Ramiz Dəniz


Kolumb”  əsərində  yazır:  Kolumb  Plininin  “Həqiqi  tari-



Yüklə 2,55 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə20/25
tarix21.04.2017
ölçüsü2,55 Mb.
#15214
1   ...   17   18   19   20   21   22   23   24   25

Kolumb”  əsərində  yazır:  Kolumb  Plininin  “Həqiqi  tari-

xin” italyan tərcüməsini, Plutarxın və Ptolemeyin 1489-cu 

ildə  yenidən  çap  edilmiş  əsərlərini  əldə  edir.  Lakin  külli-

miqdardakı  qeydlər,  Seviliyanın  Kolumbiya  kitabxanasın-

da  saxlanılan,  Marko  Polonun  latın  nəşriyyatında  olan 

əsərindən  əlavə,  Roma  papası  II  Piy  adı  altında  tanınmış 


                                                     

 

  



                                                                            

                                                    

288 

olan Enea Silvio Pikkolomininin  “Historia rerum ubique 



qestarum”  və  Pyer  de  Ailyinin  “İmaqo  Mundi”  (“Dün-

yanın  təsviri”)  əsərlərində  də  onun  tərəfindən  qeydlər 

qoyulmuşdur. Həmin əsərlərdə cəmisi 2125 qeyd var.

1

 

C.  Beyker  qeyd  edir  ki,  Kolumbun  kosmoqrafik  baxış-



ları  orta  əsrlər  xarakteri  daşıyırdı.  O,  Pyer  de  Ailyinin 

“Traktatus  de  imagine  mundi”  (“Dünyanın  təsviri  haq-



qında  traktat”)  kitabından  istifadə  etmişdi,  hansındakı 

Rocer  Bekonun  XIII  əsrdə  yazdığı  “Opus  Majus” 

kitabında çoxsaylı fikirləri vardı. Kolumda isə həmin dövr 

üçün  “yeni”  ideyalar  yox  idi.

2

  Mənim  fikirimcə  bu  yanlış 



fikirdir.  Ona  görə  ki,  Kolumb  yalnız  həmin  əsərdən  yox, 

ümumiyyətlə,  Yerin  təsviri  və  okeanlarla  bağlı  çoxsaylı 

kitabların səhifələrini nəzərdən keçirmişdi. 

1410-cu  ildə  kardinal  Pyer  de  Ailyi,  humanistlər  hələ 

Ptolemeyi yenidən kəşf edənə qədər, ümumi coğrafiya üzrə 

traktat yazmışdı. O, Tirdən olan Marinus kimi bildirmişdir 

ki, Asiya şərq istiqamətində daha çox uzanır və Avropadan 

ensiz  okean  ilə  ayrılır.  Bir  fransız  kosmoqrafı,  Kolumbda 

olan,  özünün  yazılarından  birində  hətta  belə  bir  fikir 

söyləyir  ki,  əlverişli  küləyin  vasitəsi  ilə  həmin  okeanı  bir 

                                                 

          1

 Ч. Верлинден. Покорители Америки. Ростов-на-Дону, «Феникс», 

1997. стр. 32 

          

 

2



 Дж. Бейкер. История географических открытий и исследований. 

Пер. с англ. Москва, «Иностранная литература», 1950. IV глава. 



                                                     

 

  



                                                                            

                                                    

289 

neçə  gün  müddətinə  qət  etmək  mümkündür.  Genuyalı 



dənizçi həmin yeri xüsusi ilə qeyd etmiş və eləcə də orada 

həmin fikrə dair öz iradlarını bildirmişdi. “İmaqo Mundi” 

əsərində Kolumb, haradakı İspaniya ilə Hindistan arasında 

məsafə  azdır  və  şərq  qərbdən  heç  də  uzaq  məsafədə 

başlamır  səhifələri  var,  əsasən  həmin  yerlərdə  xüsusi  və 

geniş şəkildə öz qeydlərini vermişdi. İspaniya və Hindistan 

barəsindəki  fəsillərin  başlıqları  bütünlüklə  səyyahın  şəxsi 

yazıları  ilə  doludur.  Deyəsən,  qiymətli  daşların  və  metal-

ların,  fillərin  və  başqa  qorxunc  məxluqların  şəkilləri 

Kolumbu gipnoz halına salmışdı. Haradakı mirvari ilə dolu 

olan yerlər var, o, həmin yerləri bütünlüklə haşiyəyə alırdı. 

Kolumb  tərəfindən  çəkilmiş  xəritələrdə  isə  okeanın  ən  dar 

yeri, xüsusi rənglərlə başqa yerlərdən fərqlənirdi. 

Enea  Silvionun  “Historia  rerum”  əsərində  bir  abzasda 

Kolumbun  belə  bir  qeydi  var,  Asiya  Tulyanın  yerləşdiyi 

enlikdə yerləşir, yəni, İslandiya yerləşən enlikdə. Başqa bir 

abzasda qeyd olunub ki, çinlilər sülhsevər bir məxluq kimi 

göstərilibdir və o, bildirmişdir ki, Çin Hindistanın kənarın-

da yerləşir, yəni “İspaniya ilə İrlandiyanın qarşısında”. 

Coğrafiyanı,  astronomiyanı  dərindən  bilmək  üçün 

Kolumb,  Ptolemeyin  Regiomontan  tərəfindən  latın  dilinə 

tərcümə  etdiyi  “Almagest”  və  həmin  elmlər  barəsində  iki 

traktatın (814-816-cı illər) müəllifi Dikuilin 9 fəsildən iba-


                                                     

 

  



                                                                            

                                                    

290 

rət  olan  “Yer  çevrəsinin  ölçülməsi”  əsərlərini  oxuyub 



nəzərdən  keçirmişdi.  Dikuilin  əsəri  frank  imperiyasında 

coğrafiyaya  aid  yazılmış  ilk  əsəridir.  Əsərdəki  əsas 

materiallar  başda  Plini  olmaqla,  antik  alimlərin  əsərlərin-

dən götürülmüşdü. 

 

   


 

         Xristofor Kolumb birinci səyahətinə yola düşür 

                                                     

 

  



                                                                            

                                                    

291 

“Riyaziyyatçılar  Xuntası”  tərəfindən  Kolumba  rədd 

cavabı  veriləndən  sonra  II  Juan,  Atlantik  okeanının  o  biri 

tayında torpaq olduğunu yoxlamaq üçün, özü, Portuqaliya-

da  Fernan  d`Ulmo  adı  ilə  tanınmış,  fələməngli  Ferdinand 

van Olmeni ekspedisiya başında səyahətə göndərir. 1487-ci 

ilin  yaz  fəslində  van  Olmen  iki  karavella  ilə  Atlantikada 

səyahətə başlayır.

1

  



Ona qədər Portuqaliyanın keçmiş kralı V Alfons 1462-ci 

ildə  Voqado  adlı  bir  kəsi  hər  hansı  bir  torpağı  tapmaqdan 

ötrü  Atlantikanın  qərb  istiqamətinə  göndərmişdi,  lakin 

ekspedisiya  heç  bir  uğur  qazanmamışdı.  Axtarışa  yollanan 

van Olmen isə həmin ekspedisiyadan geri qayıtmır. 

Kolumbun layihəsi 1491-ci ilin sonunda yenə də komis-

siyanın  ixtiyarına  verilir  və  bu  dəfə  də  ona  rədd  cavabı 

verilir.  İşi  belə  görən  genuyalı  dənizçi  bu  dəfə    Fransaya 

yollanmağı qərara alır və Ferdinand Araqonlunun ən yaxın 

maliyyə  müşaviri  hersoq  Luis  Santanxel  hamını  inandırır 

ki,  Kolumbun  getməsinə  görə  İspaniya  böyük  peşmançılıq 

çəkəcək.


1

 Kral qasidi, gələcək dəniz səyyahını Qranadadan 

6 km. aralıda yolda haqlayaraq, onu geri qaytarır. 

                                                 

     

1

 Ч. Верлинден. Покорители Америки. Ростов-на-Дону, «Феникс», 



1997. стр. 23 

          1

 Ф. Дж. Купер. Мерседес из Кастилии или путешествие в Катай. 

Одесса, «Маяк», 1985. стр. 91 



                                                     

 

  



                                                                            

                                                    

292 

1492-ci  ilin  avqustun  3-də  Kolumbun  başçılıq  etdiyi 



donanma  (“Santa-Mariya”,  “Pinta”    “Ninya”)  Palos 

limanını  tərk  edir  və  oktyabrın  12-də  Baham  adalarının 

tərkibində  olan  Quanahini  adasını  (indiki  Uotlinq)  kəşf 

etməklə,  dünyanın  4-cü  qitəsinin  varlığını  Köhnə  Dünya 

üçün aşkarlayır. 1493-cü ilin marın 4-də, Avropaya qayıdan 

admiral  Lissabona  çatır.  Bundan  sonra  Kolumb  Yeni 

Dünya  sahillərinə  daha  3  dəfə  səyahət  edir  –  1493-1496, 

1498-1500 və 1502-1504-cü illərdə - və monarxları çaşdır-

maq üçün hamıya bəyan edir ki, guya o, Şərqi Asiyanı kəşf 

edibdir.  Halbuki  mən  öz  tədqiqatlarımda  xüsusən  də, 



“Xristofor  Kolumb,  Nəsirəddin  Tusi  və  Amerika 

qitəsinin  həqiqi  kəşfi”  adlı  əsərimdə  bildirmişəm  ki, 

məşhur  dəniz  səyyahı  elə  birinci  səyahəti  zamanı  hara 

getdiyini,  hansı  marşrutla  hərəkət  etdiyini,  hansı  müddətə 

torpaqla  üzləşəcəyini  və  neçə  günə  çatacağını  əvvəlcədən 

bilirdi. 

Həmin  kəşfi  analiz  etmək  üçün  mən  bəzi  məqamlara 

toxunmaq  istərdim.  Kolumbun  başçılıq  etdiyi  ekspedisi-

yanın hansı məqsəd güddüyü barəsində bir çox ədəbiyyatlar 

var. Maraqlı odur ki, bəzilərinin iddia etdiyi kimi Kolumb 

1492-ci  ildə  Asiya  qitəsinə  çatmaq  məqsədini  qarşısına 

qoymuşdır.  Bu  fərziyyənin  nə  dərəcədə  düzgün  olduğunu 

təyin etmək üçün ilk növbədə, məşhur dəniz səyyahı ilə iki  



                                                     

 

  



                                                                            

                                                    

293 

   


 

    

Xristofor Kolumb Quanahini adasına qədəm qoyur 

                                                     

 

  



                                                                            

                                                    

294 

kral  arasında  bağlanan  müqaviləyə  nəzər  salmaq  lazımdır. 



O,  nəzərdə  tutduğu  titulları  və  imtiyazları  yalnız  dünya 

əhəmiyyətli  kəşfi  həyata  keçirəndən  sonra  İspaniyanın 

monarxlarından ala bilərdi. Yəni, həmin müqavilədə nəinki 

Asiya və yaxud onun hər hansı bir hissəsi, hətta orada heç 

bir  coğrafi  ad  da  göstərilməyib,  lakin  bunun  əsas  səbəbini 

başqa bir şey ilə izah edirlər. 

Roma  papası  IV  Sikst  21  iyun  1481-ci  ildə  öz  bullası 

“Aeterna  Regis”lə  Yer  kürəsini  Kastiliya  və  Portuqaliya 

arasında  böləndə,  portuqal  dənizçiləri  Kanar  adalarından 

cənub  və  şərq  istiqamətində,  Kastiliyanın  dənizçiləri  isə 

həmin  coğrafi  məntəqədən  qərb  və  şimal  istiqamətində 

ekspedisiyalar təşkil etmək hüququ qazanırlar.  

Belə  olan  halda  İspan  monarxları  Kolumb  ilə  bağlanan 

müqavilədə heç vaxt Asiyanın hər hansı bir hissəsinin adını 

çəkə  bilməzdilər.  Ona  görə  ki,  həmin  qitənin  demək  olar, 

bütün  ərazisi  Portuqaliyanın  ixtiyarına  verilmişdir. 

Müqaviləyə  görə  isə  söhbət  yalnız  Asiya  qitəsindən  gedə 

bilərdi.  İş  ondadır  ki,  qədimdəki  və  ilkin  orta  əsrlərdəki 

təsəvvürlərə görə Avropadan qərb tərəfdə Atlantik okeanı-

nın o tayında yalnız Asiya materiki yerləşə bilməzdi.

1

 



                                                      Xəyal qanadları olan elm  

                                                 

           1

 Ф. Дж. Купер. Мерседес из Кастилии или путешествие в Катай. 

Одесса, «Маяк», 1985. стр. 237 


                                                     

 

  



                                                                            

                                                    

295 

                                             möcüzələr yaratmağa qadirdir.                                                                                       

                                                                     Maykl Faradey 

 

 

Marağa xəritəsinin bir nüsxəsinin Çinə  

  gedib çıxması və oradan yoxa çıxması 

 

 

Sual  verilə  bilər  ki,  Toskanelli  və  ya  Kolumb  Azərbay-

can  aliminin  hesabatları  və  xəritəsi  ilə  tanış  idilərsə,  bəs 

həmin  materiallar  onların  əlinə  necə  keçə  bilərdi?  Axı, 

məlumdur  ki,  Tusi  Azərbaycanda  və  Ərəbi  İraqda, 

Toskanelli  İtaliyada,  Kolumb  isə  İtaliya,  Portuqaliya  və 

İspaniyada yaşayıb fəaliyyət göstərmişdilər. Məlumat üçün 

bildirməliyəm  ki,  həmin  dövrdə  Azərbaycanın  adı  çəkilən 

dövlətlərlə nə mədəni, nə iqtisadi, nə də ki, siyasi əlaqələri 

yox  idi.  Azərbaycan  Qafqaz  dağ  ətəklərinin  cənubunda, 

İtaliya  isə  Cənubi  Avropada  yerləşir.  Gördüyünüz  kimi 

həmin ölkələrin arasında həddindən artıq böyük bir məsafə 

var. Maraqlıdır, həmin materiallar adı çəkilən ölkələrə necə 

çıxa bilərdi? Bu məsələyə bir qədər aşağıda toxunacam. 

Marağada  astronomiya  və  riyaziyyatla  yanaşı  coğrafiya 

elmi  də  ciddi  şəkildə  araşdırılmışdı.  Buna  bariz  nümunə 

Köhnə  Dünyada  məlum  olan  256  tanınmış  şəhərin 

koordinatlarının göstərilməsidir. Belə olan halda orada Yer 

kürəsinin  xəritəsinin  tərtib  edilməsi  labüd  idi.  Artıq  dəqiq 


                                                     

 

  



                                                                            

                                                    

296 

məlumdur ki, dünyada mövcud olan ən qədim Göy qlobusu 



Marağa  alimlərinin  əlindən  çıxıbdır.  Demək  istəyirəm  ki, 

sferanın  qlobusunu  düzəldən  alimlər  üçün  yer  səthinin 

xəritəsini tərtib etmək o qədər də çətinlik törətməzdi. Həm 

də  yuxarıda  qeyd  edildiyi  kimi  rəsədxanada  çalışan  alim-

lərin  əlyazmalarında  göstərilir  ki,  rəsədxananın  əməkdaşı 

Kəriməddin Əbubəkr ibn Mahmud Səlmasi 1266-cı ildə ilk 

coğrafi qlobus düzəldibdir. Lakin təəssüflər olsun ki, həmin 

qlobus gəlib bizim günlərə çatmayıbdır.  

Mənim  fikrimcə,  Marağada  tərtib  olunan  Yer  kürəsinin 

xəritəsi  bir  neçə  nüsxədə  çoxaldılmış  və  onların  bəziləri, 

hətta  Avropanın  bir  neçə  ölkələrinə  də  aparılmışdı.  Bu 

ondan xəbər verir ki, xəritə tək yox, cəm halında idi və belə 

bir  üsul  ilə  Tusi  Marağa  rəsədxanasında  görülən  dünya 

əhəmiyyətli kəşflərin itib-bamasını istəmirdi. O, çalışırdı ki, 

Azərbaycanda  görülən  bütün  elmi-tədqiqat  işləri  tezliklə 

dünya ictimaiyyətinə çatdırılsın.  

Mən  çətinlik  çəkmədən  reallıq  baxımdan  yaxşı 

əsaslandırmış  dörd  variantda  göstərə  bilərəm  ki,  həmin 

material  Avropaya  necə  aparılıbdır.  Əlbəttə,  bu  yayımın 

iştirakçıları bilavasitə Marağa rəsədxanasının işçiləri idi.  

1. Qriqori Əbül Fərəc Bar-Ebrey (Ebreus) Suriyadan idi 

və Marağa rəsədxanasında, hətta Tusi vəfat edəndən sonra 

da  qalıb  işləmişdir.  Lakin  o,  Yaxın  Şərqin  tanınmış  bir 


                                                     

 

  



                                                                            

                                                    

297 

tarixçisi  kimi  daim  Marağada  qalıb  işləyə  bilməzdi.  Alim 



həmin xəritənin bir nüsxəsini götürüb Dəməşqə qayıtmış və 

orada  rəsədxanada  görülən  işlərin  əsl  təbliğatçısına 

çevirilmişdi.  

Çox  güman  ki,  onda  olan  xəritə  xristian  missionerləri 

tərəfindən  Konstantinopola  aparılmışdı.  Çünki  Bizans 

imperiyasının paytaxtında olan hərbçilər üçün hər bir xəritə 

hava-su  kimi  lazım  olduğundan,  həmin  materialın 

bizanslılar  tərəfindən  mənimsənilməsi  labüd  idi.  Hətta 

mənə  elə  gəlir,  Bar-Ebreyin  Marağadan  götürdüyü  xəritə, 

elə məhz Tusinin özünə məxsus olmuş xəritə idi. Bəs, nəyə 

görə  həmin  xəritə  məhz  Tusiyə  məxsus  olan  bir  xəritədir? 

Məgər,  Bar-Ebrey  həmin  xəritənin  surətini  çıxırmaq 

imkanından xaric idi? 

Tusi,  Qütbəddin  Şirazi,  Müəyyidəddin  Ordi  və  Fao 

Mun-Çi  Marağada  vacib  funksiyaları  yerinə  yetirdikləri 

üçün həmin xəritənin əsl nüsxələri məhz onlarda ola bilərdi. 

Deməli, həmin xəritənin əsl surətinin bir neçə dənə olması 

fərziyyəsi inandırıcı görünür.  

2.  Marağa  rəsədxanasının  görkəmli  alimi  Qütbəddin 

Şirazi 1282-ci ilə qədər, Marağa rəsədxanasında işləmiş və 

ondan sonra monqolların səfiri kimi Misirə yollanmışdır. O, 

xəritəşünaslıqla  dərindən  maraqlandığı  üçün  şübhəsiz  ki, 

həmin  xəritənin  bir  nüsxəsini  özü  ilə  Misirə  aparmışdı. 


                                                     

 

  



                                                                            

                                                    

298 

Alim  həmin  ölkədə  fəaliyyət  göstərərkən  ilk  dəfə  Aralıq 



dənizinin  və  ona  yaxın  olan  torpaqların  xəritəsini  tərtib 

etmişdir.  Sonrakı  dövrdə  Misir  Osmanlı  Türkiyəsi  tərəfin-

dən  işğal  edilir  və  çox  güman  ki,  həmin  xəritəni  strateji 

əhəmiyyətli bir sənədli material kimi mənimsəyirlər.  

3.  Məhiəddin  Məğribi  İspaniya  ərəblərindən  idi  və 

Marağa rəsədxanasına təsadüf nəticəsində düşmüşdü. Yəni, 

o,  Dəməşqdə  olarkən,  həmin  şəhər  Hülaku  xanın  qoşunu 

ətrəfindən işğal edilir. Məhiəddin Məğribinin alim olduğu-

nu bilən Tusi göstəriş verir ki, onu Marağaya gətirsinlər. O, 

rəsədxana işçiləri arasında çox qapalı bir insan idi. Demək 

olar ki, heç kim ilə daimi ünsiyyət yaratmaq istəmir, yalnız 

diqqətini  astronomik  müşahidələrə  yönəltmişdi.  Fikrimcə, 

Məğribi,  Misirdə,  İraqda,  İranda  və  Azərbaycan-da  tikilən 

rəsədxanaların tədqiqi ilə məşğul olmaq üçün, Yaxın Şərqə 

kəşfiyyat  xarakterli  səfər  etmişdi.  Bunun  nəticəsində  o, 

Marağa  rəsədxanasında  tərtib  olunan  xəritəni,  başqa 

qiymətli  materiallarla  ələ  keçirib,  İspaniyaya  qayıdır.  Çox 

güman ki, həmin xəritə Müəyyidəddin Ordiyə verilən nüsxə 

olub.  Ola  bilsin  həmin  nüsxə  italyan  tacirləri  tərəfindən 

alınıb Apennin yarımadasına aparılmışdı. 

4.  Çin  alimi  Fao  Mun-Çi  Marağada  praktik  təcrübə 

toplayıb  vətəninə  dönərkən,  həmin  xəritənin  bir  nüsxəsini 



                                                     

 

  



                                                                            

                                                    

299 

Çinə  aparmışdı.  Elə  həmin  xəritənin  surətini  əldə  edən 



Marko Polo özü ilə Apennin yarımadasına aparmışdı. 

Artıq  məlumdur  ki,  Toskanelli  özünün  coğrafi  araşdır-

malarında Tusinin “Zic Elxani” astronomik kataloqundan, 

hətta  ola  bilsin  xəritəsindən  də  istifadə  edibdir.  Lakin 

maraqlıdır,  florentsiyalı  kosmoqraf  Tusinin  materiallarını 

necə  əldə  edibdir?  Marağa  rəsədxanasında  tərtib  edilən 

xəritənin  Appenin  yarımadasına  necə  gedib  çıxması  bir 

çoxlarını  maraqlandırdığı  üçün  mən,  bu  haqda  daha  ətraflı 

məlumat verəcəyəm. 

Hələ  Marağa  rəsədxanasının  tikintisi  davam  etdirilən 

zaman Cəmaləddin az-Zeydi Buxari, Çin alimi Fao Mun-Çi 

ilə birlikdə 1265-ci ildə Azərbaycanın hüdudlarını tərk edib 

Çinə yollanırlar. Azərbaycanda aparılan elmi tədqiqat-larla 

öz  həmkarları  ilə  bölüşən  Fao  Mun-Çi,  az  bir  zamanda 

nəinki  yaşadığı  əyalətin  Nankin  şəhərində,  hətta  imperator 

sarayında da böyük hörmətlə tanınır. 

Elmin  bütün  sahələrinə  diqqət  yetirən  Çin  imperatoru 

Xubilay xan (1256-1295) cavan alimin gördüyü işlərlə tanış 

olur  və  ona  fəaliyyətini  davam  etdirmək  üçün  yaxşı  şərait 

yaradır.  Çünki  imperatorun  atası  Menqu  xan,  rəsədxana 

tikdirmək  üçün,  qısa  müddətə  öz  bilik-bacarığı  ilə  adsan 

qazanan  Tusini,  Çinə  dəvət  etmək  üçün  həşşaşilərin  qalası 

“Əlamut”un  alınmasını  Hülaku  xana  göstəriş  vermişdi. 


                                                     

 

  



                                                                            

                                                    

300 

Hülaku  xan  da  müəyyən  bir  vaxtdan  sonra  Kuhistan 



ismaillərinin  qalasını  ələ  keçirir,  lakin  Azərbaycanın  gənc 

alimi,  müəyyən  səbəbləri  bəhanə  gətirərək,  Çinə  getmək-

dən  boyun  qaçırır.  Əlbəttə  ki,  sonradan  Çinin  taxt-tacına 

yiyələnən  Xubilay  xan  imperiyanın  paytaxtı  Xanbalıq 

şəhərində  möhtəşəm  bir  rəsədxana  tikdirmək  fikrinə  düşür 

və  bu  işdə  praktik  cəhətcə  təcrübə  toplamaq  üçün,  Fao 

Mun-Çini Marağaya, Tusinin yanına göndərmişdi. 

Nəzəri  cəhətdən  hazırlıqlı  olan  peşəkar  astronom 

Cəmaləddin  Çin  təqvimini  tərtib  etmək  işi  ilə  məşğul  olur 

və onun təklifinə əsasən Çində “Van Yan Li” – “On min 



ilin  hesablandığı  təqvim”  adı  ilə  məşhur  olan  təqvim 

qəbul olunur. Daha doğrusu o, hesablamaları Yuan dövrün-

dən  aparılan  və  eyni  zamanda  həmin  dövrün  cədvəlindən 

istifadə  olunan  təqvimdə  böyük  düzəlişlər  aparmış  və  onu 

dəqiq şəkildə, bütün incəliklər nəzərə alınmaqla yuxarıdakı 

ad ilə imperator Xubilaya təqdim etmişdi.  

İş  ondadır  ki,  Çində  xüsusən  də  saraya  yaxın  olan 

dairədə  kifayət  qədər  astronomlar  vardı,  lakin  onların  heç 

birisi  dəqiq  təqvim  hazırlayıb  ortaya  qoya  bilməmişdilər. 

Bu isə böyük baş ağrısına çevirilmişdir. 

Cəmaləddin  Xanbalıka  (Pekin)  gələn  kimi  imperatora 

Günəş  saatı,  Yer  və  Göy  qlobusları  hədiyyə  gətirmişdi. 

Marağa alimlərinin  səsi-sorağı bütün imperiyaya yayılmış-


                                                     

 

  



                                                                            

                                                    

301 

dı və hər bir hökmdar elə məşhur alimlərin sarayında qalıb 



xidmət  etməsini  arzulayırdı.  Həmin  dövrdə  mövcud  olan 

astronomiya  elminə  peşəkarcasına  yiyələnmiş  Cəmaləddin 

aparılacaq  rəsədxana  tikintisinin  təlimatları  ilə  (bu  sahədə 

mütəxəssislər,  xüsusən  də  mühəndislər  hazırlayırdı)  eyni 

zamanda,  Çindən  qərbdə  yerləşən  ölkələrin  astronomik 

cihazlarını  tərtibatı  ilə  məşğul  olmuş  və  onları  “Yuan-şi” 

adlı  traktatında  qeydə  almışdı.  Həmin  traktatın  “Tyan-


Yüklə 2,55 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   17   18   19   20   21   22   23   24   25




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin