Xx fəsil Riyaziyyatda fənn proqramı Ümumi hissə a Giriş



Yüklə 0.96 Mb.
səhifə5/14
tarix01.12.2016
ölçüsü0.96 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14

Riy.V.13. Şagird keyfiyyət və miqdar göstəricilərini interpretasiya və elementar şəkildə təhlil edə bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Sütunlu diaqram şəklində təqdim olunmuş göstəricilər barəsində axtarış/yekun sualları qoya bilirsə (məsələn, sinif bayramı üçün dondurmanın neçə müəyyən olunmuş növünü almalıyıq? Hər bir növdən neçə dondurma? Bizim sinif yoldaşlarımız dondurmanın hansı növünü daha çox sevirlər – şokoladlını yoxsa çiyələklini? Bizim sinif üçün dondurmanın hansı növü daha populyardır? Qızlar üçün? Oğlanlar üçün? Nəyə görə?);

  • Göstəricilərin iki toplusunu müqayisə edə və onlar arasında keyfiyyət və kəmiyyət uyğunluqlarını və fərqi tapa bilirsə (keyfiyyət qrupunda göstəricilərin toplanması/tipi, göstəricilərin təkrarlanması, mövqevə ardıcıllıqla seçilən göstəricilərlə əlaqədardır);

  • Göstəricilər əsasında ehtimal deyə bilirsə (məsələn, “məktəbə getmək üçün kim hansı yerdəyişmə vasitəsindən istifadə edirsə” sorğusunun nəticələri əsasında ehtimal edirsə ki, təqribən neçə nəfər uşaq məktəbin yaxınlığında yaşayır).

Proqramın məzmunu.

  1. Natural ədədlər üzərində əməllər.

  2. Milyondan çox natural ədədlər (milyard, trilyon və s.).

  3. Başqa rəqəm sistemləri ilə tanışlıq.

  4. Bərabər məxrəcli müsbət kəsrlər və onlar üzərində əməliyyatlar.

  5. Müxtəlif əhəmiyyətli kəsrlərin müqayisə olunması, yerləşdirilməsi və əks edilməsi.

  6. Sahə kontekstində rəqəmin kvadratı.

  7. Uzunluq və sahə vahidləri arasında əlaqə.

  8. Zaman vahidləri(saatlar, dəqiqələr, saniyələr) saatın 12 və 24 saatlıq formatları.

  9. Kütlə vahidləri ( kiloqram, qram, milliqram).

  10. İki kəmiyyət arasında münasibət, hansı ki, toplama/çıxmadan ibarət təsvirlə verilir; kəmiyyətlər arasında münasibətlər cədvəl vasitəsi ilə əks olunurlar.

  11. Toplamanı, çıxmanı və vurmanı əhatə edən rəqəmli və hərfli təsvirlər və onların izahı.

  12. Toplamanı və çıxmanı əhatə edən rəqəmli qeyri –bərabərlik və onların xüsusiyyətləri.

  13. Toplama, çıxma və vurmanı əhatə edən rəqəmli və ya hərfi qeydi əhatə edən cəbri təsvirlə həll olunan mətnli məsələlər.

  14. Çevrə/dairə: mərkəz, radius, diametr, xorda, qövs, sektor.

  15. Bucaq (qeyri-rəsmi çoxbucaqlının elementi kimi).

  16. Üçbucaqlının növləri: korbucaqlı, düzbucaqlı, itibucaqlı.

  17. Çoxbucaqlının yanları arasında münasibət: paralel və kəsişən yanlar; çoxsərhədlinin sərhədləri arasında münasibətlər; paralel və kəsişən sərhədlər.

  18. Sahə (qeyri-rəsmi olaraq, eyni cür doldurulmayan fiqurlarla doldurulmuş fiqurda dolduran fiqurların sayı).

  19. Koordinatlar (qeyri-rəsmi olaraq, yerin rəmzlər cütü ilə göstərilməsi kimi).

  20. Kəmiyyət və keyfiyyət göstəricilərinin vasitələri: ölçmə, müşahidə, sorğu; göstəricilərin ən sadə mənbələrdən toplanması (məsələn, arayış kitabçası, kataloq).

  21. Kəmiyyət və keyfiyyət göstəricilərinin təşkili: göstəricilərin təsnifatı (miqdar göstəricilərinin intervallarla qruplaşdırılmasından başqa).

  22. Göstəricilərin qaydaya salınmış vəhdətlərinin miqdar və keyfiyyət əlamətləri: seçilmiş (məsələn: ekstremal, nadir) göstəricilər.

  23. Miqdar və keyfiyyət göstəriciləri üçün göstəricilərin təsvir vasitələri: cədvəl, piktoqram, sütunlu diaqram.

VI sinif

Riyaziyyat

Standart

İlin sonunda istiqamətlər üzrə nail olunası nəticələr:

Ədədlər və əməllər

Qanunauyğunluqlar və cəbr

Həndəsə və fəzanın dərki

Göstəricilərin təhlili, ehtimal və statistika


Riy.VI.1. Şagird qeyri-mənfi rasional ədədləri mövqeli sistemdən istifadə etməklə təsvir, müqayisə edə və yerləşdirə bilər.

Riy.VI.2. Şagird müsbət rasional ədədlər üzrə hesab əməliyyatlarını yerinə yetirə və əməllərin nəticəsini qiymətləndirə bilər.

Riy.VI.3. Şagird ölçünün müxtəlif vahidlərini bir-biri ilə əlaqələndirə və onlardan istifadə edə bilər.

Riy.VI.4. Şagird problemləri hesablamalardan, variantların hesablanmasından və istiqamətlərdən istifadə etməklə həll edə bilər.


Riy.VI.5. Şagird kəmiyyətlər arasında münasibətləri əks etdirə, dərk və təsvir edə bilər.

Riy.VI.6. Şagird problemlərin həlli zamanı cəbri təsviri tərtib edə, sadələşdirə bilər.


Riy.VI.7. Şagird həndəsi fiqurları tanıya, təsvir edə və müxtəlif üsullarla əks etdirə bilər.

Riy.VI.8. Şagird həndəsi yenidənqurmaları nümayiş etdirə bilər.

Riy.VI.9. Şagird fiqurlar və fiqurun elementləri arasındakı nisbətləri müəyyən edə bilər.

Riy.VI.10. Şagird problemi həll edərkən müstəvi fiqurun sahəsini hesablaya bilər.


Riy.VI.11. Şagird verilmiş məsələni həll etmək üçün lazımi keyfiyyət və kəmiyyət göstəriciləri tapa bilər.

Riy.VI.12. Şagird kəmiyyət və keyfiyyət göstəricilərini qaydaya sala və məsələnin həllində əlverişli formada təqdim edə bilər.

Riy.VI.13. Şagird keyfiyyət və miqdar göstəricilərini interpretasiya və elementar təhlil edə bilər.


İlin sonunda nail olunası nəticələr və onların indikatorları

İstiqamət: ədədlər və əməllər

Riy.VI.1. Şagird qeyri -mənfi rasional ədədləri mövqe sistemindən istifadə etməklə təsvir, müqayisə edə və yerləşdirə bilər

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Verilmiş (məsələn, 5. 6 və ya 7) rəqəmlərlə ən böyük/ən kiçik (5 rəqəmli, 6 rəqəmli və ya 7 rəqəmli) ədədlər yaradırsa;

  • Müxtəlif növ (o cümlədən ədəd oxunda ) onluq kəsrləri əks etdirə bilirsə; sonlu onluğu kəsr şəklində yazırsa;

  • Sonlu onluq kəsrin yazılışını oxuya bilirsə; mərtəbələri göstərə və rəqəmlərin əhəmiyyətlərini mərtəbəyə əsasən deyə bilirsə; bu bilikdən onluq kəsrləri müqayisə edərkən və yerləşdirərkən istifadə edə bilirsə (o cümlədən ədəd oxunda);

  • Kəsrin təsviri zamanı onun tam və kəsir hissələrini göstərə bilirsə, kəsrin sürətini və məxrəcini göstərə bilirsə;

  • Bu bilikdən kəsrlərin qiymətləndirilməsi/müqayisə olunması və yerləşdirilməsi zamanı istifadə edə bilirsə;

  • Kəsri əks formada təsvir edə bilirsə; müvafiq halda kəsri sonlu onluq kəsrlə təsvir edirsə.



Riy.VI.2. Şagird müsbət rasional ədədlər üzrə hesab əməliyyatlarını yerinə yetirə və əməllərin nəticəsini qiymətləndirə bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Kəsrlər üzrə toplama-çıxma əməllərini yerinə yetirərkən kəsrin əsas xüsusiyyətindən istifadə edə bilirsə; verilmiş rəqəmin hissəsini tapa və dolayı məsələləri həll edə bilirsə;

  • Rasional ədədin yazılışının ekvivalent formalarından və hesab əməliyyatlarının xüsusiyyətlərindən hesablamaları asanlaşdırmaq üçün istifadə edə bilirsə (məsələn, onların şifahi yerinə yetirilməsi zamanı);

  • Onluq kəsrləri verilmiş dəqiqliklə yuvarlaqlaşdıra bilirsə (onda-bir və yüzdə-bir); hesabi təsvirlərin əhəmiyyətini təqribən tapa bilirsə (dəqiqliyin göstərilməsindən kənar);

  • Məchul böləni verilmiş qismət və bölünənlə tapa bilirsə; analoji olaraq məchul vurulandan birini verilmiş ikinci vurulanla və hasili tapa bilirsə; cavabı yoxlaya bilirsə.

Riy.VI.3. Şagird ölçünün müxtəlif vahidlərini bir-biri ilə əlaqələndirə və onlardan istifadə edə bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Onluq kəsr üzərində vurma ölçüsündən (uzunluq, sahə, çəki, həcm, tutum) kiçik vahidin böyük vahidlə nisbətini əks etdirmək üçün istifadə edirsə;

  • Uzunluğu, sahəni və həcmin müvafiq vahidlərini bir-biri ilə əlaqələndirə bilirsə;

  • Təbiətşünaslıq sahələri ilə əlaqədar məsələlərin həlli zamanı mütənasiblikdən və qiymətləndirmədən istifadə edirsə (miqyaslara, mayelərə, xəlitələrə dair məsələlər);

  • Zaman qurşaqları barədə bilikdən, zaman vahidləri arasında nisbətlərdən və toplama-çıxma əməlləri zamanı məkanın tapılması üçün istifadə edirsə, ( məsələn, səhər saat 6:00-da Tbilisidən uçmuş təyyarənin Bostona uçma vaxtını, yaxud Tbilisi ilə Boston arasında fərq 9 saatdır, yola isə 13 saat lazım gəldiyini tapırsa).

Riy.VI.4. Şagird problemləri hesablamalardan, variantların hesablanmasından və istiqamətlərdən istifadə etməklə həll edə bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Məsələlərin həlli zamanı mövqeli sistem barədə bilikdən, ətraflı və istisna üsullarından və qalıqlı bölmədən istifadə edə bilirsə (məsələn, variantların hesablanması üzrə məsələlər; yazılı alqoritmdən istifadə etməklə yerinə yetirilmiş vurmanın nümunəsində buraxılmış rəqəmləri yerinə qoymaq və cavabı əsaslandırmaq; müəyyən etmək, yəni, məsələn, uzun illərin nəzərə alınması ilə 1200 günün neçə il olduğunu müəyyənləşdirmək);

  • “Bütün”, “hər bir”, “tək-tək”, “bəzi”, “bir-bir”, “heç bir”, “yeganə” terminlərindən ədədlərin xüsusiyyətlərini və ya ədədlər toplumu arasında nisbətləri müəyyən edərkən düzgün istifadə edirsə;

  • Verilmiş ifadənin düzgünlüyü haqqında ədədi xassələr/ədədi qanunauyğunluqlar barədə ümumi-fərdi tipli nisbətlərdən istifadə edir və mülahizə yürüdə bilirsə;

  • Hesablamalar üzrə məsələləri həll edərkən nəyin daha məqsədəuyğun olduğu barədə mülahizə yürüdürsə - hesab əməllərinin nəticəsinin qiymətləndirilməsinin, yoxsa onun dəqiq əhəmiyyətinin tapılmasının.

İstiqamət: qanunauyğunluqlar və cəbr

Riy.VI.5. Şagird kəmiyyətlər arasında münasibətləri əks etdirə, dərk və təsvir edə bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Verilmiş münasibətlər üçün (o cümlədən real şəraitdə) xassəcəmiqdarca bir kəmiyyətin dəyişikliyinin ondan asılı başqa kəmiyyətə və başqa atributlara necə təsir göstərdiyini təsvir edirsə;

  • Sözlə verilmiş qaydaya əsasən və ya verilmiş hərflə ifadədə müxtəlif ədədlərin qoyulması ilə kəmiyyətlər arasında münasibətləri əks etdirən cədvəli doldura bilirsə;

  • Kəmiyyətlər arasında münasibətləri əks etdirən cədvəli dərk edirsə: dəyişənin göstərilən əhəmiyyətləri üçün asılı kəmiyyətin buraxılmış əhəmiyyətlərini tapa bilirsə.

Riy.VI.6. Şagird problemlərin həlli zamanı cəbri təsviri tərtib edə, sadələşdirə bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Real vəziyyətin və ya onun sözlə təsvirinin müvafiq (düzxətli təsvirlə verilmiş) bərabərliyini, bərabərsizliyini və ya tənliyini müəyyən edirsə;

  • Məsələnin həlli üçün tərtib edilmiş bərabərliyə əsasən bir kəmiyyətin dəyişdirilməsinin məsələnin həllinə necə təsir göstərdiyini müəyyənləşdirə bilirsə;

  • Hərflərlə ifadələri asanlaşdırmaq və cəbri təsvirlərin ekvivalentliyini müəyyənləşdirmək üçün kommutativlik, assosiativlik və distributivlik xassələrindən istifadə edirsə.

İstiqamət: həndəsə və fəzanın dərki

Riy.VI.7. Şagird həndəsi fiqurları tanıya, təsvir edə və müxtəlif üsullarla əks etdirə bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Fəza fiqurunun mümkün tipini onun verilmiş həndəsi atributlarına əsasən sadalaya bilirsə (məsələn, sərhədlərin forma və miqdarı);

  • Fəzada həndəsi fiqurların əhatə etdiyi qrafik təsvirlər və ya fiqurların müvafiq terminologiyalarından istifadə etməklə qarşılıqlı yerləşməsini təsvir edə bilirsə. (Məsələn, göstərilən təpə düzbucaqlı paralelepipedin hansı sərhədlərinə aiddir);

  • Fəza fiqurunun açılmasıını hazırlayır; fəza fiqurlarını onların açılmalarına əsasən fərqləndirə bilirsə.

Riy.VI.8. Şagird həndəsi çevirmə nümayiş etdirə bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Verilmiş müstəvi fiqurun (nöqtə, kəsik, sınıq xətt, çoxbucaqlı) paralel köçürülməsini elə həyata keçirə bilir ki, onun göstərilən nöqtəsi müstəvinin göstərilən nöqtəsindən keçir;

  • Damalı vərəq üzərində göstərilmiş simmetrik oxa münasibətdə müstəvi fiqurun simmetrik fiqurunu qura bilirsə;

  • Fiqurların simmetrik konfiqurasiyasının simmetriyasının ox/oxlarını tapa və cavabı əsaslandıra bilirsə. (məsələn, qatlamaqla, güzgüdən istifadə etməklə).

Riy.VI.9. Şagird fiqurlar və fiqurun elementləri arasındakı nisbətləri müəyyən edə bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Müxtəlif fiqurlar üçün (müstəvi, fəza) Eyler xarakterli məxrəcləri hesablaya və bir-biri ilə müqayisə edirsə; Eyler düsturundan fəza fiqurlarının elementlərinin miqdarının müəyyənləşdirilməsi üçün istifadə edirsə;

  • Həndəsi çevirmələrdən fiqurların konkretləşdirilməsində və simmetrikliyin müəyyənləşdirilməsində istifadə edirsə;

  • Müstəvidə çevrələrin qarşılıqlı yerləşdirilməsi barədə, onların mərkəzləri arasında məsafənin və radiuslarından istifadə etməklə nəticələr çıxara bilirsə.

Riy.VI.10. Şagird problemi həll edərkən müstəvi fiqurun sahəsini hesablaya bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Müstəvi fiquru kvadrat eyni cür torla örtürsə və onun sahələrini qiymətləndirə bilirsə (məsələn, fiquru tamamilə örtmək üçün zəruri olan kvadratlarının minimum miqdarını və onlardan fiqurun daxilində yerləşdirilmiş kvadratların miqdarlarını hesablaya bilirsə və sahəni, bu iki ədəd arasında yerləşdirilmiş kəmiyyətləri qiymətləndirə bilirsə);

  • Real şəraitdə düzbucaqlı obyektin (məsələn, sinif otağının döşəməsini) sahəsini tapır və nəticəni müvafiq vahiddə ( o cümlədən kəsrdən istifadə etməklə) təsvir edirsə;

  • Fiqurun addiktivliyindən sahənin hesablanması üzrə praktiki məsələlərin həllində istifadə edirsə.

Göstəricilərin təhlili, ehtimal və statistika

Riy.VI.11. Şagird verilmiş məsələni həll etmək üçün lazımi keyfiyyət və kəmiyyət göstəriciləri tapa bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Hazır anket/sorğu ilə göstərilmiş respondentlərin sorğusunu həyata keçirir və göstəricilər toplaya bilirsə;

  • Sadə statistik eksperimentlər aparır və göstəricilər toplaya bilirsə (məsələn, öz sinif yoldaşlarından yazı taxtasında çəkilmiş fiqurda hər hansı bir kəsiyin uzunluğunu və ayrıca götürülmüş elə həmin kəsiyin uzunluğunu qiymətləndirməyi xahiş edir);

  • Göstəricilərin toplanmasının müvafiq vasitəsini seçə (müşahidə, ölçmə, verilmiş topludan göstəricilərin toplanması) və ondan istifadə edirsə, öz seçimini əsaslandıra bilirsə.

Riy.VI.12. Şagird kəmiyyət və keyfiyyət göstəricilərini qaydaya sala və məsələnin həllində əlverişli formada təqdim edə bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Kəmiyyət və keyfiyyət göstəricilərinin təsnifatını (diskretiv miqdarda göstəricilərin intervallarla qruplaşdırılmasından başqa) və yerləşdirilməsini həyata keçirə bilirsə;

  • Göstəricilər cədvəllərini, o cümlədən qruplaşdırılmış miqdar göstəriciləri halında cədvəl yarada bilirsə;

  • Dairəvi və sütunlu diaqramlar (nə zaman ki, göstəricilər şkalanı asanlıqla seçmək imkanını verirsə) qura bilirsə.

Riy.VI.13. Şagird keyfiyyət və kəmiyyət göstəricilərini interpretasiya və elementar təhlil edə bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Yekun ədədinin xarakterik xüsusiyyətini (göstəricilərin orta, ən böyük və ən kiçik məxrəcləri) diskretiv miqdarda kəsrlərin miqdar göstəriciləri üçün hesablayırsa və onlardan göstəricilər toplusunu xarakterizə etmək üçün istifadə edirsə;

  • Göstəricilərin bir neçə toplusunu onların əvvəl verilmiş statistik xarakteristikaları vasitəsi ilə müqayisə edə bilirsə;

  • Göstəricilərin toplusunda mövcud olan qanunauyğunluqlar tapır və onlar barəsində mülahizə yürüdə bilirsə.

Proqramın məzmunu.

  1. Müxtəlif məxrəclərə malik müsbət kəsrlər üzərində əməllər.

  2. Müsbət onluq kəsrlər; onluq kəsrlər və kəsrin onluq kəsri (sonlu onluq kəsr halında).

  3. Müsbət onluq kəsrlər üzrə əməllər.

  4. Uzunluq, sahə və verilmiş vahidlər arasında əlaqə.

  5. Zaman vahidləri (saat, dəqiqə, saniyə; il, uzun il).

  6. Uzunluq və həcm vahidləri və onlar arasında əlaqələr.

  7. İki kəmiyyət arasında münasibətlər, hansılar ki, toplama, çıxma və ya vurmaya malik təsvirlə əhatə edir.

  8. Toplamanı, çıxmanı və vurmanı əhatə edən rəqəmli və hərfli təsviri, onların izahı və mətnli məsələlərin həlli zamanı onlardan istifadə etmək.

  9. Toplamanı, çıxmanı və ya vurmanı əhatə edən ədədi bərabərsizliklər və onların xüsusiyyətləri.

  10. Müstəvi üzərində həndəsi çevrilmələr: oxlu simmetriya, paralellər çəkmək.

  11. Müstəvi fiqurunun sahəsi.

  12. Fəza fiqurlarının elementləri arasında miqdar asılılığı (məsələn, Eyler düsturu).

  13. Fəza fiqurlarının modelləri, kubun və düzbucaqlı paralelepipedin ayrılması.

  14. Kəmiyyət və keyfiyyət göstəricilərinin vasitələri: ölçmə, müşahidə, sorğu; göstəricilərin mənbələrdən toplanması (məsələn, arayış kitabçası, kataloq, internet);statistik eksperiment.

  15. Kəmiyyət və keyfiyyət göstəricilərinin təşkili: göstəricilərin təşkili: intervallarla qruplaşdırılmış miqdar göstəriciləri.

  16. Göstəricilərin qaydaya salınmış toplusunun xassə əlamətləri: təkrar tipli qanunauyğunluqlar.

  17. Kəmiyyət və keyfiyyət göstəriciləri üçün göstəricilərin təsvir vasitələri: sütunlu və dairəvi diaqramlar.

  18. Kəmiyyət və keyfiyyət göstəriciləri üçün göstəricilərin yekun ədəd xüsusiyyətləri: mərkəzi tendensiyanın ölçüsü – göstəricilər vasitəsi; ən böyük və ən kiçik məxrəclər.



XXII Fəsil

Baza pilləsində fənn kompetensiyaları

VII sinif

Riyaziyyat

Standart

İlin sonunda istiqamətlər üzrə nail olunası nəticələr:

Ədədlər və əməllər

Qanunauyğunluqlar və cəbr

Həndəsə və fəzanın dərki

Göstəricilərin təhlili, ehtimal və statistika


Riy.VII.1. Şagird mövqeli sistemlərdən istifadə etməklə rasional ədədləri oxuya, təsvir edə, müqayisə edə və yerləşdirə bilər; ədədlərin xassələrini mövqeli sistemlərdən istifadə etməklə tədqiq edə bilər.

Riy.VII.2. Şagird rasional ədədlər üzrə əməlləri müxtəlif üsullarla yerinə yetirə bilər.

Riy.VII.3. Şagird müsbət rasional ədədlər əməllərinin nəticəsini qiymətləndirə bilər.

Riy.VII.4. Şagird ölçünün müxtəlif vahidlərini bir-biri ilə əlaqələndirə və onlardan məsələlərin həllində istifadə edə bilər.


Riy.VII.5. Şagird kəmiyyətlər arasında birbaşa proporsional münasibətləri tanıya əks etdirə bilər.

Riy.VII.6. Şagird məsələnin həlli zamanı vurma anlayışları və əməliyyatlarından istifadə edə bilər.

Riy.VII.7. Şagird cəbri təsviri sadələşdirə və dairəvi tənlikləri həll edə bilər.

Riy.VII.8. Şagird obyektlərin dövrü ardıcıllığı və daimi artımına malik ədədi ardıcıllığını dərk və təhlil edə bilər.


Riy.VII.9. Şagird həndəsi fiqurları tanıya, onların növlərini müqayisə edə və təsnifatını verə bilər.

Riy.VII.10. Şagird həndəsi obyektlərin təsvirini məsələnin kontekstinə müvafiq olaraq nümayiş etdirə bilər.

Riy.VII.11. Şagird həndəsi çevirmələri həyata keçirə və onlardan fiqurların xassələrinin müəyyənləşdirilməsində istifadə edə bilər.

Riy.VII.12. Şagird oriyentasiya üçün koordinat metodundan istifadə edə bilər.

Riy.VII.13. Şagird həndəsi məsələləri üçbucaqla əlaqədar anlayışlardan və faktlardan istifadə etməklə həll edə bilər.


Riy.VII.14. Şagird verilmiş məsələni həll etmək üçün lazımi keyfiyyət və kəmiyyət göstəriciləri tapa bilər.

Riy.VII.15. Şagird kəmiyyət və keyfiyyət göstəricilərini qaydaya sala və məsələnin həlli zamanı əlverişli formada təqdim edə bilər.

Riy.VII.16. Şagird məsələnin konteksti nəzərə alınmaqla keyfiyyət və miqdar göstəricilərini interpretasiya və təhlil edə bilər.


İlin sonunda nail olunası nəticələr və onların indikatorları

İstiqamət: ədədlər və əməllər

Riy.VII.1. Şagird mövqeli sistemlərdən istifadə etməklə rasional ədədləri oxuya, təsvir edə, müqayisə edə və yerləşdirə bilər; ədədlərin xassələrini mövqeli sistemlərdən istifadə etməklə tədqiq edə bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Onluq kəsr yazısında mərtəbələri göstərir və mərtəbələrdə yerləşən rəqəmlərin əhəmiyyətlərinə işarə edir; bu bilikdən onluq kəsri müqayisə etmək və ya (artan/azalan) yerləşdirmə zamanı istifadə edirsə. (məsələn, sonlu onluq kəsri mərtəbə toplananlarının cəmi şəklində açır, “2.9259, 3.1,2.93 və 2.899-u azaltmaqla yerləşdir”);

  • Mənfi ədədləri mövqeli sistemdən istifadə etməklə əks etdirə və ya müqayisə edə bilirsə; qarşılıqlı ədədin və ədədin mütləq əhəmiyyəti anlayışlarının modeli üzrə nümayiş etdirməni həyata keçirə bilirsə (o cümlədən ədəd oxu üzrə);

  • Qarışıq ədədləri, onluq kəsrləri və kəsrləri ekvivalent formada yazırsa; müxtəlif növdə verilmiş rəqəmləri müqayisə edə və yerləşdirə bilirsə (məsələn, onluq kəsir );

  • Mövqeli sistemdən istifadə etməklə, konkret misallar üzrə bölmənin qiymətlərindən bəzisini nümayiş etdirə bilirsə (məsələn, 3-ə və 9-a bölünmənin qiymətləri); verilmiş natural ədədin ən kiçik ümumi tam bölünənini və ən böyük ümumi bölənini tapa bilirsə.

Riy.VII.2. Şagird rasional ədədlər üzrə əməlləri müxtəlif üsullarla yerinə yetirə bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Bütün ədədlər üzrə hesab əməllərini modeldə nümayiş etdirə bilirsə;

  • Ədədin yazılışının ekvivalent formalarından, əməllərin yerinə yetirilməsinin ardıcıllığından, onların xassələrindən və qruplaşdırılmasından hesablamaları sadələşdirmək üçün istifadə edə bilirsə;

  • Ədədi proporsional hissələrə bölə bilirsə və ədədi onun verilmiş hissəsinə əsasən tapa bilirsə;

  • Natural-göstəricili keyfiyyət xassələrini nümayiş etdirə bilirsə;

  • Şifahi hesablama zamanı faizin əlaqəsindən ədədin hissəsi kimi istifadə edirsə; verilmiş ədədin faizini tapa bilirsə və dolayı məsələləri həll etməyi bacarırsa;

  • Rasional ədədlər üzrə hesab əməllərinin yerinə yetirilməsi üsullarını seçə və onlardan istifadə edə bilirsə (şifahi, texnologiyalardan istifadə etməklə, yazılı alqoritmlər);

  • Praktiki fəaliyyətlə əlaqədar və ya başqa tədris fənlərindən cari məsələlərin hesablanması üzrə həll edə bilirsə (məsələn, ən sadə xərclərin qeydə alınması; tarixi dövrün müddətinin müəyyənləşdirilməsi; faizlər və proporsiya üzrə məsələlər: mayelər, ərintilət və s.).
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə