Üzeyir hacibəYLİ



Yüklə 2.34 Mb.
PDF просмотр
səhifə21/21
tarix01.12.2016
ölçüsü2.34 Mb.
1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   21

 

 

HÖKUMƏT VƏ DUMA 

 

Bir pərdəli komediya 

 

Hökumət (minnət gözləmək səsilə). Hə, lotu gördün? Yenə  səni çağırdım, 



yığdım Peterburqa, yaxşı elədimmi? 

D u m a. Yaxşı elədin, ancaq təvəqqe edirəm ki, mənə minnət qoymayasan. 



__________________Milli Kitabxana___________________ 

375 


 

H ö k u m ə t (guya inciyib). Hə! Sözünə bax, mən ölüm. Di gəl bundan sonra 

xalqa yaxşılıq elə! 

D u m a. Sən bizi ondan ötrü yığdın ki, çünki daim... 

H ö k u m ə t {öz-özünə). Tazadan işə düşmədim?! (Dumaya) Yaxşı, indi 

sənin sözün nədir? 

D u m a. Sözüm odur ki, hələ irəli otur hesab çəkək. 

Hokumət (öz-özünə). Bu nə kələk idi, abaşınıza dönüm! (Dumaya) Balam, nə 

hesab? 

D u m a. Necə nə hesab? Bəs bizi şoraba qoymağa çağırmısan? 



H ö k u m ə t. Yox əşi, bir gəlin məni də döyün, vallah zərrə qədər sizdən 

qorxmuram. 

D u m a. Əlbəttə, sən bir igid oğlansan, sənin yaxşı voyenni polojeniyaların 

var, ondan "voyenni polevoy sudların var, qərəz çox zirəksən. Ancaq bunların 

hələ mətləbə dəxli yoxdur. Sən bir gəl əvvəl hesabımızı çəkək, sonra igidliyindən 

dəm vurarsan. 

Hökumət. Ağzına bax, mən ölum, uşaqcıq! Mən yekəlikdə kişi durub sizə 

hesab verəcəyəm. 

D u m a. Uşaqcığıq, ya hər nəyik - sən yığmısan, amma hər halda biz hesab 

dərsini çox yaxşı bilirik, arxayın ol, bizi aldada bilməzsən. 

H ö k    u m ə t (öz-özünə). Lənət sənə kor şeytan, dayna, bu nə qələt idi ki, 

mən elədim; təki, əvvəlki dumanı mən heç qovmayaydım. (Dumaya) Balam, axı 

vallah, billah, siz hələ mən biləni bilmirsiniz. Mənim ayağım biləni sizin başınız 

bilmir, nahaq yerə  mənə  də, özünüzə  də  zəhmət verməyin, hesab nədir, zad 

nədir, qoy mən bildiyimi eləyim, siz də deyin ki, bəli, dürüst buyurursunuz, siz 

deyəndir!.. 

Duma (baş barmağını  səhadət ilə orta barmağının arasından çıxarıb deyir). 

Ala! Yaxşı zurna çalırsan, amma heyif ki, səsi çıxmır! Təvəqqe eləyirik ki, əngəl 

eləməyəsən. Qurtar! Bizə hesab ver görək. 

Hökumət. Adə, vallah dinc oturun, yoxsa, and olsun o Fon-Plevenin goruna

o Trepovun qəbrinə, o Pobedonosstevin baş daşına ki, durub sizi qovaram. 

D u m a. Bilirsən nə var, aşna, biz qovulmaqdan, filandan qorxan adam 

deyilik və sənə də bunu deyirik ki, bax, əvvəlinci duma səninlə ancaq güləşməyə 

hazırlaşırdı ki, sən nahaq yerə onu qovdun, sonra da min cürə biclik edib bizi 

çağırdın. Amma özün görürsən ki, bicliyin baş tutmadı. Çünki biz gələn kimi 

yapışdıq sənin qollarından, əgər bizi də qovub, üçüncü duma çağırsan inan ki, o 

da gəlib yapışacaqdır xırp sə- 


__________________Milli Kitabxana___________________ 

376 


 

nin büğazından özün də qalacaqsan udquna-udquna. Ona görə elə yaxşısı budur 

ki, heç o yan-bu yan eləməyib, oturasan yerə  və biz soruşaq, sən də cavab 

verəsən. 

Hökumət (bilmir nə qayırsın, gah ah çəkir, gah zaylanır və öz başına döyür). 

Evin yıxılsın fələk, bu nə kələk idi ki, məni saldın? Bu nə iş idi mənim başıma 

gətirdin. (Bu əsnada, "əsli rus " adamlarmdan Pruşheviç meydana çıxıb, dumaya 

tərəf qışqırır.)  Əşi, siz nə çox hırt-hırt edirsiniz, hökumət doğru deyir də  nə 

karasınız ki, gəlib ondan hesab çəkirsiniz? Hesaba qalsa, mən sizdən min cür 

hesab istərəm. Hələ bir deyin görüm, qaradavoy Qançlovu kim öldürübdür? 

Hökumət (sevinir). Hə, bərəkallah, sən öl, bax bu mənim işimi tikdi, ha 

qoçum Pruşkeviç! 

D u m a (Pnışkeviçə). Sən nə hədyan eləyirsən? Pravakator oğlu pravakator! 

İtil bu saat buradan - sürün! 

Pruşkeviç. Məni qovursunuz? Məni. 

Duma. Rədd ol, sürük burdan xuliqan belindən gəlmiş!  İtil! {Pruşkeviçi 

itələyib, hökumət bikef olur və öz-özünə deyir;) 

H ö k u m ə t. Heç nə, işlər xarab oldu, kələk baş tutmadı, indi mən nə 

qayırım. Paxırlar açılacaq. 

Qovum - vay! 

Qovmayım - vay! 

Hesab verım-vay! 

Verməyim-vay! 

Çay, Dunay, Uxay. 

May, Cuhud, voyenni polevoy sud... 

(Burada pərdə düşür.) 

 

DUMANIN HALI 

 

Bu yaxınlarda dumadan bəzi qəvanin və tənzimata dair bir islahat gözləmək 

hələ  çətindir; çünki duma qanunsuz bir müəssisə mövqeyini hələ  işğal 

eləməyibdir. 

Söz yoxdur ki, üzvlər məhəllərdən seçilib Peterburqa tərəf getdikləri zaman, 

birinci dəfə  yığılıb da qanunsuz bir heyət təşkil edəcəklərinə  əmin idilər; onlar 

özlərini həmin seçildikləri gündən qanun və tənzimat yapacaq bir işçi bilib, bu 

niyyət ilə  də seçilmişdilər; lakin, baş  vəzir Stolıpin kabinəsinin dumaya qarşı 

ittixaz etdiyi rəftar və göstər- 

 


__________________Milli Kitabxana___________________ 

377 


 

diyi münasibət bunu aşkar etdi ki, duma özünə nə tövr baxacaqsa baxsın, amma 

hökumət isə onun qanunsuz bir müəssisə olduğuna hələ bu tezlik ilə inanmaq 

istəməyir. 

Orası məlumdur ki, hökumət şurişə gəlmiş olan məmləkəti təskin etmək üçün 

"dinməyin, sizin üçün məclisi-məbusan açacağam" dedikdə,  şübhəsiz, həmin 

məclisi-məbusanın qanunsaz bir müəssisə olacağını  dəxi bildirirdi və onsuz da 

elə, bu hər kəsə  məlum idi. Lakin görünür ki, hökumət bir cür vədə verib də, 

özgə cürə ifa etmək fikrində imiş, yəni indiyə  qədər yalnız bir özünə müxtəss 

bildiyi qanunsazlığı bu tələsiklə  məclisi-məbusana tərk edib, kənara çəkilmək 

niyyətindən uzaq imiş. Firqə  və partiyalar arasında ümumiyyətcə böyük bir 

həmrəylik ilə məşhur olan birinci duma əvvəlinci günü hökumətə öz mövqe və 

vəzifəsini göstərib həman vəzifəni ifadə  də sabitqədəm olacağını  qəti 

nümayişlərilə elan etdi. Hökumət bunun üstündə onu qovdu və qovub da ümidini 

ikinci dumanın "sözü yatan" olacağına bağladı və bu ümidin hüsulu üçün birinci 

intixab nizamlarını  təqyir edib, seçki işində verilmiş olan bir para ixtiyarları 

təbdü etdi; yəni o surətə salmaq istədi ki, intixabatın nəticəsində ikinci dumanın 

üzvləri əksərən "əsil rus" adamlarından və yaxud ittilaat və məlumatı - siyasiləri 

az olan "bitərəflər"dən olsun; lakin hökumət aldandı, çünki o cürə adamlar 

Rusiyada ços az tapıldı. Amma bainhəmə hökumət belə bir sifət göstərir ki, guya 

öz aldanmasına inanmaq istəməyir. Bu səbəbə görə də duma üzvlərini siyasətcə 

bir şey başa düşməyib, qanmaz olmaqlıqda zəmm edir və bununla dəxi o tərəfə 

işarə etmək istəyir ki, belə, qanmaz və qanacaqsız dumadan qanunsuz bir 

müəssisə ola bilməz; ona görə bu cür durnanın işi ancaq vəzirlər tərəfindən 

sazlanan qanunları bilamübahisə və müzakirə təsdiq etmək olmalıdır. 

Lakin duma vəzirlərin bu biəsas sözlərinə cavab verə bilməyəcək qədər cahil 

olmadığına görə, hökumət ancaq başını bulayıb çiynini atmağa məcbur olur. 

Məlumdur ya, əgər dumanın üzvləri siyasətcə cahildirlərsə, bütün təqsir 

hökumətin özündədir, çünki özü qəsdlə sədlər qurub əqilli və müttəle şəxslərin 

dumaya daxil olmaq yolunu kəsdi. 

Bundan masəva, hökumətin dumanı  əsassız sözlərlə  zəmm etməkdə haqlı 

olmadığına bir dəlil burasıdır ki, duma özü kəndisinin bəzi əhəmm məsələlərdə 

filhəqiqə bir o qədər əhəmiyyətli olmadığını etiraf edərək, hökumətə təklif edirki, 

haman məsələlərin müzakirə və tədqiqi üçün təşkil olunmuş xüsusi komisyonlara 

kənardan əhəmiy- 

    


__________________Milli Kitabxana___________________ 

378 


 

yətli və bilikli adamlar çağrılsın. Lakin hökumət buna qəti surətdə razı olmayıb, 

bu cürə şeyi "xilafi-qanun" hesab edir. 

Xeyr kim nə deyir desin; amma bircə orası doğrudur ki, hökumət bu fikrə heç 

razı olmaq istəməyir ki, məclisi - məbusan qanunsuz bir müəssisə olmalı  və 

icraat işləri isə, məsuliyyət ilə bərabər hökumətə vagüzar edilməlidir. 

Odur ki, indi duma hələ öz qanunsuzluq mövqeyini işğal etməyibdir: ona 

görə  də bu tezlikdə ehtiyacati-məmləkətə müvafiq bir qanun yazıb tətbiq 

edilməsini gözləməkdən isə, dumanın qovulmasına müntəzir olmaq daha 

dürüstdür. 

  

ÖZ MƏİŞƏTİMİZDƏN BİR DRAM 

 

ƏVVƏLİNCİ MƏCLIS 

 

İKİ UŞAQ 



H ü m m ə t ə l i. Ədə, Həsən bəy, gəl mazı-mazı oynayaq. 

H ə s ə n b ə y. Nədən oynayaq? 

H ü m m ə t ə l i. Lopuxdan oynayaq, hərgah mən udsam, sənə dörd lopux 

vurum, hərgah sən udsan, mənə üç lopux vur. 

H ə s ə n b ə y. Əh, mən lopuxdan oynamaq istəmirəm.... 

H ü m m ə t ə l i. Di yaxşı, neynək, lopuxdan oynamırsan, gəl üz əlləmədən 

oynayaq. Hərgah mən udsam, sənin üzünü əlləyim, yox sən udsan, əvəzində 

mənim üzümü əllə. 

Həsən bəyin anası. Ədə ey, o nə yava-yava sözdür ki, mənim uşağıma 

deyirsən?  

Heç utanmırsan? Gedib indi bu bu saat nökərə deyim, gəlsin səni başına alıb 

elə yerə vursun ki, pırtdanağın çıxsın? (Hümmətəli qaçır, Həsən bəy də anasının 

yanına gəlir.) 

*** 


 

İkinci məclisPolisxana. 

 

P r i s t a v  H ə s ə n  b ə y. Gətirin görüm o dükançını! (Dükançı 



Hümmətəlini gətirirlər. Pristav Həsən bəy onun ustünə çığırır.) Ədə, sənin adın 

nədir? 


D ü k a n ç ı  H ü m m ə t ə l i. Bəy, məni tanımırsan? Bahalıq ili siziklə qapı-

qapıya olmurduqmu? 

   H ə s ə n  b ə y (acıqlı). Adını de görüm nədir. Artıq zəvzəmə. 


__________________Milli Kitabxana___________________ 

379 


 

H ü m m ə t ə l i. Vuy, ay Həsən bəy, nə tez bizi yaddan çıxartdın. Uşaqlıqda 

elə il uzunu bir yerdə oynamırdıq? Yadındadırmı, bir dəfə də anan Şərəfcahan 

xanımın mənə acığı tutdu, ha! 

H ə s ə n  b ə y (yasavullara). Vurun bu zəvzəy oğlu zəvzəyi. 

Yasavullar vururlar. 

  H ü m m ə t ə l i. Əşi ta niyə vurursunuz? Qoy adımı deyim, dayna! Adə 

vurmayın, adım Hümmətəlidir, atamın adı ... yavaş vur a zalım oğlu, Molla 

Cəfərdir. Dayım mırığ Səfi, vay gözüm töküldü,--ala itdən məşhurdur.... 

 

*** 



Üçüncü məclis (Beş ildən sonra. Bazarda Həsən bəy qulluqdan qovulmuş, 

əynində köhnə palto. Hümmətəlinin dükanına tərəf gedir.) 

H ə s ə n  b ə y. Salaməleyküm, Hümmətəli! 

H ü m m ə t ə l i. Əleyküməssəlam, bəy! Ancaq sən allah dükanın qabağını 

kəsmə, müştərilər səni görəndə hürkərlər. 

  H ə s ə n  b ə y. Əşi, nə yaman kəmiltifaq olmusan. Di elə isə o üç qəpiklik 

papirosun birini ver, gedirəm Qaspergilə. 

H ü m m ə t ə l i. Buyur (verir.) 

H ə s ə n  b ə y. Sağ ol, qayıdan baş üç qəpiyini verərəm. 

 H ü m m ə t ə l i (əlini uzadır). Bəy, bir o papirosu bura ver!... 

H ə s ə n  b ə y. Neyniyirsən? 

 H ü m m ə t ə l i. Sən bircə mənə ver (alır, qoyur yerinə), havaxt pulun olsa, 

gəlib apararsan! 

 H ə s ə n  b ə y. Əşi, zarafat eləmə, bura ver, axşamdan boğazım göynəyir.... 

H ü m m ə t ə l i. Yox Həsən bəy, verə bilmərəm, atamın goruna and içmişəm 

ki, heç kəsə nisyə verməyim. Bir də məndən sənə əmanət, heç papiros çəkmə! 

Vallah ... adama çox zərərdir, nahaq yerə döşünü tutur. Onun əvəzində həmişə 

adət elə fındıq ye. 

H ə s ə n  b ə y (gedə-gedə). Ey bivəfa dünya!!.. (gedir). 

H ü m m ə t ə l i (çırtıq çalıb oxuyur). 

 

Yadındadır lopux-lopux, ay balam,  



Mənə vurdun lopux-lopux, ay balam.  

Ay ölləm, ölləm, gedərəm Elxana.... 

 

P ə r d ə   d ü ş ü r 

 


__________________Milli Kitabxana___________________ 

382 


 

İTTİFAQ VƏ İTTİHAD MƏSƏLƏSİ 

 

Bakı. Bax budur, mən sizə açıq-açığına deyirəm: hərgah bizün aramızda 



"ittihad və ittifaq" olmasa, - onda, sözün doğrusu, işlərimizin axın xarab 

olacaqdır. Bax, bu bir sözdür ki, mən sizə dedim və oz borcumdan çıxdım, indi 

özünüz bilin!.. 

Gəncə.  Əvvəla, Allah sənin atana rəhmət etsin. Və saniyən, sənin dediyin 

sözlər bir belə  həqiqətdir ki, hərgah bir kəs durub, onun əksinə danışsa - nə 

deyim, onda gərək sözsüz, hekətsiz namərdliyi boynuna götürə. Mən də bunu 

deyirəm. 

Qarabağ. Bax, bu siz öləsiniz, mənim də fikrim, zikrim, gündüz axşamadək 

elə bu idi. Ancaq, sözün doğrusu, qorxurdum deyəm, məni qınayasınız. 

Tiflis. Hərgah  əlinizə  çıraq alıb, bütün dünyanı  gəzəsıniz - bir nəfər adam 

tapmazsınız ki, desin ittifaq və ittihad pisdir! 

Ş ə k i. Doğrudıır! 

Dərbənd. Düzdür! 

İ r ə v a n. Ey milləti-biçarə! Daha, sən nə vaxta kimi öz hali pərişaninə 

bəsirət nəzəri salıb, nifaq və  zıddiyyətdən tökülən atəşi cövr və zülmi 

görməyəcəksən?! 

Ordubad. Bərəkallah, sən öl! 

S a 1 y a n. Haqq sözə kim nə deyər. 

Q u b a. Heç kim. 

 

Bu hamısı pərdənin bir üzüdür. İndi baxaq pərdənin o biri üzünə. 



 

B a k ı. İttifaq, ittihad - bunlar hamısı boş sozdür. Pəh! Mən işimi, gücümü 

töküm ki, bəli millətin halı  pərişandır, xeyr, yalan sözdür. Hərgah mən 

millətəmsə, mənim keyfim çox kökdür. Yerdə qalanın canı çıxsın! Mənə nə? 

Gəncə. Doğrudur, ittifaq və ittihad yaxşı söz və yaxşı da işdir. Amma adam 

gərək bir işi tutanda, daha da mülahizə eləsin. Hərgah bu ittifaq və ittihadın dalısı 

müəllimlər icrimai olacaqsa, onda, sözün doğrusu, mən  əlimi yuyub çıxıram 

qırağa, bu cürə ittifaq ittihaddansa, farağat oturmaq min pay yaxşıdır. 

Qarabağ, Bir yerdə ki, cəmi rəiyyətlərin "atası" olan bəyin sözünə bir qara 

qəpik qiymət qoyan olmıya və bir yerdəki baqqal du- 

  


__________________Milli Kitabxana___________________ 

383 


 

rub bəy hüzurunda "reç" deyə və bir yerdə ki, eşşəksürənin birisi bəy ilə bərabər 

saat gəzdirə, elə yerdə İttifaq və ittihaddan danışmaqdansa, bir girvənkə simiçkə 

alıb, çırtlamaq yüz dəfə yaxşıdır. 

Tiflis. Mən də deyirəmki, ittifaq və ittihad yaxşı şeydir. Amma, 

di gəl ki, gərək hökumət nə deyir. Vallah, mən mərc gələrəm ki, hərgah biz 

də durub xalq kimi ittihad və ittifaq qayırsaq, bir də nişan və 

 midal görüncə qulaqlarımızın dibini görərik və halbuki cəmi vur tutduğumuz 

elə bir nişan üçündür. 

Ş ə k i. İttifaq, yəni birləşmək deyilmi? Canım, mən birləşmirəm də! Ş a m a 

x ı. Bu məsələdə "böyük" sözünə baxan heç vaxt pəşiman  olmaz. 

İ r ə v a n  və  Naxçıvan. İttifaq və ittihad, bunlar hamısı lotu-potu sözüdür. 

Təvəqqe edirəm ki, öz işinizdə olasınız. Ordubad. Bərəkallah, sən öl!  

S a 1 y a n. Haqq sözə kim nə deyər? Quba. Heç kim. 

  

YUXUDA 

 

(Komediya) 



  

Əvvəlinci məclis 

 

Şahın sarayında, bir qapının ağzında vaqe olur. 

    

Ş ü c a  N i z a m. Mən deyirəm ki, şahın yanına bir-bir gedək. 



M ü c t ə h  i d  M i r z ə  H ə s ə n. Neyçün? Hamımız bir yerdə girsək nə 

olar? 


Ş ü c a  N i z a m. O da yaxşı olar, ancaq.... 

M i r  H a ş ı m. Mən də o fikirdəyəm ki, bir-bir girsək yaxşı olar! 

M ü q t ə d i r i d d ö v l ə. Mən də buna razıyam. 

R  ə h i m  x a n. Yoxsa bir-bir girib məndən  şaha  şeytanlıq eləmək 

istəyirsiniz? 

Ş ü c a  N i z a m. Əşi, ayıb deyilmi belə sözlər danışırsan? 

 R ə h i m  x a n. Yox, şahzadə! Mən sözü açıq danışıram. Demə ki, bu bir çöl 

tərəkəməsidir, qanmır, amma mən sözü açıq danışaram.  Şahın özünə  də açıq 

söyləyəcəyəm! Mən, mən ... biclik bilmərəm. 

Ş ü c a  N i z a m (acıqlı). Xan! Sən padşahı söyürsən! 

R ə h i m  x a n. Mən padşahı söymürəm! Mənim ürəyim.... 

    


__________________Milli Kitabxana___________________ 

384 


 

Ş ü c a  N i z a m (lap acıqlı). Xeyr, sən padşahı söyürsən. Sən mənə 

xanəzadə,  şahzadəyə bic deyirsən və halonki mənim atam da, anam da 

məlumdur. 

R ə h i m  x a n. Mənim sənin atanla və ananla işim yoxdur ... və təvəqqə 

edirəm ki, hirsini basıb, top kimi açılmayasan. Mənim xasiyyətim bir qədər 

tünddür! 

Ş ü c a  N i z a m  (hədə ilə). Yaxşı.... Çox Yaxşı.... 

M ü c t ə h i d  M i r z ə H ə s ə n -- Əşi, bəsdir, ayıb deyilmi, uşaq deyilsiz 

ha! 


M i r  H a ş ı m.... Bura Təbriz deyil ha! Bura padşah qapısıdır. 

R  ə h i m  x a n. Bilirəm, sizin hamınızın fikri nədir! Amma şahı aldada 

bilməzsiniz! 

M ü q t ə d i r i d d ö v l ə. Xan, ümidvaram ki, sən mənə yaxşı bələdsən! 

M i r z ə    H  ə s ə n. Allahın kəlamına and olsun, heç qanmıram ki, bu nə 

söhbətdir. 

R ə h i m x a n. Sizin hamınıza yaxşı bələdəm! 

M i r  H a ş  ı m (cibindən tənbəki çıxardıb çubuq hazırlayır)--Xan, çubuq 

dartırsan? 

R ə h i m  x a n (etinasız). Yox, başım ağrıyır. 

M ü q t ə d i r i d d ö v l ə. Məndə bir qədər başağrısı davası var, istəyirsən? 

R ə h i m  x a n. Yox, o davalar mənə kar eləməz. 

M i r z ə  H ə s ə n. İstəyirsən başağrısı duası yazım.... 

R ə h i m   x a n. Yox, ağa zəhmət çəkmə! Mənim bütün əhvalım pərişandır. 

Ş ü c a  N i z a m. Xan, mən sənin xatirinə dəydim, təvəqqə edirəm ki, bu 

adamların içində məni bağışlayasan. Özün bilirsən ki, Təbrizin əldən getməyi nə 

təhər əsər eləyibdir, bir qədər dilim acı olub, bağışla xan! (yanına gedir, əl verir). 

R ə h i m  x a n (bu işdən xoşlanıb). Allah bağışlasın, mənim də dediyim odur 

ki, mən sizin hamınızdan qocayam, özümün də  sənətim gündüz axşamadək 

cəngü cidal idi. Bir dava olurdu ki, mən basırdım, bir dava olurdu ki, mən 

basılırdım. İndi Təbriz davasında mən basıldım. Nə zərəri var, sabah Şiraz davası 

olar, mən basaram. Dediyim budur, elə şaha da belə deyəcəyəm. Mənim təqsirim 

yoxdur, mənim sənətim belədir. 

H a m ı s ı.  Əlbəttə,  əlbəttə, bizim heç birimizin təqsiri yoxdur, ancaq iş 

burdadır ki, o tərəf güclü oldu. Ona görə ... iş də belə oldu! 

 


__________________Milli Kitabxana___________________ 

385 


 

Ikinci məclis 

Şah  otarinda 

Ş a h. Sonra nə oldu? 

 Ş ü c a  N i z a m. Fəda olum sənə! Sonra mən Rəhim xana dedim ki, indi ki 

sən dava eləmək istəmirsən, onda sən Təbrizdən çıx get, ancaq qoşunu ver mənə, 

dava edim. Buna da razı olmadı. O tərəf isə getdikcə hücumunu artırıb, bizi dara 

saldı! Yenə  Rəhim xana yalvardım ki, allaha baxsın, səni arada görsün, bizə 

kömək eləsin, qulaq asmadı. Axırda bir də eşitdik ki, Rəhim xan öz qoşunu ilə 

Təbrizdən çıxıb qaçıbdır. 

Ş a h. Yaxşı, get o biri otağa. Mir Haşım gəlsin. 

Şüça Nizam çıxır. M i r H a ş ı m g i r i b səcdə edir. 

Ş a h. Söylə görək əhvalat nə tövr oldu. 

  M i r  H a ş ı m (durur). Bi əbi əntə və ümmi! Ayağınızın torpağına fəda 

olum, şah! Bizim evimizi yıxan Şüca Nizam ilə müctəhid Mirzə Həsən oldu.... 

Ş a h. Həə!... Yaxşı, get, Müctəhid gəlsin! 

Mir Haşım çıxır, M i r z ə  H ə s ə n ərəbcə sözlər oxuya-oxuya daxil olub 

səcdə edir. 

Ş a h. Söylə görüm əhvalat nə tövr oldu. 

 M ü c t ə h i d  M i r z ə  H ə s ə n. Fəda olum sənə, dünyada hər şeyin bir 

başı olar və bir də ayağı. Məsələn, sən bizim başımızsan, biz də sənin ayağın.... 

Ş a h. Mətləbi söylə görək iş nə tövr oldu! 

 M i r z ə    H  ə s ə n. Sənə  fəda olum, hərgah  Şüma Nizam, Mir Haşı  və 

Müqtədiriddövlə olmasaydı, Təbriz əldən getməzdi. 

Ş a h. Yaxşı get, Müqtədiriddövlə gəlsin!  

M ü q t ə d i r i d d ö v l ə. Xaki payinə qulamın canı. qurban! Şüca Nizam, 

Müctəhid Mirzə Həsən, Mir Haşım Təbrizi fənaya verdilər. (Gedir). 

Ş a h. Rəhim xan gəlsin. (Rəhim xan gəlir). Çağırın Şüca Nizamı Mir Haşımı, 

Mirzə Həsəni, Müqtədiriddövləni (hamısı daxil olurlar). 

Ş a h (Şüca Nizama). Bəs sən deyirsən ki, Təbrizin batmağına Rəhim xan 

səbəb oldu? 

Ş ü c a Nizam (Rəhim xana baxıb). Bəli, şah sağ olsun! 

R ə h i m  x a n (acığından dişini qıcayır). Sən namərdsən! 

 Ş a h. Xamuş! Müctəhid, sən də deyirsən ki, təqsirkar  Şüca Nizam, Mir 

Haşım və Müqtədiriddövlə idi? 


__________________Milli Kitabxana___________________ 

386 


 

Ş ü c a  N i z a m, M i r  H a ş ı m  və M ü q t ə d i r i d d ö v l ə. Şah sağ 

olsun, təqsir bu əmmaməli müctəhidin özündə idi. 

Ş a h. Mir Haşım, sən nə deyirdin ki, təqsirkar Şüca Nizam ilə müctəhiddir. 

  M i r  H a ş ı m. Şah sağ olsun, Şüca Nizamı da dedim? Gərək ki, onu.... 

 Ş a h. Müqtədirddövlə, sən də söylədin ki, Şüca Nizam, Mirzə Həsən, Mir 

Haşım təqsirkar idilər. 

M ü q t ə d i r i d d ö v l ə. Şah sağ olsun, bəli!  

M i r H a ş ı m.  Müqtədiriddövlə, məni də təqsirkar bilirsən? 

M ü q t ə d i r i d d ö v l ə. Bəs sən məni nə üçün deyirsən?  

M i r  H a ş ı m. Mən səni deməmişəm....  

M ü c t ə h i d. Yaxşı, cənab Müqtədiriddövlə  və Mir Haşım, sizin 

sözünüzdən bu çıxır ki.... 

Ş ü c a  N i z a m. Cənab müctəhid, heç utanmadın ki, sən məni böhtan 

altında.... 

R ə h i m  x a n. Görək, Şüca Nizam, qalsın səninlə....  

M ü q t ə d i r i d d ö v l ə. Ayıb olsun sənə, Mirzə  Həsən, mən səni bir 

adam.... 

Ş a h (bərkdən). Lyaxov! 

 

L y a x o v  daxil olur. 



 

Ş a h. Bu adamları aparıb top ağzına qoyarsan. Ən əvvəl müctəhidi toplarsan. 

M i r z ə  H ə s ə n -- Vay, dədəm vay, ay şah, başına dönüm, sənə qurban 

olum, mənə yazığın gəlsin! Mənə yazığın gəlsin, sənə qurban olum, vay.... 

-- Ağa, ağa, ağa 

M i r z ə  H ə s ə n. -- Haa!... -- Nə pis sayaqlayırsan! 

M i r z ə H ə s ə n. Paho!... Bari pərvərdigara,  şükür olsun sənə, yaxşı ki, 

yuxu imiş! 

-- Nə olub? 

M i r z ə  H ə s ə n. Balam, yuxumda gördüm ki, Təbrizi Səttarxana verib, 

Tehrana qaçmışıq, şah da bizi top ağzına qoydurub. 

-- Ağa, elə axırda da o cürə olacaqdır. Bizi ya Səttarxan tapa qoylcaqdır, ya 

ki şah. Bu ikisindən xali dəyilik. Nahaq yerə özümüzü əngələ saldıq!... 

 


__________________Milli Kitabxana___________________ 

387 


 

QALMAQAL 

 

Əvvəlinci məclis 



 

T ü r k i y ə (sair dövlətlərə). Bircə siz mənim işimə qatışmayın, qoyun mən 

öz  əlimlə öz başım olum, işlərimi də düzəldim! Yəni Siz Makedoniyanın 

rahatlığını istəmirsinizmi? Sizin işiniz yoxdur, mən onu rahat edərəm. 

İ n g i 1t ə r ə. Kişi doğru deyir, gəlin gedək, qoyun işini görsün. 

F r a n s a. Mən ki, qatışmayacağam. 

Rusiya. Mm m... mən də! 

A v s t r i y a. İndi ki, belə oldu - mənə nə düşübdür? 

Bolqariya. Doğrudan çıxıb gedirsiniz? Bəs, sizin hünəriniz elə buradək imiş, 

ay bişuurlar! 

Avstriya. Neyləmək  əzizi mən, kişiyə güc ilə demək olmaz ki, yıxıl üstünə 

minim. O lap ağ olar ki, (qulağına pıçddayır) amma sən... başqa məsələsən, sənin 

bu saat əlinə bir fürsətdir düşübdür ki, hərgah şüurun olsa. 

İ n g i 1tə r ə. Onun qulağına nə pıçıldayirsan? 

Avstriya. Heç, deyirəm ki, elə otur, elə dur ki, heç kəs səndən inciməsin!.. 

T ü r k i y ə. Çox razıyam həzərat! Təvəqqə edirəm ki, sabah gəlib çörəyinizi 

bizdə yeyəsiniz. 

Bolqariya. Saat neçədə? 

T ü r k i y ə. Sən ilə dəyiləm! 

Bolqariya (ağlamsınır). Məni çağırmırsan? 

T ü r k i y ə. Yox, sənin bunlara dəxlin yoxdur. 

Bolqariya(ağlayır). Görünür ki, sən məni adamlı hesab eləmirsən. 

Rusiya və Avstriya (Türkiyəyə). Get onu da çağır, xətrinə dəymə. 

Türkiyə. Xeyr, ola bilməz, bura xətir yeri deyil, heç görün o sizə taydırmı? 

B o 1 q ar i y a (gözlərini silir və yavaşca deyir). Gör sənin başına nə oyun 

gətirəcəyəm? 

  


__________________Milli Kitabxana___________________ 

388 


 

DÖVLƏTLƏR GƏZİRLƏR 

 

İkinci məclis 



 

F r a n s a. Məncə, bu gün durub Türkiyə ilə pislik başlamağın heç bir 

mənfəəti yoxdur. Bu gün bu kişi heç birimiz ilə düşmən olmaq fikrində deyil, 

mən bunu yəqin bilirəm. 

Avstriya. Yaxşı, məgər mən deyirəm ki, Türkiyə ilə dava başlayaq? 

R u s i y a. Doğrudur, demirsən, arama... 

A v s t r i y a. Nə amma? 

İngiltərə. Arama bu gün danışırlar ki, Bosna hersoqu özünə götürmək 

istəyirsən. 

Avstriya. Kim?Mən?  Əşi, ağlınız olsun, sizallah, Bosna hersoqu mən nə 

edəcəyəm? Mənim yerimmi azdır, adamımmı yoxdur. 

A1 m a n i y a. Fransanın da yeri çoxdur və adamları da vardır, amma 

bununla belə Fası da udmaq istəyir. 

F r a n s a. Əşi, Allah mənə lənət eləsin, hərgah elə fikrim varsa. 

İs p a n i y a (Älmaniyaya). Sən nahaq yerə Türkiyəyə töhmət eləmə. 

A 1 m a n i y a. Bəs nə üçün Molla Hafizi təsdiq eləmirsiniz? 

F r a n s a. Kim deyir eləmirəm? Eliyirəm. Ancaq mənim dediyim odur ki, elə 

olsun ki, sonra bunun içindən bir pislik çıxmasın ki, hamnız peşman olasınız. 

(Bu əsnada Bolqariya gendən görünüb qaçır və qaça-qaça çığırır.) 

Bolqariya. Vallah verməyəcəyəm! Ölsəm də verməyəcəyəm. 

D ö v 1 ə t1 ə r (təəccüblə). Bu nə işdir? 

Avstriya. Adə nə olub? 

T ü r k i y ə (Bolqarın dalınca yüyürür). Sənə deyirəm ki, qoy yerə!.. Qoy 

yerə, yoxsa daldan tolamaz da gəldi. (Yüyürür.) 

Dövlətlər (onların dalınca yüyürür). Nə olub? Nə olub? Nə oğurlayıbdır? 

T ü r k i yə (dayanır və dövlətlərə deyir). Görürsünüz bu bici? 

Dövlətlər. Axı nə olub? O nə götürüb qaçır? 

T ü r k i y ə. Belə dəmir yolu. 

Dövlətlər (iztirab ilə). Hansı dəmir yolu? 

T ü r k i y ə. Şərq dəmir yolunu! 



__________________Milli Kitabxana___________________ 

389 


 

D ö v 1 ə t1ə r. Əşi, nə deyirsən? Ada yüyürün qoymayaq, orada bizim də 

payımız var, bu axmaq nə qayırdığıdır. (Yüyürürlər.) Bolqariya dalına baxıb lap 

bərk qaçır, dövlətlər yüyürüb onu tuturlar. 

Avstriya. Yavaş, hələ vurmayın. 

İ n g i 1t ə r ə. Bura ver oğurladığını bu saat. 

R u s i y a (Türkiyəyə). Sən bir az səbrini bas, biz görək bunun sözü nədir! 

T ü r k i y ə. Özünüz bilin, orada Sizin payınız da var. 

Bolqariya (zınqıldayır). Əşi, vermirəm, vermirəm!.. 

R u s i y a. Qoçaq, sən nə üçün belə nahaq iş görürsən? 

İngiltərə. Dinməz-söyləməz xalqın malım ver özünə. 

Bolqariya. Əşi, vermirəm, vermirəm! 

F r a n s a. Axı necə yəni vermirsən? 

Avstriya. Bala, axı bu yol Türkiyənin deyil. Burada bizim de payımız vardır. 

Bolqariya. Əşi, vermirəm, vermirəm. 

Türkiyə (qolunu çırmalayıb). Yaxşı vermə! 

A v s t r i y a. Bəlkə onun əvəzində bir şey istəyirsən? 

İngiltərə (o birilərinə). Sən bunun bicilyinə bax. 

Fransa. Adə bir qarın çörəkdən ötrü xalqı xataya salma, ver özünə! 

Bolqariya. Əşi, vermirəm, vermirəm! -deyib ağlayır. 

D ö vl ə t1 ə r bir-birinin üzünə baxıb dururlar. 

 

Üçüncü məclis sonra vaqe olacaqdı 

 

İRAN İŞLƏRİ 



 

Ş a h (öz-özünə). Nə tövr eləyim? Doğrudan, məclisi bir də açımmı, 

açmayımmı? Məşrutəni verimmi, verməyimmi? Vallah, qəribə  işə düşmüşəm, 

heç baş açmaq olmur! 

Ə m i r  B a h a d ı r (daxil olur). Sənə qurban olum! Buyur, bu kağıza qol 

çək; bu qələm, bu da mürəkkəb. 

Ş a h. O nədir? Nə yazılıbdır? 

Ə m i r  B a h a d ı r. Bu dəsti-xətdir və içində də yazdırmışam ki, məşrutə 

şəriətə xilafdır və məclis də olmayacaqdır. 


__________________Milli Kitabxana___________________ 

390 


 

Ş a h. Bəs biz vədə vermişik ki, axı bu günlərdə məclisi açaq, nəinki bilmərrə 

bağlayaq. 

Ə m i r  B a h a d ı r. Sənə qurban olum, fərman sənindir, ancaq məclisi əgər 

bir də açsaq, nə qədər ki, İranda molla var, yəni İranın yarısı, bir iğtişaş salarlar 

ki, Təbriz iğtişaşı onun yanında zarafat hesab olunar. Əgər mən qocanın bu 

sözlərinə inanmırsınızsa (ağzını qapıya tərəf tutub çağırır),  Şeyx Fəzlullah, ay 

Şeyx Fəzlullah! 

Ş e y x (daxil olur). Salaməleyküm! 

Ə m i r  (ona). Mollaların sözlərin şaha ərz elə. 

Ş e y x. Sənə fəda olum! İran əhalisinin yarısından ibarət olan bütün mollalar 

mənim vasitəmlə hüzuri-alinizdən istirham edirlər ki, məşrutə verməyəsiniz və 

məclisi açmayasınız. 

Ş a h (qol çəkir). Siz deyən olsun! 

Ə m i r  v ə Ş e y x. Allah mübarək eləsin, inşaallah! (gedirlər). 

Ş a h (öz-özünə). Qurtardım. 

By əsnada i n g i l i s və rus səfirləri daxil olur, şah onları qəbul edir. 

İ n g i l i s  s ə f i r i. Nə tövr oldu? 

Ş a h. Nə? 

R u s s ə f i r i. Məşrutə əhvalatı. 

Ş a h. Bu gün dəsti-xəttə qol çəkdim. Görəsən, hava nə tövrdür? Gərək ki, 

sizin Rusiyət indi çox soyuqdur. Amma sizin İngilis, gərək, bir az isti ola. 

S ə f i r l ə r. Bəli, Rusiya soyuqdur, amma İngilis istidir. Deməli, inşallah bu 

gün-sabah məclis açılar? 

Ş a h. Hansı məclis? 

S ə f ə r l ə r. Buyurdunuz ki, qol çəkibsiniz.... Dəsti-xətt veribsiz.... 

Ş a h. Bəli, dəsti-xəttə qol çəkdim, amma məclis açılmayacaqdır! Bizim şəriət 

elə şeyləri haram buyurubdur. Məşrutə, donuz əti, məclis, çaxır -- bunlar hamısı 

bizdə haramdır. 

S ə f i r l ə r. Mərənd alındığını zati-aliniz bilirmi? 

Ş a h. Xeyr, məgər Mərənd alınıbdır? 

S  ə f i r l ə r. Bəli, Xoy da alınıbdır, Culfa da, Səlmas da, qərəz bütün 

Azərbaycan əldən gedir. 

Ş a h. Qəribə əhvalat var imiş! Heç mən bilməmişəm! Daha nə var, nə yox? 

S  ə f i r l ə r. Əgər məclisi açmasanız, sizin işləriniz çox xarab olacaqdır. 

Bəlkə bütün İranı təhlükəyə salarsınız. Bizim məsləhətimiz odur ki, məclisi açıb,  



__________________Milli Kitabxana___________________ 

391 


 

İranı sakit edəsiniz, həm də qonşuların iştahasını artırmayasınız. 

Ş a h. Bəs axı məclis şəriətcə haramdır, mollalar qoymaz. 

S ə f i r l ə r. Əvvəla, Məhəmməd peyğəmbər heç bir yerdə deməyibdir ki, 

məşrutə və məclis haramdır. Və saniyən sizin şəriətinizdə var ki, əgər şərab bir 

naxoşluğa dərmandırsa, o halda şərab naxoş üçün halaldır.  İndi də sizin İran 

naxoşdur və bunun dərmanı məşrutədir. Ona görə biz əminik ki, şəriət buna yol 

verər. 


Ş a h. Görünür ki, siz bizim şəriəti də  əzbərləyibsiniz. Siz avropalılar çox 

qoçaqsınız. Xub, əmr edərəm ki, o dəsti-xətti camaata bildirməsinlər (səfirlər 

gedirlər). 

Ə m i r  B a h a d ı r (daxil olur). Sənə qurban olum, kafirlər nə deyirdilər? 

Ş a h. Deyirlər ki, gərək məclisi açasan. Mən də baxıram ki, açmasam onlar 

bizi lap təngə gətirəcəklər. 

Ə m i r (fikir edir və sonra bir qədər bərkdən). Görək kim kimi aldadacaqdır! 

(deyib əyilir və şahın qulağına sözlər pıçıldayır.) 

Ş a h (bir az fikirdən sonra). Xub, buyurunuz fərman yazılsın və məşrutənin 

verilməyəcəyi elan olunsun. 

 

K ü ç ə d ə ə h a l i: 



 

-- Ta bərk səre-kar in ... əst 

İran hələ ləng, ləng, ləngəst. 

 

 



"QUYRUQLU ULDUZ" 

 

(2 pərdəli komediya. Yaxud "Revizoru"u yamsılamaq) Əvvəlinci məclisdəki 

əfrad əhli-məclis. 

1) H a c ı Q ə m i ş -- tacirdir. 

2) C a h i l o ğ l u Q a t i l-- işi məlum deyildir. 

3) Ş ə r m i s a r b ə y -- bəydir. 

 

Pərdə qalxır 

 

Ş  ə r m i s a r b ə y (əlində rus qəzeti). Həzərat, sizi buraya çağırmaqda 



məqsədim sizə bir pis xəbər verməkdir. 

H a c ı Q ə m i ş (kənara). Pis xəbər verən, evin yıxılsın! 

 


__________________Milli Kitabxana___________________ 

392 


 

C a h i l o ğ l u Q a t i l. Nə pis xəbərdir! 

 Ş  ə r m i s a r b ə y. Göydə quyruqlu ulduz görünübdür. Budur qəzetdə 

yazıbdır. Haman bu ulduz bir neçə aydan sonra yerə düşüb, hər nə günahkar 

adam var, hamısını quyruğu ilə yandıracaqdır. 

H a c ı və Q a t i l (bir yerdə). Bəh, bəh!... Bunu bizə neyçün deyirsən? 

Ş ə r m i s a r  b ə y. Bəs kimə deyim? 

H a c ı və Q a t i l. O adama söylə ki, günah sahibidir, biz ki, əlhəmdülillah 

müsəlmanıq. 

  Ş ə r m i s a r b ə y (özü də şad olur) Əlbəttə, mən özüm də müsəlmanam və 

o ulduzun nə quyruğundan və nə başından qorxuram. Ancaq bunu sizə deməkdən 

məqsədim yenə  də, hərhalda xəbərdarlıqdır ki, bəli, o vaxt ulduz yerə düşəndə 

vahimə etməyəsiniz. 

H ac ı  Q ə m i ş . Ancaq mən bilmirəm ki, o ulduzun göydə durduğu halda 

yerdə nə işi var? 

Q a t i l. Necə? Yoxsa öz müsəlmanlığından arxayın deyilsən? 

H a c ı. Arxayın olmasaydım, mən də sənin kimi həccə getməzdim! Ulduzun 

yerə düşməsinin o tərəfi xoşagələn deyil ki, yerdə olan günahkarları yandırıb 

müştərilərimizi azaldacaqdır.... 

Ş ə r m i s a r b ə y. Bax, Hacı sən deyirsən ki, arxayın olmasaydım, həccə 

getməzdim. Sənin bu sözün, bağışla, ancaq məni bir qədər  şəkkə salır. Çünki 

mən, mən Şərmisar bəy öz müsəlmanlığımdan arxayınam ki, həccə getmirəm! 

Q a t i l. Əlbəttə! Mən özüm də o cürəyəm! Mən öz müsəlmanlığımdan 

arxayın olmasaydım, başlardım həccə getməyə, ehsan vərməyə, qurban 

kəsməyə.... 

  H a c ı. Şərmisar bəy, məgər sən öz müsəlmanlığından arxayınsan? 

Ş ə r m i s a r b ə y. Arxayınam! 

H a c ı. Bəs nə tövr arxayınsan ki, əlinə qazut alıb oxuyursan, halbuki haman 

qazutu çıxardan kafirlərdir və o kafirlərdir ki, quyruqlu ulduz gəlib onları 

yandıracaqdır. 

Q a t i l. Doğru deyir! 

Ş ə r m i s a r b ə y. Ha, ha, ha, ha!... Bəs, Hacı, sən burdan Məskova gedəndə 

nə üçün vaqona minirsən? Məgər bilmirsən ki, vaqonu çıxardanlar da kafirlərdir?  

Q a t i l. Bu da doğru deyir! 

H a c ı. Mənim  əlacım olsa, vaqona minmərəm. Amma sən nəinki qazut 

oxuyursan, hələ hətta çaxır da içirsən!  



__________________Milli Kitabxana___________________ 

393 


 

Q a t i l. Bu da yalan demir! Sən çaxır içirsən!  

Ş ə r m i s a r b ə y. Doğrudur, mən çaxır içirəm və günah eləyirəm, amma 

bəzi vaxt olur ki, ayıq da oluram. Bundan əlavə, nə sənin kimi, hacı dörd arşında 

arşınyarım kəf gedib, puluma haram qatmıram, nə  də  sənin kimi cəllad olub 

xalqın başını kəsmirəm. 

H a c ı. Doğrudan, birdən olur ki, arşında səhv düşür, çünki ölçüdə adam 

karıxa bilər. Amma sən onu de ki, hər cümə axşamı oruc tuturam və bir tələbə 

gətirib qarnını doydururam, amma sən qumar da oynayırsan. 

Q a t i l -- Doğrudur, mən az adam öldürməmişəm. Bunu da hər kəs bilir və 

polisiyaya da yəqindir, amma sən orasını da de ki, ömrüm olanı bir dəfə  də 

üzümə ülgüc dəyməyibdir. Həddi-büluğa yetəndən bəri bir kərə  də olsun ajaq 

üstə bövl eləməmişəm! Amma sən çaxır içirsən, qumar oynayırsan, üzünü 

qırxdırırsan və üzdən iraq, saldat kimi də ayaq üstə divarın dibini gözləyirsən. 

H a c ı -- Hələ təharət almağından da şəkkim vardır! 

 Ş ə r m i s a r b ə y. Mən hər nə eləyirəm öz nəfsimə eləyirəm. Amma siz 

xalqın evini yıxırsınız! Mənim ömrümdə əlimdən tək bircə danə xəta çıxıbdır ki, 

bir gün keflənib butulka ilə Sərkis bəyin başını yarmışam və ayılandan sonra da 

çox peşiman olub, ondan "izvineniya istəmişəm. Amma siz.... Ux, allah heç kafir 

bəndəsini də sizə rast eləməsin, yamanca ev yıxansınız. 

 H a c ı. Bəs sən özün qumar oynayıb, xalqın pulunu udub evini yıxmırsan? 

Ş ə r m i s a r  b ə y. O məni udmasın, mən də onu udmayım! 

Q a t i l . Əcəb! Onda o məni öldürmək üçün gizlənməsin, mən də onu 

öldürməyim! 

H a c ı. Vallah, o adama ki, mən səhvən arşında ona kəf gedirəm ha ... hərgah 

onu buraxsan, o saat mənim dükanımı yarar. Mən bilirəm bu camaatı! 

 Ş  ə r m i s a r b ə y. Qərəz, adam gərək insaflı olsun. Əgər mən 

günahkaramsa, sən də günahkarsan, o da günahkardır. O biri də günahkardır.... 

Dünyada günahsız adam yox dur. 

H a c ı. Bəs, günahı da savab yuyar! Odur mən bir günah buraxıramsa da iki 

savab edirəm. Çox vaxt üç rükət axşam namazı əvəzinə mən qəsdən dörd rükət 

qılıram ki, biri də artıq olsun. İndi o artıq rükətin savabı bir köpükdən hesab 

olunsa, gör onun pulu hara vurar? 


__________________Milli Kitabxana___________________ 

394 


 

Q a t i l. Əşi, vallah, öldürdüklərim adamların hamısının qanı  mənim üçün 

dəryaca günah olsa da, bir adam öldürmüşəm ki, onun savabı hamısını yuyub 

aparar. 


Məlun oğlu Qara Vəlini deyirəm ey, deyirlər istəyirmiş babi olsun! 

 Ş ə r m i s a r b ə y. Canım, günah eləmək bir günah, günahı da danmaq iki 

günah. Hamısından yaxşısı budur ki, şək-şübhədə  və qorxuda qalınca, duraq 

burdan gedək axundun yanına, öz əhvalatımızı ona söyləyək və hər nə lazımdır, 

ona verək, baxsın, görsün hərgah günahımız savabımızdan çoxdursa, o halda 

bundan sonra başlayaq ulduz yerə düşənə  qədər ibadətə  məşğul olaq. Elə ki, 

ulduz gəlib bizdən ötdü getdi, yenə də öz işimizdə davam edərik. 

H a c ı və Q a t i l. Çox əcəb, artıq danışmaq nə lazım, gedək axundun yanına. 

 

(Çıxıb gedirlər) 

 

P ə r d ə 

 

İkinci məclis gələn səfər. 

 

ATA VƏ OFUL 

 

A t a (təkcə). Kordur yurdum! Kor, kor! O günə daş düşeydi ki, mən 

evləndim. O günə ildırım düşeydi ki, mən belə  nəslə rast gəldim! Kaş heç 

əvvəldən məni evləndirməyəydilər. 

A r v a d (daxil olur). A, kişi, yenə nə var öz-özünə söylənirsən? 

A t a. Kəs səsini, kəs! O günü olmayaydı ki, sən mənə düçar olub mənim 

üçün bala doğmadın, bir bəla doğdun! 

A r v a d. Axı yenə bir de görüm nə olubdur, balam sənə nə eləyibdir? 

A t a. Nə olacaq? Laməzhəb oğlun məni soymaq istəyir! 

A r v a d. Neyçün, məgər quldurdur? 

A t a. Quldurdan da pisdir! Bayaq evdə namaz qıldığım yerdə adam göndərib 

ki, filan yerdə  yığılıb qiraətxana açırıq, tez on manat pul versin. Acığımdan 

namazı da alayarımçıq qılıb, indiyə qədər acığımı soyuda bilmirəm.... Vay, kor 

olan yurdum! 

A r v a d. Belə, təqsir sənin özündədir! Kim sənə dedi ki, oğlunu dərsə qoy? 

Mən min dəfə sənə dedim ki, kişi, uşağımı xarab eləmə, məktəbdə min cür biclik 

öyrənər, sən qulaq asmadın! 


__________________Milli Kitabxana___________________ 

395 


 

A t a. Əşi, allah sənin qardaşına lənət eləsin ki, mən boyda yekə kişini yoldan 

çıxartdı, zorla gədəni aparıb məktəbə qoydu, yoxsa mən olam, uşaq oxudam ki

axırda da belə laməzhəb ola? Hər gah oxutmaq istəsəydim, İrana göndərərdim ki, 

gedib tələbə olub gəlsin. Mən heç yerli-dibli oxutmaq istəmirdim. Hər nə başıma 

bəla gəlirsə, səndən və sənin qohumlarından gəlir. Allah sizin nəslinizi üzsün? 

A r v a d. Yaxşı, pul verdin, yoxsa yox? 

A t a. Lənət  şeytana də! Ay heyvan nəslindən  əmələ  gəlmiş, mən 

xəzinəçiyəm? 

O  ğ u l (daxil olur). Yaxşı, pul vermədiyin bəs deyil, birdə göndərdiyim 

adamı söyürsən, o da gəlib xalqın içində mənə deyir ki, atan məni söydü, qovdu, 

mən də xalqdan xəcalət oluram. 

A r v a d. Doğru deyir, pul vermədin-vermədin, daha nə söyürsən? 

A t a. Arvad, arvad! Ey məluni-xəsərətdünya! İndicə sən mənə tərəf dəyildin? 

İndi oğlunu görüb o tərəfə dönürsən, ay bimürvət? Sən o dünyada ruzi-məhşərdə 

nə cavab verəcəksən? 

O ğ u l. Cavab verəcəkdir ki, ərim məni söyürdü! 

A t a. Oğul, sən hər nə desən de, amma mənim dinimə, məzhəbimə sataşma. 

O ğ u l. Mən din və məzhəbə sataşmıram. Ancaq onu deyirəm ki, hərgah sən 

o dünyada anamdan şikayət etsən, o da səndən edəcəkdir! 

A t a. Deməli, sənin sözündən bu çıxır ki, heç o dünya yerli-dibli yoxdur? 

Bilirəm, bilirəm nə deyirsən, eşşək deyiləm, anlayıram. 

 

A r v a d. Oğul, başına dönüm, sən o cürə  şeylərə sataşma, dilim qurusun, 



gözün tutular.... 

O ğ u l. Ay ana, məgər mən burda dinə bir pis söz dedim? Deyirəm ki, hərgah 

o dünyada.... 

A t a. Görürsən, arvad? "Hərgah o dünyada", yəni "əgər o dünya varsa" -- 

demək istiyir! Əstəğfürullah rəbbivə əttövbə ileyh! Bari pərvərdigar, sən mənim 

günahımdan keç! Mən yazığam, bu cürə nacins ucundan məni cəhənnəm oduna 

yandırma. 

O ğ u l. Ey on manat, sənsən bu kişini belə danışdıran! 

A t a. Əstəğfürulla rəbbi və  təbəileyh. Arvad, pambıq gətir qulaqlarıma 

tıxıyım və bu cürə küfr sözləri eşitməyim. Bu laməzhəb deyir ki, məni danışdıran 

puldur, yəni pul allahdır. Ay camaat, bu cürə küfrü mən heç yerdə eşitməmişdim.  

Bu müşikdir, pulu allaha şərik bilir. 



__________________Milli Kitabxana___________________ 

396 


 

Ravi rəvayət eləyir ki, bir dəfə bir kəs Musa peyğəmbərin hüzuruna gəlib 

dedi ki, ey Musa!... Yox, mən bu kafirnən bir evdə ola bilmərəm, çıx, çıx mənim 

evimdən! 

O ğ u l. Ay ata, mən nə vaxt o cürə küfr söz dedim. Nə üçün yalan deyirsən? 

A t a. Vay, ilahi? Bu atasına deyir ki, yalan deyirsən! Bu görünür ki, bütün 

kafirlərin bidinidir. Hərgah mən yalan deyirəmsə, bil ki, molla da yalan deyir; 

molla yalan deyirsə, bil ki, müctəhid yalan deyir; müctəhid yalan deyirsə, bil ki, 

imam yalan deyir. İmam yalan desə, bil ki, peyğəmbər yalan deyir. Peyğəmbər 

yalan desə, bil ki, allah yalan deyir.... Çəkil, çəkil mənim bu müqəddəs evimdən, 

ey kafir! Bu saat, bu saat evimizdə olan bütün qablar, boşqablar, istəkanlar, 

samavar, qazan, kəfkir, aşsüzən -- hamısı sənə lənətxandır. Onlar hamısı qiyamət 

günü hüzura çıxıb sənin cəzanı istəyəcəklər. Çəkil, kafir,çəkil!Murdarlama bu 

pak olan yeri, çəkil, çəkil (yıxılır səcdəyə). 

 

O ğ u l. Bu kişi dəli olubdur. 



A r v a d. Qoy, gedim bir dua yazdırım. 

 

 



 

 

GƏLƏCƏK AVROPA KONFRANSI 

 

Müqəddimə 



 

Bir gecə Molla Nəsrəddin yatmışdı, evinin qabağında böyük bir dava düşdü. 

Arvadı Mollanı oyatdı ki, gör o nə davadır. Molla durub yorğana büründü və 

qapının ağzına çıxdı. Dava edənlər Mollanı görüb, yorğanı onun əlindən qapdılar 

və qaçdılar. Haman dəm, dava sakit oldu. Molla otağa qayitdıqda arvadı soruşdu 

ki, dava nə üstə idi? 

- Heç, bizim yorğan üstə idi, - deyib Molla çılpaq uzandı. 

Əhvalat 


İngilis (Avstriyaya). Balam, sən öz yanından Bolqariyaya məzəmmət edirdin 

ki, dəmir yolu oğurlayıbdır, indi görünür ki, oğrunun böyüyü özün imişsən. 

Avstriya. Təvəqqe edirəm ki, mənə  oğru deməyəsiniz. Mən öz malıma 

yiyəlik eləmişəm. 

Serbiya (ağlayır). Yalançıya Allah lənət eləsin! Bosna hersoqu sənin malın 

idi? 


 

__________________Milli Kitabxana___________________ 

397 


 

A v s t r i y a. Çox zıqqıldama, Bosna hersoqu mənim də olmasa, sənin də 

deyildi. Özün də ata sərçə kimi çox atılıb düşmə. Yoxsa axırda xarabçılıq 

edərsən. 

Qaradağ. Səndə çöx oyan-bu yan eləmə, görünür ki, bizi balaca tanıyıbsan. 

A v s t r i y a (rişxənd ilə). Buna bax! Heç qıçım boyda deyil ha! Bu da 

mənim üstümə xoruzlanır. Səni bir Qaradağ qayıraram ki, böyründən də bir 

Ağdağ çıxar. 

Rusiya. Yaxşı-yaxşı bilirik ki, sən Serbiyadan da Qaradağdan da güclüsən. 

Ancaq iş bundadır ki, sən nahaq iş görübsən. 

F r a n s a. Sən Yevropanın tərəzisinə əl vurubsan, indi tərəzinin bir gözü ağır 

gəlir. 


Avstriya. Hansı tərəzi? 

İngilis. Belə Berlində qurduğumuz tərəzi. 

R u s i y a. Həzərat, burada oturub boşboğazlıq eləmək lazım deyil, durun 

gedək, tərəziyə baxaq görək bir gozü nə qədər əyilibdir. Ona görə də əməl edək. 

Razısnızmı? 

Hamısı. Razıyıq. 

İngilis (Avstriyaya). Görürsən tərəzinin sən baxan gözü iki girvənkə  ağır 

çəkir. Bu, Bosna hersoqunun ağırlığıdır. Sən gəl onu qaytar sahibinə, həm 

tərəzimiz düzəlsin, həm də o kişiyə bihörmətlik olmasın. Yazıq tazə iş başlayıb, 

xələl yetirmək yaxşı deyıl. Özü də gör ne mülayimətlə dolanır. Vallah onun 

yerinə ayrısı olsa idi, indi səni o baş ilə qoymazdı. 

A v s t r i y a. Mininiz min söz deyəsiniz, mən Bosna hersoqu qaytaracaq 

deyiləm. Çünki, əvvəla o yer mənim haqqımdır, ora mən pul qoymuşam. 

İkinciyə qalan yerdə eşşəyə minmək bir ayıb, düşmək iki ayıb. 

F r a n s a. İndi ki, belə oldu onda gərək tərəzinin o biri gözünə də bir əlac 

olsun ki, bu biri gözü ilə düz olsun. 

Avstriya. O ayrı məsələdir. Ona mən də razıyam. 

İngilis. Nə tövr edək? 

Ru s iy a (tərəzinin boş gözünü özünə tərəf çəkir). Hərgah Dardanel boğazı 

bu gözünə qoyulsa, mən tərəf düzələr. 

Almaniya. Türkiyədə  nəki dəmir yol var hamısını qoyun mən tərəfə, 

düzəlməsə Messopatamiyanı da artırın. 

İ t a 1 i y a. Mən evdə hesablamışam, Albaniya da mənə tərəf qoyulsa, mən 

tərəf də düzələr. 



__________________Milli Kitabxana___________________ 

398 


 

İ n g i 1 i s.Yəni yəqin bilirsən. 

İ t a 1 i y a.Yəqin. 

İngilis. Yaxşı onda gərək Misir də bəri qoyulsa, mən tərəf də düzələrmi? 

R u s i y a. Düzələr, düzələr. 

F r a n s a. Bəs mən tərəf? 

H a m ı s ı. Sən də gör də! 

F r a n s a. Keçmişdə bizim üçüncü Napaleon deyirdi ki, Şam bizə yarar. 

Ağlım kəsir ki, elə indi də onu qoysaq, mən tərəf düz olar. 

H a m ı s ı. Sözümüz yoxdur. 

Y u n a n. Daha mənim deməyim lazım deyil, özünüz bilirsiniz ki, Kirid 

cəzirəsi də mən tərəfi düzəldər. 

H a m ı s ı. O məlumdur. 

F r a n s a. Çox gözəl, o halda, bir tez paylaşaq ki, məsələ həll olsun. Daha 

vaxtımızı zay etməyək, onsuz da "kulturnı" işimiz çoxdur. 

Rusiya. Bəs Bolqariya, Serbiya, Qaradağ? Onlara nə verilsin ki, xətirlərinə 

dəyməsin. 

H a m ı s ı. Yerdə qalan da onlara verilsin. Özləri bölüşərlər... Xub, deməli 

məsələ həll olundu. Dağılaq. 

T ü r k i y ə. Yaxşı, bəs indi mənim təklifim nədir? 

H a m ı s ı. Sən... zad elə... əvvəla bizdən incimə, çünki bizim fikrimiz əsla 

sənə pislik eləmək olmayıb, bəlkə tərəzini düzəltməkdir. İkinciyə qalan yerdə... 

(elə bu yerdə qalır). 

  

"MÜƏLLİMLƏRƏ 75 MANAT PUL BOLDUR" 



ŞƏHƏR İDARƏSİ 

 

"MÜƏLLİMLƏR ÖZ İŞLƏRİNİ QOYUB ÖZGƏ 

İŞLƏRLƏ MƏŞĞUL OLURLAR" 

 

Boşboğazlar dərs 



 

M ü ə 11 i m (klasa daxil olarkən). 

...(15 manat dükançı  Cəfərə)... Oturan! (11 manat yarımda çörəkçi Vəliyə) 

...Duanı oxuyun görüm! (Bu elədi 26 manat yarım)... Çox yaxşı (18 manat 

evyiyəsi... Keçən səfər 3 manat da borclu qalmışdım. 

   


  

__________________Milli Kitabxana___________________ 

399 


 

Bu elədi) Ki dərsini deyər?.. (Bu elədi) Oxu görüm. (21 manat, o da 43 manat 

yarım)... Həsən düz otur, biclik eləmə! (Qəssaba gərək verəm 12 manat beş 

şahı.)... Otur yerə, indi sən oxu. 

Ş a g i r d. Bir gün Həsən atasına dedi ki, ata, mənə də çeşmək al, mən də 

sənin kimi kitab oxuyum. 

Mü ə 11 i m (öz-özünə). Budur, bizim Mecid neçə vaxtdan bəri yalvarır ki, 

ata mənə bir çəkmə al, yazıq lap ayaqyalındır... Amma hanı pul?! 

Ş a g i r d. Atası gedib oğluna bir əlifba kitabçası aldı. 

Müəllim (görünürki, kişinin pulu var imiş).Yaxşı, otur. Sən oxu! (Suçuya 3 

manat 87 qəpik verilməlidir, neftçiyə 4 manat 20 qəpik). 

Ş a g i r d. Dedi ki, ata, mənə bir çeşmək al. 

M ü ə 11 i m (şagirdə). Yox, çəkmə al. 

Ş a g i r d. Mirzə, xeyr, çeşmək al. 

Mü ə 11 im. Hə, hə çeşmək al. Oxu... (Bu səfər də mənə 25manat çatmır, onu 

nə tövr eyləyim?) 

Şükür, dinc otur, qulağını çəkərəm! (...manat). Açın kitabları. (Yəni 25 manat 

çatmayacaqdır... Heç kəs də borc vermir.) Qulaq asın, təzə  dərs verirəm. (Nə 

qayırım ev kirayəsi olmasa idi, yenə bir tövr əl-əl baş-başa çıxmaq olardı.) Düz 

oturun, yaxşı qulaq asın! Bu saat hesaba məşğul olacağıq! (Cibimizdə olmayan 

pulu əqlimizdə hesablamaq genə təsəllidir.) 

Sizə bir hesab məsələsini deyəcəyəm: bir kişi (kişi şəhərimizin atasıdır) ildə... 

yaxşı qulaq verin! İldə... Həsən, düz otur, qələmi qoy yerə, hələ qulaq as! Hə... 

ildə... dürüst-dürüst qulaq verin, amma qorxmayın!.. İldə 20 min manat nəqd pul 

alır!!! 

Şagirdlərin bəziləri. Vaxsey!!! 

Bəziləri. Vay dədə vay!!! 

Bəziləri. Pah atanın evinecən! 

Müəllim. Bəs ildə. 

Ş agirdilər. Mirzə, daha demə, qorxuruq! 

M ü ə 11 i m. Yox, qorxmayın, heç bir xətası yoxdur. Ancaq onu bilin ki, ildə 

20000 min manat nəqd put alır! 

Bütün klas. Vaxsey!!! 

B i r  ş a g i r d. Mirzə, bəs onu nə tövr sayır? 

Müəllim (acı gülümsünür). Hey, yüz o qədərini saya bilər! Yaxşı, bir də bir 

ayrı kişi var ki... (məsələn, mən yazıq ildə doqquzca 



__________________Milli Kitabxana___________________ 

400 


 

yüz manat pul alır... Hələ onu da nə tövr alır..,) Bu az pul alan kişinin hər ay 25 

manat borcu olur. 

Şagirdlər. Yazıq! 

M ü ə 11 i m. Əlbəttə, yazıq! 

Ş a g i r d. Mirzə, o çox pul alan kişi öz pulundan bir az ona versə nə olar? 

M ü ə 11 i m. Ay balam, nə olacaq, çox yaxşı iş olar, amma elə dərd burasıdır 

ki, məsələyə yaxşı qulaq asın, ayrı söz danışmayın! 

Ş a g i r d. Mirzə, bəs məsələdə nə sual olunur? 

Müəllim. Hə, indi sual olunur ki, həmin o 20000 manat pul alan, öz aldığı 

puldan 6-ca min manat kəsib versə, neçə yüz nəfər 900 manat alan kişini borcdan 

xilas edə bilər? 

Bir şagird. Mirzə, əvvəlcə de görək, bu az pul alan kişi ki, bir ayda 25 manat 

borca düşür, ildə nə qədər borc eləyir? 

Müəllim. Bərəkallah! Bəs onu nə tövr bilək? (Hərçənd mən yaxşı bilirəm.) 

Şagird. Bir ayda 25 manat borc, bir ildə yəni 12 ayda eylər: on dəfə 25-250; 

iki dəfə də 25-50. 250. O da 50, eylər 300 manat. 

M üə 11 i m. Çox yaxşı, sonra? 

Ş a g i r d. İndi görək, 6000-in içində  nə  qədər 300 var. 6000-ni 300-ə 

böləndə eylər... eylər 20. 

Müəllim. Bəs nə məlum oldu? 

Şa g i r d. Məlum oldu ki, əgər o 20000 manat pul alan, öz pulundan... 

Müəllim. İnsafa gəlib... 

Ş a g i r d. İnsafa gəlib, öz pulundan... 

Müəllim. Yox, sən insafa gəlib demə, onu mən deyirəm. 

Ş a g i r d. Elə durduğu yerdə öz pulundan 6000 manat kəsib versə, o halda 

20 nəfər 900 manat alan... 

Müəllim. Və borca düşən... 

Şagird. Və borca düşən adamları, borcdan xilas eylər. 

Müəllim.Və o adamlar da borcdan xilas olandan sonra öz işlərini yaxşımı 

görərlər. 

Şagirdlər. Bəli! 

Müə 11 i m. Əlbəttə, yoxsa yazıq borc fikrinə düşsün, yoxsa öz fikrinə 

düşsün. 


   

  


__________________Milli Kitabxana___________________ 

401 


 

Bir  şagird. Mirzə, axı o çox pul alan adam öz pulundan 6000 kəssə, onda 

bunun pulu azalar!.. 14-cə min manat qalar. 

M ü ə 11 i m (onun üzünə bir qədər baxıb). Sənin atan dumda qlasnı deyil ki? 

Ş a g i r d. Bəli, bəzi vaxt duma gedir. 

Müəllim. Deyirəm axı... doğrudur. Pul bir qədər azalar, amma iş yaxşı yola 

gedər. Məsələ  həll olundu. Amma... (Hər halda bu ay da 25 manat borc gəlir, 

vallah bilmirəm nə tövr eyliyim.) 

İdarədən. Yazıq müəllim. 

  

 



ORDAN-BURDAN 

 

Şah söz verdi ki, altı günlük sülh olsun. Amma yalançı çıxdı... 



Rus konsulu. 

Komediyalar 



Camaat arasında 

C a m a a t (çığırır). Ay Avropa, ay insaf əhli, ay insaniyyətdən dəm vuranlar, 

şah bizi qırır, qoymayın! 

İngilis səfiri. Əşi, nə danışırsınız. Belə də iş olarmı, onun nə haqqı var insan 

övladını qırsın? 

Camaat. A başına dönüm, şah haqqı-maqqı nə tanıyır. Bizi qırır, 

qoymayın. Axı biz də sizin kimi insanıq. 

S ə f i r. Həzərat, mən bu saat onun yanına gedib bir əxtar verim ki, heç dadı 

da damağından çıxmasın. 

C a m a a t. Balam, Allah səndən razı olsun, bizə əlac elə! 

Səfir. Bu saat, bu saat. (Gedir.) 

 

II 

 

Şah hüzurunda 

 

Ş a h. Gərək İranın yarısını qan dəryasına döndərəm! 



Əmir Bahadır. Qurban olum bu kəlamə! 

L y a x o v. Bəli, qorxutmaq, qorxutmaq lazımdır bu asiyalılan. 

  

  


__________________Milli Kitabxana___________________ 

402 


 

S ə f i r (daxil olur). Şah, Allah saxlasın! 

Əmir Bahadır. Xoş gördük, a kirvə! 

Ş a h. Sağ ol ingilis, əyləş qonaq ol! 

S əfir. Çox sağ ol, şah! 

Əmir Bahadır. Nə var, nə yox? 

S ə f i r. Hər şey var və heç zad yoxdur... he-he-he! 

Əmir Bahadır. Xa-xa-xa, nə nazik, mətləbdir. 

Səfir.  Şah, camaatın hamısını birdən qırdıracaqsınız, yoxsa yarısını 

saxlayacaqsınız? 

Ş a h. O mənim qəzəbimə bağlıdır. İstəsəm hamısını qırdıraram! 

Əmir Bahadır. O, şahın öz əmrinə bağlıdır. Bu gün hökm eyləsə hamısını 

öldürdər, istəsə hamısını bağışlar. Bu cür işlər şahın özünə məxsus işdir. Onu heç 

kəs bilməz və heç kəs soruşmaz. 

S ə f i r. Xeyr, siz elə güman etməyin ki, mən şahın xüsusi işlərinə müdaxilə 

etmək xəyalındayam.  Əstəğffürullah, ancaq dediyim odur ki... yəni hamısını 

birdən-birə qırdırmaqdansa, yarı-yarı bölmək... 

Əmir Bahadır. Bəli, başa düşürəm, nə deyirsiniz. Xeyr, o babətdən arxayın 

olun! 

S ə f i r. Bəli, çünki mənim borcum gəlib-getmək... Özünüzə məlumdur. 



Əmir Bahadır. Xeyr, xeyr, xatircəm olun, başa düşürəm... 

Səfir. Xudahafiz! 

Əmir Bahadır. Xoş  gəldin, sağ ol. (Nökərə) Ay gədə, səfirin başmaqlarını 

cütlə! 


 

III 

 

İngilis parlamanında 

 

Bir məbus,Yaxşı,bəs nə oldu? O yazıq iranlıların da və fəryadına qulaq verən 



oldumu? Bu barədə hökumətimiz nə qayırdı? 

Vəzir Kirey. Əlbəttə! Bizim səfir şaha şiddətli bir əxtar göndərib, dövlətimiz 

naminə tələb etdi ki, emal və hərəkəti mərdimazaridən çəkilsin. 

Məbuslar. Bərəkallah, sonra? 

Kirey. Daha sonrası yoxdur, çünki biz İran işlərinə müdaxilə edə bilmərik. 

Məbuslar. Çox yaxşı, indi vicdanımız əziyyətdən xilas oldu. 



__________________Milli Kitabxana___________________ 

403 


 

IV 

 

Yenə şah huzurunda 

 

S ə f i r (tələsik daxil olur). Sözün doğrusu, bunun adına həddən artıq zarafat 



deyirlər. 

Ş a h. Nə olub, nə olub? 

Əmir Bahadır. Allah saxlasın kirve? 

S ə f i r (acıqlı). Xeyr, saxlamasm! 

Ş a h. Baba, in çe zərbə zenk əst. Məgər mən şah...ney... 

Əmir Bahadır(şaha).Dinmə, dinmə, bu ingilisdi. Zarafat deyil, qoy görək nə 

olubdur. (Səfirə) Babacan nə olubdur? 

S  ə f i r. Nə olacaqdır! Sizin yerinizdə bizinı  mənafeyimizə toxunulubdur. 

İsfahan tərəfində bir ingilisin iki şahi pulu itibdir və biri də  yıxılıb burnu 

qanayıbdır. Bu saat buna bir tədbir tökün. 

Əmir Bahadır. Paho! Bu saat əmr yazaram İsfahan qubernatoruna ki, həmin 

pulu itmiş ingilisə əhalidən yüz o qədər pul alıb versin və o burnu qanayanın da 

yıxılmağı əvezinə həmin yıxıldığı yerin sahibini iki il həbsə salsın, bəsdirmi? 

S ə f i r. Yaxşıdır. (Mülayim səslə)... Bəs eşitdim ki, məşrutə vermək 

istəyirsiniz? 

Əmir Bahadır. Bəli, verəcəyik! 

Səfir.Nə vaxt? 

Əmir Bahadır. Nə vaxt şah lazım bilsə. 

S ə f i r. İndi vermirsiniz? 

Əmir Bahadır.Xeyr, indi olmaz! 

S ə f i r. Neyçün? 

Əmir Bahadır. Çünki bizim şəraitdə məşrutə-qəşrutə net rabatay. Və bir də bu 

bizim daxili işimizdir. 

S ə f i r. Əibəttə, mənim müdaxiləyə heç bir haqqım yoxdur, xudahafiz! 

 

Axırıncı komediya 

Yenə şah hüzurunda 

 

S ə f i r. Təbrizdə bütün adamlar və bütün əcnəbilər qorxurlar ki, aclıq davası 



düşsün. Atlılarınıza əmr edin ki, bir neçə gün möhlət versinlər ki, şəhərə azuqə 

getsin. 


   

  


__________________Milli Kitabxana___________________ 

404 


 

Əmir Bahadır. Xeyr, elə iş mümkün deyildir. 

S ə f i r. Onda sözün doğrusu Təbrizə qoşutı göndərəcəyik, bizdən incıməyin. 

Əmir Bahadır. Bəs onda... 

Ş a h. Vallah mən bunların işini heç başa düşmürəm! 

L y a x o v. Zərər yoxdur, 6 gün möhlət verərik. 

S əf i r. Doğrudan? 

L y a x o v. Doğrudan. (Meytini görüm.) 

S əf i r. Onda gedim deyim ki, qoşun gəlməsin. Xudahafiz! 

Əmir Bahadır. Xudahafiz (acıqlı), başıma daş salasan! Elə bizim çalışdığımız 

odur ki, Təbriz acından qırılıb təslim olsun. Bu da deyir ki, möhlət verin azuqə 

gəlsin! Ay yazıq! 

L y a x o v. Bəli, Təbrizə azuqə gəlsin, onlar da yeyib qızsınlar, ondan sonra 

gəl tazadan dava elə. 

Əmir Bahadır. Mən burda şəhəri mühasirə elətdirib, aclıq qorxusu ilə  şəhər 

alıram, bu da gəlibdir ki, onlara möhlət ver, Guya ki, oyun oynayırıq, "siçan 

yolu" ver deyir! 

Ş a h. Vallah mən bunların işlərini heç başa düşmürəm!.. 

 

Bir neçə gundən sonra 

 

Ş a h (iztirab ilə). Bəs deyirlər ki, Təbrizə rus qoşunu gəlir.  Əmir Bahadır. 

Bəli, gəlir! Şah. Bəs ne tovr olsu? 

Əmir   Bahadır. Nə  təfavütü vardır? Təbriz bizim deyildi ki, məncə, rus 

qoşunu məşturəçilərdən min pay yaxşıdır.  

Ş a h. Axı bəs... onlar gəlib İranı alarlar. Əmir Bahadır. Bəli, alarlar.  

Ş a h, Bəs, onda biz... Əmir Bahadır və Lyaxov. Onda (çırtıq vururlar), 

onda... 


 

Biya berəvim əzin vilayət məno to.  

Şah xodra be "baq" əndaz!  

Şah xodra be "baq" əndaz! 

     

  


__________________Milli Kitabxana___________________ 

405 


 

MÜNDƏRİCAT 

 

Sənətkar ömrü ………………………………………………………………..4 

 

OPERALAR 



 

Leyli və Məcnun……………………………………………………………17 

Şah Abbas va Xurşid banu………………………………………………….44 

Əsli və Kərəm……………………………………………………………….82 

Harun və Leyla…………………………………………………………….116 

Rüstəm və Söhrab…………………………………………………………154 

Koroğlu ……………………………………………………………………174 

 

MUSİQİLİ  KOMEDİYALAR 



 

Ər və arvad………………………………………………………………...223 

O olmasın, bu olsun……………………………………………………..…247 

Arşın mal alan ………………………………………………………….…288 

 

SATİRİK HEKAYƏLƏR 



 

Pristav ata ………………………………………………………………....329 

Bir firəng ilə söhbətim……………………………………………………..331 

Üçüncü dəllək ………………………………………………………….….332 

Məşədi Kabilin Təbriz səfəri………………………………………………334 

Bazar söhbəti………………………………………………………………335 

Hara qaçacaqlar?...........................................................................................335 

Bir dəlinin dəftərindən …………………………………………………….337 

Başa düşmədi ………………………………………………………………338 

Təhsil………………………………………………………………………341 

Balaca felyeton…………………………………………………………….342 

Pruuşkeviç və Hacı Xudu………………………………………………….345 

Qarabağın keçmiş günlərindən…………………………………………….347 

Yevlax-Şuşa yolu………………………………………………………….358 

Söhbət……………………………………………………………………...360 

Keçmişdə və indi…………………………………………………………..362 

   

  


__________________Milli Kitabxana___________________ 

406 


 

Müəllimə…………………………………………………………………...364 

Dinmə ver pulu…………………………………………………………….365 

Pişik………………………………………………………………………..366 

Ayrı söhbət………………………………………………………………...368 

Məzhəkə……………………………………………………………………369 

 

SƏHNƏCİKLƏR 

 

Kələkbazlar………………………………………………………………...373 



Hökümət və Duma…………………………………………………………374 

Dumanın halı………………………………………………………………376 

Öz məişətimizdən bir dram ……………………………………………….378 

Moizə………………………………………………………………………380 

İttifaq və ittihad məsələsi…………………………………………………..382 

Yuxuda……………………………………………………………………..383 

Qalmaqal…………………………………………………………………...387 

 Dövlətlər gəzirlər………………………………………………………….388 

İran işləri…………………………………………………………………...389 

"Quyruqlu ulduz"…………………………………………………………..391 

Ata və oğul…………………………………………………………………394 

Gələcək Avropa konfransı…………………………………………………396 

"Müəllimlərə 75 manat pul boldur" şəhər idarəsi………………………….398 

Ordan-burdan ………………………………………………………………401 

  


__________________Milli Kitabxana___________________ 

407 


 

 

 



 

 

 



ÜZEYİR HACIBƏYLİ SEÇİLMİŞ ƏSƏRLƏRİ 

 

İKİ CİLDDƏ 

 

I CİLD "ŞƏRQ-QƏRB" 

 

BAKI-2005 

__________________Milli Kitabxana___________________ 

408 


 

 

 

Buraxılışa məsul:   Əziz Güləliyev 

Texniki redaktor: 

 

Rövşən Ağayev 

Tərtibatçı-rəssam:   Nərgiz Əliyeva 

Kompyuter səhifələyicisi: 



Alianna Duxanina 

Korrektorlar:  

 

Elmira Teymurova 

Ceyran Abbasova 

 

 



 

 

 



Yığılmağa verilmişdir 25.09.2004. Çapa imzalanmışdır 13.03.2005. 

Formatı 60x90 V16. Fiziki çap vərəqi 25,5. Ofset çap üsülu. 

Tirajı 25000. Sifariş 46. 

 

 



 

Kitab "PROMAT" mətbəəsində çap olunmuşdur. 



 

Document Outline

  • 380.pdf
    • DSC_0332
    • DSC_0333
    • DSC_0334
1   ...   13   14   15   16   17   18   19   20   21


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə