM  28,0  faizi  kənd təsərrüfatının 

payına düşür. Əkin sahələrinin xeyli hissəsi, texniki bitkilərin sahələrinin isə praktiki 

olaraq 


hamısı  güclü dövlət irriqasiya sistemilə  suvarılan  torpaqlardır.  Hal-hazırda 

bütün kateqoriya torpaqlarda k

ənd təsərrüfatı  bitkilərinin  əkin sahələri 4,6  milyon 

hektardan artıq təşkil edir. Əkin sahələrinin 87 faizi suvarılan torpaqlardır. 

K

ənd təsərrüfatında  aparılan  islahatların  əsas prioritet istiqamətlərindən biri 



fermer t

əsərrüfatlarının inkişaf etdirilməsidir. 2000-ci ilin yanvar ayına respublikada 

31,1 min fermer t

əsərrüfatı  qeydə  alınmışdır,  onların  ümumi  torpaq  sahəsi 665 710 

hektar t

əşkil  edir.  Bir  təsərrüfata orta hesabla 21,4 hektar torpaq  düşür.  Bitkiçilik 

m

əhsullarının istehsalının artım templəri respublika üzrə orta səviyyədən yüksəkdir. 



K

ənd  təsərrüfatı  istehsalının  aparıcı  sahəsi  pambıqçılıqdır.  Özbəkistan 

dünyada 

ən  şimal  pambıqçılıq  rayonu  olaraq  çiyidli  pambığın  ən yüksək 

m

əhsuldarlığını  əldə  edir.  Pambığın  əkin sahələri 1 517,0 min hektar təşkil  edir. 



Pambıqçılığın    modernləşdirilməsi proqramı  həyata  keçirilir.  Pambıqdan  əlavə, 

texniki bitkil

ərdən kənaf və cut istehsal edilir.  

Son ill


ərdə dənli-sünbüllü bitkilərin istehsal olunması kəskin artmışdır. Dənli 

bitkil


ər  dəmyə  torpaqlarda  buğda  və  arpanın,  suvarılan  torpaqlarda  qarğıdalının 

hesabına inkişaf etmişdir. Ümumi əkin sahələrində dənli bitkilkərin payı artır. Ölkənin 

taxıl müstəqilliyi təmin olunub. Hal-hazırda Özbəkistan taxıla olan tələbatını öz daxili 

bazarı  hesabına  tam  təmin edir.  Bu  tədbirlərin  sayəsində  ölkədə  çörək  istehsalının 

artımı  həm dənli bitkilərin əkin sahələrinin artımı, həm də dənli-sünbüllü bitkilərin 

m

əhsuldarlığının artırılması yolu ilə təmin edilmişdir. 



Özb

əkistanın  ən qədim sahələrindən biri olan ipəkçiliyin böyük iqtisadi 

əhəmiyyəti  var.  İpəkçiliyin  əsrlərlə  ənənələri  var,  isti  iqlim  şəraitində  təbii ipəyin 

gigiyenik xüsusiyy

ətləri sayəsində  əhali milli parçalara tələbatı  qoruyub  saxlayır. 

İpəkçilik məhsulu olan barama təbii ipəyin istehsalında ən əhəmiyyətli xammaldır. Bu 

sah

ədə yüksək texnoloji baramanın və həmçinin barama qurdunun yüksək məhsuldarlı 



cinsl

ərinin və hibridlərinin əldə edilməsi üçün barama toxumunun istehsalında müasir 

texnologiyalar  t

ətbiq edilmişdir. Respublika 30 min ton barama istehsal edir, bunun 

70 faizind

ən respublikanın müəssisələrində xam ipək istehsal edilir, qalan hissəsi isə 

ixrac edilir. 


 

 



 

Heyvandarlığın  rolu  da  az  deyil,  xüsusilə  də  onun tarixən yaranan qaragül 

qoyunçulu

ğu istiqamətlərinə malik qoyunçuluq  sahəsi. 

 

2011-ci ilin makroiqtisadi göst

əriciləri 

 

 

Milyard 

ABŞ 

dolları 

2010-cu il

ə faiz 

nisb

ətində 

Ümumi daxili m

əhsul 

388,7 


108,3 

S

ənaye məhsulları 

208,3 


106,3 

K

ənd təsərrüfatı məhsulları 

98,2 


106,6 

Əsas kapitala investisiyalar 

91,5 


107,9 

P

ərakəndə əmtəə dövriyyəsi 

141,8 


116,4 

Öd

ənişli xidmətlər 

52,8 


116,1 

 

2011-ci ild



ə Özbəkistanın ÜDM-si 2010-cu illə müqayisədə 8,3 faiz artmışdır. 

Dig


ər makroiqtisadi göstəricilərin artım templəri sənaye istehsalının həcmində 

106,3 faiz, k

ənd təsərrüfatı  məhsullarında  106,6  faiz,  əsas kapitala investisiyalarda 

107,9 faiz, p

ərakəndə əmtəə dövriyyəsində 116,4 faiz, ödənişli xidmətlərin 116,1 faiz, 

o cüml


ədən ixracda 115,4 faiz, idxalda 114,5 faiz təşkil  etmişdir.  Xarici  ticarətin 

müsb


ət saldosu 4,5 milyard ABŞ dolları təşkil etmişdir. 

Ölk


ənin kənd təsərrüfatının ümumi məhsulu 14 trilyon 168,4 milyard sum (7,1 

milyard ABŞ dolları) (inkişaf tempi 6,8 faiz) təşkil etmişdir, bununla yanaşı ölkənin 

ÜDM-d

ə kənd təsərrüfatının payı 15,8 faizdir. 



2011-ci ilin 01 oktyabr tarixin

ə  respublikada 66134 fermer təsərrüfatı 

f

əaliyyət göstərirdi və  onlara  icarəyə  5 milyon 295 min hektar torpaq  sahəsi 



verilmişdir, bununla yanaşı hər fermerin orta torpaq sahəsi 80 hektara çatdırılmışdır, 

k

ənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalçıları tərəfindən bazar xidmətlərinin və istehsal 



infrastrukturun  vaxtında  və  keyfiyyətli xidmətinə  tələbat  artmışdır,  maddi-texniki 

t

əminata  xüsusi diqqət sayəsində  bu dövrdə  kənd təsərrüfatı  müəssisələrinə  lizinq 



əsasında 5,2 milyard ABŞ dolları məbləğində 4629 vahid müxtəlif markalı yeni kənd 

t

əsərrüfatı  texnikası  verilmiş, yetəri miqdarda mineral gübrələr  və  yanacaq-sürtkü 



materialları ilə təchiz edilmişdir. 

K

ənd təsərrüfatına  79  milyard  850  milyon  ABŞ  dolları  məbləğində  güzəştli 



kreditl

ər  üçün  kommersiya  banklarına,  o  cümlədən  20,6  milyard  ABŞ  dolları  taxıl 

istehsalına,  59,2  milyard  ABŞ  dolları  çiyidli  pambıq  istehsalına  ayrılmışdır, 

mövsümd


ə  437  min  877  qutu  barama  toxumu  yetişdirilmişdir  və  24 666,9 ton diri 

barama qurdu dövl

ətə  təhvil  verilmişdir,  hər barama toxumunun qutusunun 

m

əhsuldarlığı 56,3 kq olmuşdur, taxılçılar tərəfindən təxminən 6,0 milyon 800,0 min 



ton taxıl istehsal edilmişdir, suvarılan torpaqların məhsuldarlığı 50,2 s/ha olmuşdur, 

t

əsərrüfatların bütün kateqoriyalarında cəmi 9 milyon 155,0 min ton meyvə-tərəvəz və 



kartof  v

ə  ya ötən ilin analoji dövrü ilə  müqayisədə  888,5  min  ton  artıq  istehsal 

edilmişdir, bununla yanaşı artım tempi 10,7 faiz təşkil etmişdir. 


 

 



 

2011-ci ilin 

oktyabr ayına təsərrüfatların bütün kateqoriyalarında iribuynuzlu 

mal-


qaranın  sayı  9 428,2 min baş  təşkil  etmişdir  və  2010-cu ilin analoji dövrünə 

nisb


ətən 6,0 faiz artmışdır, o cümlədən inəklərin 5,1 faiz, qoyunların və keçilərin 4,7 

faiz, bütün  növ 

quşların  14,0  faiz  olmuşdur.  Müvafiq  olaraq  heyvandarlıq 

m

əhsullarının istehsalı üzrə müsbət nəticələr əldə edilmişdir, cəmi 1132,8 min ton diri 



ç

əkidə ət (bununla yanaşı inkişaf tempi 106,9 faiz təşkil etmişdir), 4910 min ton süd 

(107,2 faiz), 2562,6 milyon 

ədəd yumurta (113,0) istehsal edilmişdir. 

Müst

əqilliyin birinci illərindən başlayaraq  kənd  əhalisi üçün müasir və 



əlverişli şəraitin yaradılması dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən olmuşdur. 

Torpaq islahatları. 

-

 

2004-cü ild



ən  başlayaraq  dehqan  təsərrüfatları  istisna  olmaqla  bütün 

t

əsərrüfatçılıq  formaları  üçün  torpaq  istifadəsinin icarə  forması  tətbiq 



edilmişdir; 

-

 



torpaq sah

ələri 30 – 50 illik uzun müddətli icarəyə verilir, bununla yanaşı 

pambıqçılıq  və  taxılçılıq  istiqamətli fermer təsərrüfatlarının  minimum 

sah


əsi 30 hektar, tərəvəzçilik, bağçılıq istiqamətli 5 hektar təşkil edir

-

 



fermer t

əsərrüfatlarının icarədə olan torpaq sahələrinin varislik hüququnun 

t

əmin edilməsi üçün hüquqi əsas yaradılmışdır. 



-

 

fermer t



əsərrüfatlarının şəxsi vəsaitləri hesabına əlavə torpaqların işlənməsi 

üçün stimullaşdırılma mexanizmi tətbiq edilmişdir. 

Maliyy

ələşdirilmə və kreditləşdirilmə sferasında: 



-

 

dövl



ət  ehtiyacları  üçün  kənd təsərrüfatı  məhsulları  istehsal  edən fermer 

t

əsərrüfatlarının güzəştli kreditləşdirilməsi mexanizmi tətbiq edilmişdir; 



-

 

k



ənd təsərrüfatı  istehsalçıları  tərəfindən torpaq vergisinin vahid ödəmə 

sistemi t

ətbiq edilmişdir; 

-

 



güz

əştli şərtlərlə lizinq əsasında kənd təsərrüfatı texnikasının əldə edilməsi 

imkanları genişləşdirilmişdir; 

-

 



fermer t

əsərrüfatları  tərəfindən kənd təsərrüfatı  texnikası  istehsal  edilən 

m

əhsulların  emal  avadanlığının  əldə  edilməsi üçün güzəştli  kreditləşmə 



sistemi yaradılmışdır. 

Özb


əkistanın  kənd təsərrüfatında  və  digər aqrar sənaye kompleksinin 

sah


ələrində  aqrar  islahatın  nəticəsində  əhəmiyyətli sosial-iqtisadi yenidənqurulması 

baş  vermişdir.  Təsərrüfatçılığın  iqtisadi,  maliyyə  və  hüquqi  şəraitləri qəti sürətdə 

d

əyişmişdir,  planlı-paylaşdırıçı  inzibati  iqtisadiyyat  sistemindən bazara 



istiqam

ətləndirilmiş sistemə  keçid həyata  keçirilmişdir.  Çoxsistemli kənd təsərrüfatı 

formalaşmışdır.  Hal-hazırda  kənd təsərrüfatının  ümumi  daxili  məhsulunda fermer 

t

əsərrüfatlarının payı 35 faiz təşkil edir. Pambıqçılıqda bu göstərici təxminən 100 faiz, 



taxılçılıqda 84,0 faiz, baramaçılıqda isə 97,0 faiz təşkil edir. 

Aqrar islahat k

ənd təsərrüfatı istehsalatında əhəmiyyətli müsbət dəyişikliklərə 

–  istehsal h

əcminin  artımına,  kənd təsərrüfatı  bitkilərinin və  heyvandarlıq 

m

əhsullarının məhsuldarlığının artımına səbəb olmuşdur. 



 

 



 

Pambığın  əkin sahələrinin tədricən  azaldılması  və  bu sahələrdə  dənli 

bitkil

ərin, tərəvəzlərin, bostan bitkilərinin, kartofun, yem bitkilərinin yerləşdirilməsi 



dünyanın  maliyyə  böhranında  olması  şəraitində  ərzaq məhsullarının  defisitə  yol 

verilm


əməsinə və qiymətlərin artmamasına şərait yaratmışdır. 

1991 – 2010-cu ill

ər ərzində əhalinin hər nəfərinə tərəvəz istehsalı 162,3 faiz, 

kartof  4 d

əfə, meyvə  2,5 dəfə  artmışdır.  Həyata  keçirilmiş  tədbirlər nəticəsində 

meyv


ə-tərəvəz məhsullarının ixracının həcminin illik artımı təmin edilir. 

Qeyd etm


ək  lazımdır  ki,  son illər ÜDM-də  kənd təsərrüfatının  xüsusi  çəkisi 

t

ədricən  azalır.  2000  –  2010-cu illər  ərzində  kənd təsərrüfatının  xüsusi  çəkisi 30,1 



faizd

ən 17,5 faizədək aşağı düşmüşdür. Bununla yanaşı ÜDM-də kənd təsərüfatının 

payının azalması kənd təsərrüfatı məhsullarının yüksək artım templərinin fonunda baş 

vermişdir, bu da 2010-cu ildə 2009-cu il nisbətində 6,8 faiz, 2000-ci ilin nisbətinə 1,8 

faiz t

əşkil etmişdir. 



Hal-

hazırda taxılçılıq kənd təsərrüfatının aparıcı sahələrindən biridir. 

Respublikada müst

əqillik illəri  ərzində  27  sort  buğda  və  12 sort arpa 

yaradılmışdır  və  dövlət reyestrinə  daxil  edilmişdir.  Hal-hazırda  28  yerli  sort  buğda 

dovl


ət sort sınağına verilmişdir. 

Seleksiya v

ə  toxumçuluq  işlərinin tənzimlənməsi və  dünya seleksiya 

nailiyy


ətlərinin istifadə  edilməsi üçün Krasnodar kənd təsərrüfatı  elmi-tədqiqat 

institutundan  60  sort  buğda  gətirilmişdir,  bunlardan  29  yüksək keyfiyyətli, 

x

əstəliklərə  və  ziyanvericilərə  qarşı  davamlı,  həmçinin  quraqlığa  davamlı  sortlar 



seçilmişdir və istehsalatda tətbiq edilmişdir. 

Hal-


hazırda  respublika  üzrə  istehsalçıların  yüksək  keyfiyyətli toxumlarla 

t

əchiz edilməsi üçün təmizləmə, dərmanlama, sortlaşdırma və qablaşdırılması üçün 46 



müasir sex f

əaliyyət göstərir. 1991 – 2010-cu illər ərzində dənli bitkilərin suvarılan 

sah

ələri 5,2 dəfə, məhsuldarlıq  2,3  dəfə,  ümumi  yığım  7,8  dəfə, dövlət ehtiyacları 



üçün taxılın satışı 19,6 dəfə artmışdır. 

Yüks


ək  səmərəli  kombaynların  sayının  artırılması  yığım  mövsümünün 

müdd


ətinin  azalmasına  imkan  vermişdir,  nəticədə  məhsulun itkisi əhəmiyyətli 

d

ərəcədə azalmışdır. 



Özb

əkistanda nisbətən qısa zamanda taxıl müstəqilliyinə nail olunmuşdur və 

ölk

ə taxıl idxalçısından ixracçısına çevrilmişdir. 



Pambıqçılığın  ölkənin  iqtisadiyyatının  sabit  inkişafının  təmin edilməsində 

xüsusi 


əhəmiyyəti mövcuddur.  Məlumdur ki,  Özbəkistan pambıq lifinin istehsalına 

v

ə  ixracına  görə  aparıcı  yerlərdən birini tutur.  Pambıq  lifi  ölkəyə  valyuta daxil 



olmalarının əhəmiyyətli hissəsini təmin edir. 

Müst


əqilliyi  əldə  edəndən  sonra  pambığın  seleksiya  və  toxumçuluğunun 

inkişafına xüsusi diqqət yetirilmişdir. Seleksiyaçı-alimlərin qarşısında dördüncü tipə 

aid  olan,  lifin  uzunluğu  33  –  34 mm və  38  –  40  faiz  lifin  alınması  ilə  tezyetişən 

sortların  istehsalı  və  tətbiqi məsələsi  durmuşdur.  Nəticədə  bu sahədə  məsələlərin 

h

əyata keçirilməsində əhəmiyyətli uğurlar əldə edilmişdir.  



 

 



 

Hal-


hazırda  dövlət  sort  sınaqları  sahələrində  pambığın  106  yeni  sortu 

t

əcrübədən keçirilir. 



Son ill

ər  ərzində  iqlimin dəyişməsi və  dünyada  əhalinin  sayının  artması 

n

əticəsində  meyvə-tərəvəz, kartof və  digər  ərzaq məhsulları  növlərinə  tələbat artır. 



Özb

əkistanda  daxili  bazarın  ərzaq məhsulları  ilə  təmin edilməsi üçün istehsal 

h

əcminin artması üzrə genişmiqyaslı tədbirlər həyata keçirilmişdir. 



1990 – 2010-cu ill

ər ərzində tərəvəzlərin əkin sahələri 140 faiz, kartofun 167,7 

faiz artmışdır. Təkcə son beş ildə meyvə-tərəvəz məhsullarının istehsalının həcmi 1,7 

d

əfə  artmışdır.  Yuxarıda  qeyd  edildiyi  kimi,  müstəqillik illəri  ərzində  əhalinin hər 



n

əfərinə meyvə-tərəvəz məhsullarının, həmçinin kartofun istehsalı kəskin artmışdır. 

Milli  iqtisadiyyatın  sabit  inkişafında  kənd təsərrüfatının,  xüsusilə  də 

heyvandarlığın  əhəmiyyətli rolu var. Prioritet məsələlərdən  bir  heyvandarlıq 

m

əhsulları ilə əhalinin tələbatını təmin etmək, bazara ətin, südün, yumurtanın, balığın 



v

ə digər məhsulların təchizatının artırılmasıdır. 

Əhali üçün rahat şərait,  zoobaytarlıq  və  süni mayalama, yemlərin  satışı  və 

dig


ər servis xidmətlərin təqdim edilməsi üzrə  yeni  infrastruktur  şəbəkəsi 

yaradılmışdır.  Heyvandarlığın  şəxsi  yardımçı  və  dehqan təsərrüfatlarında  inkişafı 

m

əqsədilə  Əmək və  Əhalinin  Sosial  Müdafiəsi  Nazirliyi, həmçinin kommersiya 



bankları tərəfindən mal-qaranın alınması üçün mikrokreditlər verilməsi məsələsi həll 

edilmişdir. 

2005-ci il

ədək respublikada zoobaytarlıq xidmətləri üzrə  məntəqə 1768-dən 

artıq deyildi, 2008 – 2010-cu illərdə əlavə yaradılmış 823 məntəqə hesabına bu rəqəm 

2 591-


ə çatmışdır. 

Mal-


qaranın  sayının  artırılması  məqsədilə,  həmçinin xarixi ölkələrdən cins 

mal-


qaranın gətirilməsinə diqqət yetirilmişdir. Son dörd ildə Belarusdan, Ukraynadan, 

Polşadan,  Avstriyadan, Almaniyadan və  İsveçdən Özbəkistanda  rayonlarşdırılmış 

17817  baş qolştin, şvis, qırmızı-ala-bəzək cins mal-qara idxal edilmişdir. 

Öt

ən dövr ərzində respublikanın alimləri və konstruktorları tərəfindən 82 növ 



yeni  texnika  yaradılmışdır  və  144  kənd təsərrüfatı  maşınları  təkmilləşdirilmişdir. 

Respublikanın  müəssisələrində  universal  şumlama  və  30  –  150 at gücünə  malik 

n

əqliyyat traktorlarının, torpağın işlənməsi üçün dərin şumlayıcı, kotanlar, mexaniki 



v

ə  pnevmatik toxumsəpən  maşın,  yelləyən və  ştanq  vasitəsilə  çiləyən-tozlandırıcı, 

qoşqular və digər texniki vasitələrin istehsalı təşkil edilmişdir. 

K

ənd təsərrüfatı texnikasının ümumi parkında müasir texnikanın payının illik 



artımı xüsusi diqqətə layiqdir. 

Bununla  yanaşı,  müasir  texnikanın  istifadəsinin effektivliyinin  artırılması  və 

texniki xidm

ətin yüksək səviyyədə  aparılması  məqsədilə  respublikada xarici 

texnikanın xidmətləri üçün 22 servis mərkəzi yaradılmışdır. 

Texniki vasit

ələrin effektiv istifadə  edilməsi, mexanikləşdirmə  işləri üzrə 

fermer  t

əsərrüfatlarının  sifarişlərinin yerinə  yetirilməsi  üçün rayon təmir-istehsal 

əssisələrinin  bazasında  184  maşın-traktor  parkları  və  fermer təsərrüfatlarının 



 

 



 

maşın-traktor parkının bazasında 1757 alternativ MTP yaradılmışdır, onlar fermerlərlə 

bağlanmış müqavilələr əsasında mexanikləşdirmə xidmətləri göstərirlər. 

Hal-


hazırda  respublikanın  kənd təsərrüfatı  sektoruna  Dünya  Bankı,  Asiya 

İnkişaf  Bankı,  İslam  İnkişaf  Bankı  və  s.  beynəlxalq maliyyə  institutlarından  alınan 

borc v

ə qrantlar hesabına  infrastruktur və institut layihələri üçün 700 milyon ABŞ 



dolları məbləğındə vəsait cəlb edilmişdir. 

H

azırda  Kənd və  Su Təsərrüfatı  Nazirliyinə  tabe olan təşkilatlar  və 



əssisələr, elmi-tədqiqat və ali təhsil müəssisələrində beynəlxalq maliyyə institutları 

v

ə xarixi dövlətlərin qrantlarının vəsaiti hesabına 15 milyon ABŞ dolları məbləğində 



layih

ələrin  icrası  üzrə  tədbirlər həyata keçirilir.  Bu vəsaitlər prioritet olaraq 

torpaqların meliorativ vəziyyətinin yaxşılaşdırılmasına, qorunan təbii ərazilərin milli 

sisteminin sabitliyinin gücl

əndirilməsinə, ipəkçiliyin inkişaf etdirilməsinə kənd və su 

t

əsərrüfatı  işçilərinin ixtisaslarının  artırılmasına  yönəldilən layihələrin  icrasında 



istifad

ə edilir. 

K

ənd təsərrüfatı  yüksək intensivliyi və  müxtəlif  texnikanın  bolluğu  ilə 



xarakteriz

ə  edilir.  Respublikanın  tarlalarında  90  mindən  artıq  traktor,  19,5  min 

pambıqyığan  və  bir çox digər  maşınlar  işləyir.  Respublikanın  əkinçiliyi və 

heyvandarlığı  dəqiq  ixtisaslaşması  və  geniş  kompleksliyilə  seçilir. Bu da təbii 

şəraitdən daha səmərəli və geniş istifadə etməyə imkan yaradır. 

Ərazisi 447,4 min km

2



əhalisi 28,5 milyon nəfərdir, 1 km

2

-

ə 60 nəfər düşür. 

ÜDM-d

ə  kənd təsərrüfatının  payı  28  faiz  təşkil  edir,  bitkilərin  əkin sahəsi 4,6 

milyon  hektar,  bundan  87  faizi  suvarılan  torpaqdır.  1,5  milyon  hektarda  pambıq 

əkilir. 2011-ci ildə  ÜDM  istehsalı  94,0  milyard  ABŞ  dolları  təşkil  etmişdir,  hər 

n

əfərə  3  298  ABŞ  dolları  düşmüşdür.  2010-cu ilə  nisbətən  108,3  faiz  artım,  o 

cüml

ədən kənd təsərrüfatında  41655,9  milyard  sum,  2010-cu ilə  nisbətən  artım 

115,4 faiz. 01.10.2011-ci ild

ə  66134 fermer təsərrüfatı  fəaliyyət göstərirdi. Hər 

fermer

ə  80 hektar torpaq sahəsi  düşür.  Kommersiya  bankları  vasitəsilə  kənd 

t

əsərrüfatına kredit – 1 trilyon 597,0 milyard sum, o cümlədən taxıla 413,0 milyard 

sum, pambığa 1184,0 milyard sum verilib. 6,8 milyon ton taxıl istehsal edilib, orta 

m

əhsuldarlıq  50,2  s/ha,  9  milyon  155  min  ton  meyvə-tərəvəz və  kartof,  artım 

s

əviyyəsi 10,7 faiz. İribuynuzlu mal-qara 9,428 milyon baş, 1132,8 min ton ət (diri 

ç

əkidə), artım 6,9 faiz, süd 4910,4 min ton (artım 7,2 faiz), yumurta 2562,6 milyon 

ədəd (artım 113 faiz) təşkil edir. 

 

 



 

 



 

1   ...   56   57   58   59   60   61   62   63   ...   77


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə