Xxxv fəsil İctimai elmlərdə fənn proqramları Ümumi hissə a Giriş



Yüklə 1.14 Mb.
səhifə11/16
tarix02.12.2016
ölçüsü1.14 Mb.
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   16

Coğ.IX.7. Şagird sosial-iqtisadi parametrlərə əsasən dünyada Gürcüstanın yerini təhlil edə bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • İllüstrasiyaların təhlili əsasında ölkənin inkişafı səviyyəsi göstəricisinin xüsusi meyarını işləyib-hazırlaya bilər (iş yerləri, ticarət obyektləri, orta aylıq əməkhaqqı, nəqliyyat, yaşayış yeri) və öz mülahizələrini əsaslandıra bilirsə;

  • Humanitar inkişaf indeksi xəritəsinin köməyi ilə müxtəlif ölkələri və Gürcüstanı fərqləndirirsə; bu təsnifatın özünəməxsusluqları barədə mülahizə yürüdürsə; müvafiq çertyoj/cədvəl tərtib edirsə;

  • Müxtəlif sahədəGürcüstanın strateji partnyor ölkələri və beynəlxalq təşkilatlarla münasibətlərinin perspektivləri barədə mülahizə yürüdür və nəticələri özünün arzu etdiyi formada əks etdirirsə;

İstiqamət: ətraf mühit və sosial sistemlər

Coğ.IX.8. Şagird əhalinin demoqrafik göstəricilərini və dinamik xüsusiyyətlərini ölkənin iqtisadi aktivliyi ilə əlaqələndirə bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Statistik göstəricilərə söykənərək Gürcüstan əhalisinin dinamikası, məskunlaşması və sıxlığı barədə mülahizə yürüdürsə; onları sosial-iqtisadi vəziyyətlə əlaqələndirirsə;

  • Gürcüstanda əhalinin siyahıya alınması ənənələrini xarakterizə edirsə (Gürcüstan vilayətinin böyük dəftəri, Rusiya imperiyasının siyahıya almaları, SSRİ əhalisinin ümumi siyahıya alınması, müstəqil Gürcüstanın 2002-ci il əhalinin ümumi siyahıya alınması); onları başqa ölkələrin analoji təcrübəsi ilə müqayisə edir və onların etibarlılığı barədə mülahizə yürüdürsə;

  • Gürcüstan əhalisinin demoqrafik perspektivlərini təhlil edirsə; strateji göstəricilərə əsasən cins-yaş piramidaları tərtib edir və müxtəlif siyahıya alma tiplərinə malik ölkələrin analoqları ilə müqayisə edirsə;

  • Statistik informasiya əsasında Gürcüstanın iki kontrast regionunda mövcud demoqrafik vəziyyəti müqayisə edirsə; yaranmış vəziyyəti doğuran səbəblər və situasiyanı yaxşılaşdırmaq yolları barədə mülahizə yürüdürsə;

  • İnformasiya toplayır və müxtəlif ölkələrdə həyata keçirilmiş demoqrafiya siyasəti barədə mülahizə yürüdürsə; Gürcüstanda mümkün demoqrafiya siyasəti yeritmək ehtimalı irəli sürürsə.

Coğ.IX.9. Şagird Gürcüstan əhalisinin miqrasiyası və urbanizasiya proseslərini təhlil edə və gələcəklə əlaqədar ehtimallar söyləyə bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Gürcüstanda mövcud olan miqrasiya proseslərinin başvermə səbəbləri, axını, tezliyi barədə mülahizə yürüdürsə və bunları ölkənin sosial-iqtisadi inkişaf səviyyəsi ilə əlaqələndirirsə;

  • Sinifdə qrup halında iş zamanı işlənmiş sosioloji tədqiqat anketi əsasında sorğu keçirirsə (sinifdə, məktəbdə, qohumlar arasında, qonşular arasında); Gürcüstanda miqrasiya proseslərinin inkişafı barədə mülahizə yürüdür və nəticələri sinif qarşısında təqdim edirsə;

  • Hərbi münaqişələr və təbii fəlakətlər səbəbindən məcburi köçkün şəxslər barədə informasiya toplayır və yaranmış sosial-iqtisadi çətinliklər barədə mülahizə yürüdürsə, problemin nizama salınması üçün öz mülahizələrini deyə bilirsə;

  • Urbanizasiyanın köməkçi və maneə amilləri barədə mülahizə yürüdürsə və onlarla əlaqədar sosial, iqtisadi və ekoloji problemlər barədə söyləyirsə; problemləri cədvəldə qruplaşdırırsa;

  • İqtisadi və siyasi dəyişikliklər nəticəsində Gürcüstanda məskunlaşmanın funksiyalarının pozulması/əldə edilməsi nəticəsində baş vermiş sosial problemləri tədqiq edir və nəticələri onun üçün arzuolunan formada (cədvəl, sxem...) əks etdirirsə;

  • Gürcüstanın şəhərlərindən birini seçir və onun perspektiv inkişafının sadə modelini tərtib edirsə;

  • Gürcüstan məskənlərinin tiplərini böyüklüyünü, funksiyalarını təhlil edir və onları dünyanın müxtəlif ölkələrinin kontrast analoqları ilə müqayisə edirsə; nəticələri onun üçün arzuolunan formada (verbal, yazılı, çertyoj şəklində) əks etdirirsə;

  • Gürcüstanın daxili və xarici miqrasiya prosesləri nəticəsində baş vermiş sosial dəyişiklikləri əks etdirir və situasiyanın yaxşılaşdırılmasının mümkün yolları barədə mülahizə yürüdə bilirsə.

Coğ.IX.10. Şagird coğrafi özünəməxsusluqlara münasibətdə gürcü ənənələrini təhlil edə bilər.

Nəticə göz önündədir əgər şagird:



  • Xalq memarlığının rəngarəngliyini Gürcüstanın təbii şəraitləri ilə əlaqələndirirsə; müxtəlif tarixi-coğrafi əyalətin əhalisini müqayisə edirsə və oxşarlıq-fərqləri onun üçün azruedilən formada (çertyoj, cədvəl və s.) əks etdirirsə;

  • Gürcüstanda yayılmış xalq sənətkarlığının rəngarəngliyinə səbəb olan coğrafi faktorlar barədə mülahizə yürüdürsə, müxtəlif tarixi-coğrafi əyalətdə mövcud olan xalq sənətkarlığı ənənələrini müqayisə edir və cədvəldə qruplaşdırırsa;

  • Gürcüstanın guşələrində yayılmış geyimlərin, mətbəxin və süfrənin özünəməxsusluğu barədə mülahizə edirsə, onları ətraf mühitin xüsusiyyətləri ilə əlaqələndirirsə, bir-biri ilə müqayisə edir və oxşarlıq – fərqləri özünün arzuetdiyi formada (mövzu yazır, stend düzəldir, təsvir verir və s.) əks etdirirsə;

  • Gürcüstanın tarixi-coğrafi əyalətlərində yayılmış mərasimlər barədə mülahizə yürüdürsə; buna bənzər məzmuna malik mərasimləri və oxşarlıq-fərqləri onun üçün arzu olunan formada (yazılı, şifahi, cədvəl) müqayisə edirsə.


Proqramın məzmunu¹

IV sinif üçün məcburi məzmun məsələlərinin siyahısı

(Aşağıda sadalanan məsələlər bu sinif üçün ayrılmış bütün məzmunun 60%-ni təşkil edir).



Ümumi hissə

  1. Gürcüstanın yerləşməsi (müxtəlif yanaşma, o cümlədən sivilizasiyalı)

  2. Ərazinin formalaşması

  3. Gürcü coğrafi düşüncəsinin inkişafı, gürcü coğrafiyasının baniləri, əcnəbilərin gözü ilə görülmüş Gürcüstan

  4. Gürcüstanın coğrafi yerləşməsi, ərazisi, sərhədləri, tarixi-coğrafi əyalətləri

  5. İnzibati-ərazi quruluşu

Təbii şəraitləri və təbii resursları

  1. Gürcüstanın təbii şəraitləri və əhalisinin təsərrüfat fəaliyyəti

  2. Təbii resursları; mineral resursları

  3. Relyefin tipləri və əsas fiziki-coğrafi rayonları

  4. Relyefin təsərrüfat mənimsənilməsi

  5. Relyeflə əlaqədar fəlakətli hadisələr və onlardan yaxa qurtarmaq yolları

  6. Qara dəniz. Onun əhəmiyyəti, təsərrüfatda istifadə edilməsi və mühafizəsi

  7. İqlim, əsas iqlim yaradıcı amillər

  8. İqlimin əsas elementləri, atmosferin sirkulyasiyası, iqlimin əsas tipləri

  9. İqlim ilə əlaqədar təbii fəlakətlər

  10. Atmosferin çirklənməsinin əsas mənbələri, onlardan yaxa qurtarmaq yolları və mühafizə

  11. Gürcüstanın daxili suları: çaylar, göllər, su dəryaçaları, bataqlıqlar, buzlaqlar, onlardan istifadə etmək və mühafizə

  12. Suyun səbəb olduğu fəlakətli hadisələr. Daşqın, sel suları, subasmaları və onlardan yaxa qurtarmaq tədbirləri

  13. Gürcüstanın torpaqları və torpaq resursları

_____________________

¹Məcburi deyildir ki, hər bir köməkçi başlığa/mövzuya ayrıca dərs həsr olunsun. Mümkündür ki, müəllif, müəllim mövzuları bir-biri ilə əlaqələndirsin, məs., kənd təsərrüfatını torpaqlarla və iqlimlə əlaqələndirsin

  1. Bitki örtüyü və heyvanlar aləmi

  2. Meşə resursları, onlardan təsərrüfatda istifadə etmək və mühafizə

  3. Gürcüstan təbiətinin mühafizə və ətraf mühiti mühafizə təşkilatları

  4. Mühafizə olunan ərazilər, ayırma prinsipləri və kateqoriyalar

  5. Ekoloji problemlər

Əhali¹və iqtisadiyyat¹

  1. Demoqrafik keçmiş və müasirlik

  2. Əhali axını

  3. Əhalinin təbii hərəkəti

  4. Əhalinin mexaniki hərəkəti

  5. Əhalinin cins-yaş sosial strukturu

  6. Demoqrafik siyasət və onu həyata keçirmək yolları

  7. Əhalinin milli və dini tərkibi

  8. Əhalinin məskunlaşması və sıxlığı

  9. Urbanizasiya və məskunlaşmanın tipləri

  10. Humanitar inkişaf indeksi

  11. Gürcüstan iqtisadiyyatı bu gün

  12. Sənayenin əsas sahələri

  13. Kənd təsərrüfatının qabaqcıl sahələri

  14. Nəqliyyat

  15. Xidmətlər sahəsi

  16. Turist-rekreasiya resursları və iqtisadiyyat

  17. Gürcüstan əhalisinin ənənələri

  18. Partnyoru ölkələr və beynəlxalq təşkilatlar

_____________________

¹Əhalinin siyahıya alınmalarına və cari siyahıya alma materiallarına əsaslanmaqla

¹Müasir göstəricilərə əsaslanmaqla

Regionlar¹

  1. Tbilisi

  2. Kaxeti

  3. Kvemo Kartli

  4. Şida Kartli

  5. Msxeta-Mtianeti

  6. Samtsxe-Cavaxeti

  7. İmereti

  8. Raca-Leçxumi,Kvemo-Svaneti

  9. Sameqrelo, Zemo-Svaneti

  10. Quriya

  11. Acarıstan

  12. Abxaziya.


__________________________

¹Kursiv şrifti ilə verilmiş məzmun məcburi deyildir

IX Sinif

Mülki təhsil

Standart

İstiqamətlərə əsasən ilin sonunda nail olunası nəticələr:

Şəxsi inkişaf

Dayanıqlı inkişaf


Özünüidarəetmə və idarəetmə

Mül.IX.1. Şagird özünün şəxsi xüsusiyyətlərini, nailiyyətlərini və imkanlarını təhlil edə bilər.

Mül.IX.2. Şagird cəmiyyətdə öz yerini və əhəmiyyətini müəyyənləşdirə bilər.

Mül.IX.3. Şagird şəxsiyyətin inkişafı üçün peşəkarlığın əhəmiyyətini təhlil edə bilər.

Mül.IX.4. Şagird özünün gələcək fəaliyyətinin planını tərtib edə bilər.


Mül.IX.5. Şagird şəxsiyyət və cəmiyyət üçün əhəmiyyətini dərk etməklə sağlam həyat tərzinə əməl edə bilər.

Mül.IX.6. Şagird ictimai təhlükəsizliyin əsas problemlərini həll etmək üçün əməkdaşlıq edə bilər.

Mül.IX.7. Şagird Gürcüstanın rəngarəngliyinin əsas xüsusiyyətlərini bir-biri ilə əlaqələndirə bilər.


Mül.IX.8. Şagird cəmiyyətdə dinc yanaşı yaşamağın əsaslarını və şərtlərini tədqiq edə bilər.


Mül.IX.9. Şagird Gürcüstan vətəndaşının konstitusiyalı hüquqları və azadlıqlarını, vəzifələrini və məsuliyyətlərini təhlil edə bilər.

Mül.IX.10. Şagird Gürcüstanın dövlət idarəçiliyi sistemini təhlil edə bilər.

Mül.IX.11. Şagird məktəbin özünüidarəsinin demokratik prosesində səmərəli iştirak edə bilər.


İlin sonunda nail olunası nəticələr və onların indikatorları

İstiqamət: şəxsi inkişaf

Mül.IX.1. Şagird özünün şəxsi xüsusiyyətlərini, nailiyyətlərini və imkanlarını təhlil edə bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • İnsanın mövcudluğu üçün nə lazım olduğunu sayırsa və onları öz arzularına uyğunlaşdırırsa; İnsanın tələbatların və arzularına əməl etmək yollarını saya bilirsə;

  • İnsanın hisslərini, emosiyalarını, xüsusiyyətlərini sadalayır və onları müsbət-mənfi nöqteyi-nəzərdən qruplaşdırırsa;

  • Cəmiyyətdə tamdəyərlə yaşamaq üçün zəruri olan insanın özü ilə dünyaya gəlmiş və sonradan qazandığı xüsusiyyətləri fərqləndirməyi bacarırsa;

  • Onun üçün məqbul şəxsi xüsusiyyətləri seçir və özü üçün onların inkişaf yollarını əks etdirirsə;

  • Özünün güclü hisslərini idarə edirsə (məs.: vəcdə gəlmək, stress, apatiya, mürtəce və s.);

  • İnsani ləyaqəti izah edirsə, həyatdan misallar gətirirsə, bədii ədəbiyyatdan onun tapdalanması və müdafiə olunması barədə misallar gətirirsə;

  • Diskussiya zamanı insan ləyaqətinə hörmət nümayiş etdirirsə (məs.: ona qarşı yönəldilmiş fikri axıra qədər sakitcə, hisslərə qapılmadan dinləyir; şəxsi xüsusiyyətlər barədə söhbətdən kənar öz mövqeyini müdafiə edir və ya başqasının fikrinə qarşı çıxırsa və s.);

  • Sinif yoldaşlarından ibarət qrupla birlikdə insan ləyaqətinin ləkələndiyi və ya azadlığı tapdalandığı situasiyasını oynayırsa; bu ləyaqətlərin əhəmiyyəti barədə öz fikrini söyləyir və əsaslandırırsa; öz şəxsi hisslərini büruzə verə bilirsə (məs.: nə zaman ki, hiss edir, nə başqasından üstündür və ya nə də pis, nə zaman hiss edir ki, ləyaqətlə davranır);

  • İmpulsiv davranış (“istəyirəm”) və onlar arasında könüllü davranış (“zəruridir”) arasında fərq barədə mülahizə yürüdürsə, konkret misallar gətirirsə və əsaslandırılmış seçim edirsə. Şəxsiyyət öz davranışına görə məsuliyyəti öz üzərinə götürdüyü hallarda və ya belə etmədiyi təqdirdə bunları müzakirə edirsə, bunlardan hər hansı birinə dəlillərlə tərəfdar çıxırsa;

  • Cəmiyyətin inkişafı üçün dəyərlərə əsaslanan şəxsi seçimin əhəmiyyətini qiymətləndirirsə.

Mül.IX.2. Şagird cəmiyyətdə öz yerini və əhəmiyyətini müəyyənləşdirə bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Savadlılığı, nəzakətliliyi və intizamlılığı insanın və cəmiyyətin rifahı ilə əlaqələndirirsə, cəmiyyətin inkişafı üçün/hərəkət qabiliyyətliliyi üçün onların rolunu və əhəmiyyətini təhlil edirsə;

  • Cəmiyyətdə davranış motivlərini təhlil edirsə (məs.: cəzalanma qorxusu, mükafat/səmərə, başqalarına xoş gəlmək/konformizm, qanunatabelilik, vicdanın səsi və s.) ;

  • Əxlaqi seçimi və davranışı cəmiyyətin təsiri ilə həyata keçirilmiş seçimdən və davranışdan fərqləndirirsə;

  • Cəmiyyətin əsas dəyəri və insanın başlıca mühiti kimi ailə barədə mülahizə yürüdürsə. Onda ailənin strukturu və funksional rollarını dəqiqləşdirirsə. Ailədə məsuliyyətlərin bölünməsi məsələsini təhlil edir və özünün məsuliyyəti barədə mülahizə yürüdürsə;

  • Həm sinif və həm də məktəb icmasının üzvləri qarşısında özünün rolunu, funksiyalarını, hüquqlarını, vəzifələrini və öhdəliklərini təsvir edə bilirsə;

  • Öz imkanlarına və maraqlarına müvafiq olaraq, məktəbin və sinfin həyatında düşünülmüş və fəal iştirak edirsə (məs.: məktəb müsabiqələri və konfranslarında, sinfə və ya məktəbə qayğı-sahiblik etməkdə və onları abadlaşdırmaq işində, şagirdlərin özünüidarəsi ilə konstruktiv əməkdaşlıqda, məktəb komandalarında və ya onların tərəfdaşları klublarında və s.);

  • Sinifdə, məktəbdə və cəmiyyətdə mövcud olan ümumi qaydalara əməl edirsə və ictimai normalara hörmət göstərməyin əhəmiyyətini əsaslandırırsa;

  • İnsanın və cəmiyyətin qarşılıqlı asılılığı barədə mülahizə yürüdürsə, şəxsiyyətin və cəmiyyətin mənafelərini fərqləndirməyi bacarırsa.

Mül.IX.3. Şagird şəxsiyyətin inkişafı üçün peşəkarlığın əhəmiyyətini təhlil edə bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • İnsanın tələbatlarının artdığı barədə müxtəlif nəzəriyyələrin müzakirəsində kiçik qrupla birlikdə iştirak edirsə, qrup tərəfindən irəli sürülmüş və əhəmiyyətinə görə yerləşdirilmiş insan tələbatlarının siyahısını sinfə tanış edirsə; Qrupun razılaşdırılmış mövqeyini əsaslandırırsa;

  • Onun fikrincə, bir neçə nailiyyətli insanı sayırsa, onların nailiyyətlərinin şəxsi səbəblərini müzakirə edirsə və onlardan peşəkarı ayıra bilirsə;

  • İnsanın peşəkarlığının xarakterik xüsusiyyətlərini sadalayırsa və onları insanın özü ilə dünyaya gəlmiş və sonradan qazandığı xüsusiyyətlərlə əlaqələndirməyi bacarırsa;

  • Peşəkarlığın xarakterik xüsusiyyətlərini şəxsi xüsusiyyətlər və xarici amillərə əsasən qruplaşdırmağı bacarırsa;

  • İnsanın peşəkarlığının şəxsi xüsusiyyətlərini bilik, qabiliyyət və əməyə münasibətə əsasən qruplaşdırmağı bacarırsa;

  • Məsuliyyət hissinin peşəkarlıqla əlaqəsini və əhəmiyyətini əsaslandırmağı bacarırsa;

  • İnsan peşəkarlığının onun vəziyyətinə və cəmiyyətdə tanınmasına nə dərəcədə təsir göstərdiyini dərk edirsə.

Mül.IX.4. Şagird özünün gələcək fəaliyyətinin planını tərtib edə bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Karyera ilə əlaqədar öz məqsədlərini sadalaya bilər (məs.: təhsilli, varlı, sağlam, gözəl, işsiz olmaq istəyirəm, təhlükəsiz yaşamaq arzusundayam və s.); onların reallaşması və onlara nail olmaq yolları barədə fikirləşirsə; məqsədlərə nail olmağın yollarını müvafiq vəzifələrlə əlaqələndirməyi bacarırsa;

  • Özünün imkanlarının və məqsədlərinin təhlili əsasında fəaliyyətin ehtimala əsasən özünün gələcək fəaliyyəti ilə əlaqələndirdiyi sahəsini sadalayır;

  • Sinifdə öz həmfikirlərini aşkar edirsə, hansılarla ki, birlikdə gələcək peşə barədə informasiya toplayır və onu müzakirə etdikdən sonra mini-layihə “Mənim gələcək peşəm” layihəsini təqdim edirsə;

  • Müəllimin köməyi ilə, sinif yoldaşlarından ibarət qrupla birlikdə nəzərdə tutduğu, ona peşə seçiminə kömək göstərəcək yollarını əks etdirirsə: informasiyanın axtarılması və təhlilinin mərhələlərini, müddətlərini, istifadə olunma metodlarının (məs.,sorğu, müsahibə, yerində tanış olma və s.) müəyyənləşdirilməsi;

  • Müəllimlə və həmfikir sinif yoldaşlarından ibarət qrupla birlikdə orta pillədə tədris olunası seçmə fənləri müzakirə edirsə, müvafiq pedaqoqlarla əməkdaşlıq edirsə və onların əhəmiyyətlərini dərk edirsə. Nəzərdə tutulan peşəyə yiyələnməkdə ona kömək göstərəcək fənləri ayıra bilirsə;

  • Orta pillədə seçmə fənlərdən onun üçün maraqlı olanı və lazımi fənləri ayıra bilirsə; öz seçimini əsaslandırmağı bacarırsa;

  • Öz imkanları və nailiyyətlərinin təhlili əsasında “Mənim gələcək karyeramı necə təsəvvür edirəm” mövzusunda inşa yaza bilirsə (qarşıya qoyulan məqsədlər və onlara nail olmaq yolları, arzuedilən və yankeçilməz hadisələr, onun düşüncəsinin cəmiyyətin maraqlarına uyğunluğu); inşanı öz sinif yoldaşlarına təqdim edirsə.

İstiqamət: sabit inkişaf

Mül.IX.5. Şagird şəxsiyyət və cəmiyyət üçün əhəmiyyətini dərk etməklə sağlam həyat qaydasına əməl edə bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Sağlam və qeyri-sağlam ərzaqları fərqləndirirsə, sağlam ərzaqların insanın/cəmiyyətin rifahı və dayanıqlı inkişafı üçün əhəmiyyəti barədə mülahizə yürüdə bilirsə;

  • Tarazlaşdırılmış gün rejimi barədə mülahizə yürüdür və bunu əsaslandırmağı bacarırsa (təhsil-istirahət), onun insanın sağlamlığı və cəmiyyətin xoş rifahı üçün əhəmiyyətini əsaslandıra bilirsə;

  • Tütündən istifadə ilə əlaqədar riskləri təsvir edir və onların insan sağlamlığına və cəmiyyətin rifahına mənfi təsirini göstərməyi bacarırsa;

  • Alkoqoldan xəstə halda istifadə etməyin nə demək olduğunu izah edirsə, müvafiq risklər barədə mülahizə yürüdür və alkoqolun insanın/cəmiyyətin rifahına mənfi təsirini əsaslandırmağı bacarırsa;

  • Qeyri-leqal narkotik vasitələrin nə demək olduğunu izah edə bilirsə, müxtəlif narkotik vasitələrdən xəstə halda istifadə etməklə əlaqədar ümumi və spesifik risklər barədə mülahizə yürüdürsə;

  • Sağlam həyatın adi preventiv qaydalarına əməl edirsə, tütün, alkoqol, narkotik vasitələrdən istifadə etməyin və qumar oyunlarında iştirakın qeyri-mümkünlüyü/məhdudluğu prinsiplərinə əməl edirsə;

  • Sağlamlıq üçün təhlükəsiz mühitin təminatı üçün məktəb qaydalarına və qanunun tələblərinə əməl edirsə;

  • Sağlam ətraf mühitin insanın/cəmiyyətin rifahı üçün əhəmiyyəti barədə mülahizə yürüdürsə; sağlam mühitə hansı hərəkətlərin təhlükə yaratdığını təsvir edə bilirsə; hansı növ hərəkətlərin ətraf mühitin mühafizəsinə təsir etdiyini təsvir edə bilirsə;

  • Onların tələbatları, maraqları və hüquqlarının nəzərə alınması ilə öz sinif yoldaşları ilə əməkdaşlıq edirsə;

  • Sosial xəstəliklərə (məs.: alkoqolizm, narkomaniya, immun çatışmazlığı, vərəm və s.) malik adamlara cəmiyyətin qalan üzvlərinin münasibəti barədə inşa yaza bilirsə, harada ki, onun tərəfindən təsvir edilmiş münasibətlərin ədalətliliyi barədə öz mövqeyini əsaslandırırsa.

Mül.IX.6. Şagird ictimai təhlükəsizliyin əsas problemlərini həll etmək üçün əməkdaşlıq edə bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • İnsanın hər hansı bir tələbatını insanın müəyyən hüququ ilə uyğunlaşdırırsa (məs.: qida/həyat, əmək və başqa hüquqları; əlaqələr-həyat, söz, əmək, təhlükəsiz mühit və başqa hüquqları və s.) və öz cavabının düzgünlüyünü əsaslandırırsa;

  • Ona məlum olan sosial mühitin nümunəsində (ailə, qonşuluq, sinif, məktəb, dostlar qrupu, insan məskəni) onları bir-birindən asılı edən amilləri ayırır (məs.: ümumi əqli dəyərlər, mühitlər və s.). Bədii ədəbiyyatdan və tarixdən misallar gətirirsə;

  • Sinif yoldaşlarından ibarət qrupla birlikdə sinfin və ya məktəbin təhlükəsiz ətraf mühitinin təminatı üçün zəruri əşyaları və yaxud işlərin siyahısını tərtib edirsə və bu siyahıdan əldə edilməsini və ya həyata keçirilməsini qrupda başqalarının köməyi olmadan yerinə yetirə biləcəyi bir neçəsini seçirsə;

  • Öz seçimini sinif yoldaşları ilə bölüşür və onu mövcud məhdudiyyətlərin və alternativlərin müzakirəsi ilə əsaslandırırsa;

  • Fiziki sağlamlığın göstəricisi kimi qeyri-zorakılıq münasibətləri barədə mülahizə yürüdə bilirsə;

  • Zorakılıq təhlükəsi hədələyən adamlarla münasibətdə onlara həmrəylik və şəriklik ifadə edirsə;

  • “Əgər hamının yalnız hüququ olarsa və öhdəliyi olmazsa nə baş verərdi? Məsuliyyət zəruridirmi və nəyə görə?” sinif diskussiyasında iştirak edirsə;

  • Şəxsiyyətin qanuna əməl etməyə nə üçün borclu olduğunu izah edə bilirsə; qeyri-qanuni hərəkətlərlə müşayiət olunan təhlükələri sadalayırsa;

  • “Bizim firavanlığımız nədən asılıdır?” mövzusunda inşa yazırsa və onda müxtəlif fənlərdən (məs.: tarix, coğrafiya, riyaziyyat, təbiətşünaslıq və s.) alınmış informasiyadan və statistik analiz metodlarından istifadə etməklə öz mövqeyini əsaslandırırsa;

  • İnsan hüquqlarını, davranış standartlarının işlənib-hazırlanmış və razılaşdırılmış əsaslarının müxtəlif miqyaslı cəmiyyətdə (məs.: ailə, məktəb, idman klubu, icma, ölkə və s.) təhlil edə bilirsə;

  • Sinif yoldaşlarından ibarət qrupla birlikdə, özünün yaşadığı məskəndə yeniyetmələr tərəfindən tütün, alkoqol və narkotiklərdən istifadə etməklə müşayiət olunan təhlükələri tədqiq edirsə; müvafiq statistik göstəriciləri Gürcüstan, qonşu ölkələr və dünya üçün müzakirə edirsə; analiz əsasında istifadə olunması onun yaşadığı məntəqədə mümkün olan səmərəli preventiv tədbirlərin nümunələrini söyləyə bilirsə;

  • Silahlı münaqişə şəraitlərində ictimai təhlükəsizliyin müəyyənləşdirici amillərini saya bilirsə; mübarizə aparan tərəflərin vəzifələrini formalaşdırırsa.

Mül.IX.7. Şagird Gürcüstanın rəngarəngliyinin əsas xüsusiyyətlərini bir-biri ilə əlaqələndirə bilər.

Nəticə göz önündədir, əgər şagird:



  • Gürcüstan əhalisində yayılmış cəmiyyətin rəngarəngliyinin xarakterik əlamətlərini sadalaya bilirsə;

  • Öz məktəbinin və ya yaşadığı yerin nümunəsində cəmiyyətin rəngarənglik diaqramını tərtib edirsə;

  • İnsani ləyaqətlərin, bərabərliyin və cəmiyyətin rəngarəngliyinin əlamətlərini bir-biri ilə əlaqələndirə bilirsə;

  • Gürcüstan əhalisində müxtəlif əlamətlərə əsasən çoxluq və azlığa bölünmə prinsipləri barədə mülahizə yürüdə bilirsə (məs.: etnik, siyasi, iqtisadi, sosial, mədəni, dini və s.);

  • Gürcüstanın əhalisinin nümunəsində rəngarəngliyin bir neçə əlamətinə əsasən birləşmiş (məs.: etnik, dil, dini və yaxud sosial, cinsi və yaş) qrupları təqdim edir;

  • Gürcüstanın hər hansı bir regionunu seçir, onun əhalisinin rəngarəngliyini əlamətlərinə görə xarakterizə edirsə və mövcud rəngarəngliyin tarixi-coğrafi səbəblərini sadalaya bilirsə.

1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   16


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə