Dərslik Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin 14. 12. 2011- ci il tarixli, 2062 №-li əmri ilə təsdiq edilmişdir



Yüklə 3.72 Mb.
səhifə19/47
tarix28.11.2016
ölçüsü3.72 Mb.
1   ...   15   16   17   18   19   20   21   22   ...   47

8.2. Azərbaycanda təhsilin əsas məqsədi
Azərbaycan Respublikasında təhsilin əsas məqsədi aşağı­da­kı­lar­dır və bunlar “Təhsil haqqında Azərbaycan Res­pub­li­ka­sı­nın Qa­nu­nu”nda rəsmiləşdirilmişdir:

- Azərbaycan dövləti qarşısında öz məsuliyyətini dərk edən, xal­qın milli ənənələrinə və demokratiya prinsiplərinə, insan hü­quq­ları və azadlıqlarına hörmət edən, vətənpərvərlik və azərbaycançılıq ide­yalarına sadiq olan, müstəqil və yaradıcı düşünən vətəndaş və şəx­siyyət yetişdirmək;

- milli-mənəvi və ümumbəşəri dəyərləri qoruyan və inkişaf et­di­rən, geniş dünyagörüşünə malik olan, təşəbbüsləri və yenilikləri qiy­mət­ləndirməyi bacaran, nəzəri və praktiki biliklərə yiyələnən, müa­sir təfəkkürlü və rəqabət qabiliyyətli mütəxəssis-kadrlar hazırla­m­aq;

- sistemləşdirilmiş bilik, bacarıq və vərdişlərin mənim­sə­nil­mə­sini və ixtisasın daim artırılmasını təmin etmək, təhsilalanları ic­ti­mai həyata və səmərəli əmək fəaliyyətinə hazırlamaq.



8.3. Təhsil sahəsində

dövlət siyasətinin əsas prinsipləri

Təhsil sahəsində dövlət siyasətinin əsas prinsipləri aşağı­da­kı­lar­­dır:



  • humanistlik – milli və ümumbəşəri dəyərlərin, şəx­siy­yətin azad inkişafının, insan hüquqları və azadlıqlarının, sağlam­lığın və təh­lükəsizliyin, ətraf mühitə və insanlara qayğı və hörmətin, tole­rant­lıq və dözümlülüyün prioritet kimi qəbul olunması;

  • demokratiklik- təhsilalanların azad düşüncə ruhunda tər­bi­yə edilməsi, təhsilin dövlət-ictimai əsaslarla təşkilində və idarə edil­­mə­sində səlahiyyət və azadlıqların genişləndirilməsi, təhsil müəs­si­sə­lərinin muxtariyyətinin artırılması;

  • bərabərlik - bütün vətəndaşların bərabər şərtlər əsasında təh­sil almasına imkanlar yaradılması və təhsil hüququnun təmin olun­ması;

  • millilik və dünyəvilik - milli və ümumbəşəri dəyərlərin qo­run­ması və onların dialektik vəhdətinin təmin edilməsi əsasında dün­yəvi təhsil sisteminin yaradılması və inkişaf etdirilməsi;

  • keyfiyyətlilik - təhsilin mövcud standartlara, normalara, so­sial-iqtisadi tələblərə, şəxsiyyətin , cəmiyyətin və dövlətin ma­raq­la­rı­na uyğunluğu;

  • səmərəlilik - təhsilin və elmi yaradıcılığın daim inkişaf edən, faydalı və son nəticəyə istiqamətlənən müasir metodlarla təş­ki­li;

  • fasiləsizlik, vəhdətlik, daimilik - mövcud təhsil standart­ları, təd­ris proqramları və planları əsasında təhsilin bir neçə səviyyədə əl­də edilməsi imkanı, təhsilin ayrı-ayrı pillələri arasında sıx dia­lek­tik qarşılıqlı əlaqənin təmin olunması və onun insanın bütün hə­yatı bo­yu ardıcıl davam etməsi;

  • varislik - təhsil sahəsində əldə olunmuş bilik və təcrübənin ar­dıcıl olaraq növbəti nəslə (dövrə) ötürülməsi;

  • liberallaşma - təhsil sahəsinin və təhsil fəaliyyətinin açıq­lı­ğı­nın genişləndirilməsi;

  • inteqrasiya - milli təhsil sisteminin dünya təhsil sisteminə sə­mərəli formada qoşulması, uyğunlaşması və qovuşması əsasında in­kişafı.



8.4. Təhsil sistemi anlayışı
Bu anlayış özü ədəbiyyatda müxtəlif formada işlənmişdir: “ma­arif sistemi”, “xalq maarifi sistemi”, “təhsil sistemi”, “xalq təh­sili sistemi”, “dövlət təhsil sistemi”. Müxtəliflik onunla izah edilir ki, ölkənin inkişafı ərzində tədris müəssisələri başqa-başqa idarə və na­zirliklərin tabeliyində fəaliyyət göstərmişdir. Müasir dövrdə ma­arif nazirliyi ali və orta ixtisas təhsili nazirliyi və texniki peşə təhsili ko­mitəsi bir nazirlikdə birləşsə də, bəzi başqa nazirliklərin ta­be­li­yin­də olan tədris müəssisələri də vardır. Tədris müəssisələrinin hazırkı yer­ləşmə və idarəolunma vəziyyəti nəzərə alınarsa, “təhsil sistemi” an­layışının işlənilməsi məqsədəuyğun sayılır .

Təhsil sistemi anlayışını üç əsas əlamət səciyyələndirir. Bi­rin­ci əlamət təhsil sisteminin konkret ölkə ilə bağlılığıdır. Hər öl­kə­nin özünəməxsus, özünün sosial-iqtisadi və mədəni-siyasi vəziyyətinə uy­ğun gələn təhsil sistemi vardır. İkinci əlamət tədris müəssisə-lərini nə­zərdə tutur. Bu və ya digər ölkədə mövcud olan təhsil sis­temi təhsil müəssisələri arasında qarşılıqlı əlaqələrin mö­v­cud­lu­ğuna işarədir. Mövcud tədris müəssisələri bu cür əlaqələr sa­yə­sin­də sis­tem əmələ gətirir.

Göstərilən əlamətlərə istinad edərək, təhsil sistemi anlayışına be­lə tə­rif vermək olar: bu və ya digər ölkədə qarşılıqlı əlaqə şərai­tin­də fəa­liyyət göstərən tədris müəssisələrinin məcmusu təhsil sis­temi­dir.

Təhsil sistemi ölkənin iqtisadi- siyasi və mədəni səviyyəsi ilə əla­qədar təşəkkül tapır və inkişaf edir. Təhsil sistemləri tam ey­niy­yət təşkil edən ölkələr yoxdur. Nəinki yüksək dərəcədə inkişaf et­miş öl­kə­lərin, hətta inkişafa qədəm qoymuş ölkələrin təhsil sistem­lə­ri də bir-birindən fərqlənir. Bu fərqin səbəbi həmin ölkələrdə hə­ya­ta ke­çirilən ictimai-iqtisadi siyasətin və mədəni inkişafın müxtə­lif­l­iyidir.

İctimai-iqtisadi quruluşun dəyişməsi və inkişafı ilə əlaqədar tə­şəkkül tapan və formalaşan təhsil sistemi öz növbəsində cə­miy­yə­tin sonrakı inkişafına, sosial-iqtisadi və mədəni inkişafa təkan ve­rir. Cə­miyyətin necəliyi, mənəvi sərvətin zənginlik dərəcəsi müəyyən mə­­nada təhsil sisteminin necəliyindən asılıdır. Nəzərə alınmalıdır ki, cəmiyyətdə sosial-iqtisadi həyat dəyişdikcə təhsil sistemi də vax­t­aşırı dəyişir.

Təhsil sisteminə aşağıdakılar daxildir:

- bütün təhsil müəssisələri, təlim-tərbiyə prosesi ilə məşğul olan və təhsil xidmətləri göstərən digər qurumlar, təhsil fəaliyyətini və onun inkişafını təmin edən elmi tədqiqat institutları və infor­ma­si­ya mərkəzləri, layihə, istehsal, kliniki, ictimai iaşə, tibbi-profilaktik və əczaçılıq strukturları, idman, istirahət və sağlamlıq kompleks­ləri, kampuslar, mədəni-maarif müəssisələri və təşkilatları, kitab­xa­na­lar, yataqxanalar, düşərgələr və digər infrastruktur obyektləri;

- təhsili idarəetmə orqanları və onların tabeliyində fəaliyyət göstərən müəssisə və təşkilatlar;

- təhsil sahəsində fəaliyyət göstərən qeyri-hökumət təşki­lat­la­rı, assosiasiyalar, cəmiyyətlər, elmi-metodik şuralar və digər qurum­la­r.

8.5. Təhsilin məzmununa və təşkilinə

dair ümumi tələblər
Təhsilin məzmununa və təşkilinə dair ümumi tələblər aşa­ğı­da­kı­lardır:


  • təhsilalanlarda müasir tələblərə və şəraitə uyğunlaşmaq, rə­qa­bət qabiliyyətli olmaq, informasiya cəmiyyətində yaşayıb fəal­iy­yət göstərmək, ünsiyyət yaratmaq bacarığını formalaşdırmaq;

  • öz üzərinə məsuliyyət götürmək, kollegial qərarların qə­bu­lun­da, demokratik təsisatların fəaliyyətində və inkişafında iştirak et­mək keyfiyyətlərinə malik müstəqil, yaradıcı şəxsiyyət və vətəndaş for­malaşdırmaq;

  • təhsilalanların fasiləsiz təhsil almasını, daim yeniləşən, mü­as­ir standartlara uyğun gələn biliklərə və dünyagörüşünə yiyələn­mə­si­ni, cəmiyyətin tələbatını daha səmərəli ödəməsini, şəxsiyyət kimi in­kişaf etməsini və ömür boyu təhsilin hamı üçün açıq və bərabər im­kanlı olmasını təmin etmək;

  • yüksək intellektual səviyyəyə və praktiki iş qabiliyyətinə, ye­ni texnologiyalara yiyələnmək, informasiya axınında çevik istiqa­mət tapmaq bacarığını formalaşdırmaq;

  • cəmiyyətin yüksək səviyyəli və rəqabətqabiliyyətli kadr po-ten­sialına tələbatının ödənilməsi üçün real zəmin yaratmaq;

  • təhsil müəssisələrində tədris prosesinin təhsilalanların və təh­­silverənlərin insan ləyaqətinə hörmət etməsi əsasında qurulmas­ı­nı təmin etmək və təhsilalana qarşı hər hansı fiziki və psixoloji zo­ra­kı­lığa yol verməmək.

Təhsilin məzmununa və təşkilinə dair ümumi tələblər “Təhsil haq­qında Azərbaycan Respublikasının Qanunu” və digər normativ hü­quqi aktlarla tənzimlənir.

8.6. Təhsilin və təhsilalmanın formaları
Azərbaycan Respublikasında formal, qeyri-formal, informal təh­sil formaları tətbiq olunur.

  • formal təhsil - dövlət təhsil sənədinin verilməsi ilə başa ça­tan təhsil formasıdır;

  • qeyri-formal təhsil - müxtəlif kurslarda, dərnəklərdə və fərdi məş­ğələlərdə əldə edilən və dövlət təhsil sənədinin verilməsi ilə mü­şa­yiət olunmayan təhsil formasıdır.

  • informal təhsil - özünütəhsil yolu ilə biliklərə yiyələn­mənin for­masıdır.

Formal təhsilin təşkili qaydaları müvafiq icra hakimiyyəti or­qa­nı tərəfindən müəyyən edilir.

Azərbaycan Respublikasında əyani, qiyabi, distant (mə­sa­fə­dən), sərbəst təhsilalma formaları müəyyən olunmuşdur və təhsil­alma for­ma­ları çərçivəsində evdə təhsil və fərdi təhsil təşkil oluna bilər. Fər­di təhsil - müxtəlif səbəblərdən uzun müddət təhsildən kə­narda qal­mış şəxslər, habelə müəyən bir sahə üzrə xüsusi istedadı ilə fərq­lə­nən şagirdlər üçün tətbiq edilən təhsil formasıdır. Evdə təhsil mü­va­fiq təhsil proqramlarına uyğun olaraq ümumi təhsilin evdə təşkili for­masıdır. Zəruri hallarda, müasir təhsil texnologi­ya­larından isti­fa­də etməklə müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən edil­miş qaydada digər təhsilalma formaları da tətbiq edilə bilər.



8.7. Təhsil müəssisəsi
Təhsil müəssisəsinin təşkilati-hüquqi forması və statusu mü­va­fiq qanunvericiliyə uyğun müəyyən edilir. Azərbaycan Res­pub­li­ka­sında mülkiyyət növünə görə dövlət, bələdiyyə, özəl təhsil müəs­si­s­ələri fəaliyyət göstərir.

Azərbaycan Respublikasında dövlət təhsil müəssisələri bila­va­sitə mənfəət əldə etmək məqsədi güdmür. Təhsil müəssisəsinin fəa­liy­yəti, hüquq və vəzifələri “Təhsil haqqında Azərbaycan Res­publi­ka­sının Qanunu” və Azərbaycan Respublikasının müvafiq qanun­ve­ri­cilik aktları nəzərə alınmaqla onun nizamnaməsi ilə müəyyən edi­li­r.

Təhsil müəssisəsinin aşağıdakı tipləri və növləri müəyyən olun­muşdur:



  • məktəbəqədər təhsil müəssisələri (körpələr evi, uşaq bağçası, xüsusi uşaq bağçası);

  • ümumi təhsil müəssisələri (ibtidai, orta və tam orta ümum­təh­sil məktəbləri, ümumtəhsil internat məktəbləri, xüsusi məktəblər və xüsusi internat məktəbləri, xüsusi qayğıya ehtiyacı olan uşaqlar üçün müəssisələr, istedadlı şagirdlər üçün məktəblər, gimnaziyalar, li­seylər və digər müəssisələr);

  • məktəbdənkənar təhsil müəssisələri (uşaq yaradıcılıq mər­kəz­ləri, uşaq-gənclər idman məktəbləri, uşaq-gənclər şahmat mək­təb­ləri, ekoloji tərbiyə və təcrübə mərkəzləri, texniki yaradıcılıq mər­kəzləri, turizm və diyarşünaslıq mərkəzləri, məktəbdənkənar iş mər­kəzləri, estetik tərbiyə və bədii yaradıcılıq mərkəzləri və s.)

  • ilk peşə-ixtisas təhsili müəssisələri (peşə məktəbləri, peşə li­sey­ləri);

  • orta ixtisas təhsili müəssisələri (kolleclər);

  • ali təhsil müəssisələri (universitetlər, akademiyalar, ins­ti­tut­lar və s.)

  • əlavə təhsil müəssisələri (universitetlər, institutlar, mər­kəz­lər və s.)

  • təhsil fəaliyyətini həyata keçirən digər müəssisələr.

Müxtəlif tipli təhsil müəssisələri təhsil kompleksi və kampus for­masında da fəaliyyət göstərə bilər. İbtidai və ümumi orta təhsil mü­əssisələrinin azkomplektli formada fəaliyyətinin təşkili müm­kün­dür.


8.8. Təhsilin pillələri və səviyyələri
Azərbaycan Respublikasında məktəbəqədər təhsil, ümumi təh­sil (ibtidai təhsil, ümumi orta təhsil, tam orta təhsil), ilk peşə-ix­tisas təhsili, orta ixtisas təhsili, ali təhsil (bakalavriat, magistratura, dok­torantura) pillələri və səviyyələri müəyyən olunmuşdur. Təh­si­lin pillələri və səviyyələri arasında qarşılıqlı əlaqə və varislik tə­min olu­nur. Hər bir təhsil pilləsi (məktəbəqədər təhsil istisna olmaqla) ye­kun qiymətləndirmənin və ya attestasiyanın nəticələrinə uyğun ola­raq məzunlara dövlət nümunəli sənədin verilməsi ilə başa çatır. Təh­silalanın əvvəlki pillədə və səviyyədə əldə etdiyi nailiyyətlər növ­bəti pillədə və səviyyədə təhsilin davam etdirilməsində nəzərə alı­nır.
8.8.1. Məktəbəqədər təhsil
Məktəbəqədər təhsil təhsilin ilk pilləsi olmaqla, ailənin və cə­miy­yətin maraqlarına uyğun olaraq, uşaqların erkən yaş dövründən in­tellektual, fiziki və psixi inkişafını, sadə əmək vərdişlərinə yi­yə­lən­məsini, istedad və qabiliyyətinin üzə çıxarılmasını, sağlamlığının qo­runmasını, estetik tərbiyəsini, təbiətə və insanlara həssas mü­na­si­bə­tinin formalaşmasını təmin edir. Məktəbəqədər təhsil müvafiq təh­­sil proqramı əsasında həyata keçirilir, məktəbəqədər təhsil üç yaş­dan başlayır. Beş yaşlı uşaqlar üçün məktəbə hazırlıq qrupları zə­ruridir. Mək­təbə hazırlığın təşkili qaydaları müvafiq icra orqanı tərəfindən müəyyən edilir. Məktəbəqədər təhsil uşağın valideyn­lə­rinin və ya di­g­ər qanuni nümayəndələrin arzusu ilə məktəbəqədər təhsil müəs­si­­sələrində, ümumtəhsil müəssisələrinin müvafiq struk­turlarında və ya ailədə həyata keçirilə bilər. Məktəbəqədər yaşlı uşaqları evdə tər­bi­yə edən ailələr üçün müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən mü­vafiq qaydada metodiki və diaqnostik məsləhət və əlaqələndirmə xid­məti təşkil edilir.
8.8.2. Ümumi təhsil
Ümumi təhsil təhsilalanlara elmlərin ümumi əsaslarının öyrə­dil­məsini, zəruri bilik, bacarıq və vərdişlərin aşılanmasını, onların hə­yata və əmək fəaliyyətinə hazırlanmasını təmin edir. Ümumi təh­sil təhsilalanların fiziki və intellektual inkişafına, zəruri biliklərə yi­yə­lənməsinə, onlarda sağlam həyat tərzinə və sivil dəyərlərə əsas­la­nan vətəndaş təfəkkürünün formalaşmasına, milli və dünyəvi də­yərlərə hörmət hissinin aşılanmasına, ailə, cəmiyyət, dövlət və ətraf mü­hit qarşısında hüquq və vəzifələrinin müəyyən edilməsinə imkan ya­radır. Ümumi təhsil müvafiq təhsil proqramları əsasında həyata ke­çirilir. Azərbaycan Respublikasında ümumi təhsil, ibtidai təhsil, ümu­mi orta təhsil və tam orta təhsildən ibarətdir. Ümumi təhsilin təh­sil səviyyələri üzrə müddəti, bir səviyyədən digər səviyyəsinə ke­çid qaydaları müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən olu­nur.

Ümumi təhsil ümumtəhsil məktəblərində, xüsusi təmayüllü təh­sil müəssisələrində, gimnaziyalarda, liseylərdə, ilk peşə-ixtisas və orta ixtisas təhsili müəssisələrində, habelə ali təhsil müəs­si­sə­lərinin tabeliyində yaradılan məktəblərdə həyata keçirilir. Ümumi təh­sil sistemində təhsilalanların fiziki inkişafını təmin etmək və müx­təlif yaradıcılıq qabiliyyətlərini inkişaf etdirmək məqsədi ilə mək­təbdənkənar təhsil proqramları tətbiq olunur.

İbtidai təhsilin məqsədi təhsilalanlara oxumaq, yazmaq və he­sab­lama bacarıqları aşılamaq, onlarda insan, cəmiyyət və təbiət haq­qın­da ilkin həyati biliklər, məntiqi təfəkkür elementləri, estetik, bə­dii zövq və digər xüsusiyyətlər formalaşdırmaqdan ibarətdir. İbti­dai təhsil müvafiq təhsil proqramına əsasən həyata keçirilir. Azər­baycan Respublikasında ibtidai təhsil altı yaşdan başlanır. Va­li­deynlərin və uşaqların digər qanuni nümayəndələrinin arzusu ilə təh­sil müəssisəsi istedadlı uşaqları müvafiq icra hakimiyyəti orqa­nı­nın müəyyən etdiyi qaydada daha erkən yaşda qəbul edə bilər.

Ümumi orta təhsilin məqsədi təhsil alanların şifahi nitq və yazı mə­dəniyyətinin, ünsiyyət bacarığının, idrak fəallığının və məntiqi tə­fək­kürünün inkişafını, təhsil proqramına daxil olan fənlər üzrə və eləcə də dünya svilizasiyasının inkişafı haqqında müvafiq bilik və tə­səvvürlərinin formalaşdırılmasını, müasir informasiya- kommu­ni­ka­siya vasitələrindən istifadə etmək qabiliyyətini, hadi­sələri qiy­mət­lən­dirmək və öz gələcək fəaliyyət istiqamətlərini mü­əy­­yənləşdirmək ba­carığını təmin etməkdən ibarətdir. Azər­baycan Res­publikasında ümu­mi orta təhsil icbaridir və müvafiq təhsil proqramına əsasən hə­ya­ta keçirilir.

Ümumi orta təhsil səviyyəsində yekun qiymətləndirmə apa­rı­lır və təhsili başa vuran təhsil alanlara müvafiq dövlət sənədi verilir. Ümu­mi orta təhsil haqqında sənəd təhsilin növbəti pillədə və sə­viy­yə­də davam etdirilməsi üçün əsas sayılır.

Tam orta təhsil səviyyəsində təhsil alanların istedad və qa­bi­liy­yə­tinin reallaşdırılması, müstəqil həyata və peşə seçiminə hazırlan­ma­sı, fəal vətəndaş mövqeyinin, milli və ümumbəşəri də­yərlərə, in­san hüquqlarına və azadlıqlarına hörmət hissinin və tolerantlığın for­malaşdırılması, müasir informasiya-kommunikasiya texnologiyala­rından və digər texniki vasitələrdən sərbəst istifadə etməsi, iqtisadi bi­lik­lərin əsaslarına yiyələnməsi, xarici dillərdən birində, yaxud bir ne­çəsində ünsiyyət saxlaması və s. təmin olunur. Tam orta təhsil ümu­mi təhsilin hər üç səviyyəsini əhatə edən təhsil proqramlarının tam mənimsənilməsini nəzərdə tutur. Tam orta təhsil səviyyəsində təh­silin təmayülləşməsi (humanitar, texniki, təbiət və digər) təmin olu­nur. Dövlət təhsil müəssisələrində tam orta təhsil pulsuzdur. At­tes­tasiyanın nəticələrinə görə məzunlara müvafiq qaydada dövlət nü­munəli sənəd-attestat verilir.



Ümumiliyi, vahidliyi, əmək istiqamətli olması, politexnik xa­rakter daşıması, milli mədəniyyətə istinad etməsi, fərdi qa­bi­liy­yətləri nəzərə alması ümumi orta təhsilin başlıca xüsusiyyət­lə­rin­dəndir. Milliyyətindən, dilindən, mənşəyindən, dinindən asılı ol­mayaraq hər bir oğlanın, hər bir qızın öyrənməli olduğu zəruri bi­liklərin, bacarıq və vərdişlərin, davranış qaydalarının məcmusu ümu­mi təhsilin məzmununu təşkil edir. Ümumi təhsil imkan verir ki, gələcək peşəsindən, ixtisasından asılı olmayaraq hamının şəx­siy­yəti normal inkişaf edə bilsin. Ümumi təhsil cəmiyyətdə adam­la­rın bə­rabər mövqe tutmalarına şərait yaradır.

Təhsil səviyyələri müxtəlif olan şəxslər, adətən, cəmiyyətdə baş­qa-başqa mövqe tuturlar. Ümumi orta təhsili olan şəxs xalq tə­sərrüfatının bir sahəsindən digər sahəsinə sərbəst keçməyə və orada fəa­liyyət göstərməyə imkan qazanır. Ümumi orta təhsil mənəvi və əx­laqi inkişafın, fiziki və estetik kamilləşməyin bünövrəsidir. Bu əsas­da hər bir şəxs öz qabiliyyətlərini maksimum inkişaf etdirə bi­lər. Təhsilin ümumiliyi və vahidliyi bir-birindən ayrılmazdır. Ümu­mi orta təhsilin vahidliyi əsasən onun məzmununda ifadə olunur. Ümu­mi orta təhsilin politexnik istiqaməti iki cəhətdən səciyyələnir: po­litexnik biliklər və politexnik bacarıqlar. Ümumiyyətlə, şagirdlər üçün ümumi olan, əmək və politexnik səciyyə daşıyan, milli mə­də­niyyətə istinad edən və şagirdlərin fərdi xüsusiyyətlərini nə­zə­rə alan təhsil ümumi orta təhsil hesab edilir. Ölkəmizdə orta ümu­mi təhsilin bu cəhətləri yüksək dəyərləndirildiyindən onun ic­ba­riliyi qəbul olunmuşdur.


8.8.3. İlk peşə-ixtisas təhsili
İlk peşə-ixtisas təhsili - əmək bazarının tələbatına uyğun ola­raq, ümumi orta təhsil və tam orta təhsil bazasında müxtəlif sənətlər və kütləvi peşələr üzrə ixtisaslı işçi kadrların hazırlanmasını təmin edir. İlk peşə-ixtisas təhsili mülkiyyət formasından asılı olmayaraq pe­şə-ixtisas təhsili müəssisələrində və təhsil fəaliyyəti üçün xüsusi ra­zılığı (lisenziyası) olan ayrı-ayrı təşkilatların, müəssisələrin, əmək bir­jalarının, məşğulluq idarələrinin və digər müvafiq qurumların təh­sil strukturlarında həyata keçirilir və məzunlara müvafiq isti­qa­mət­lər üzrə ilk peşə dərəcələrinin verilməsi ilə başa çatır. İlk peşə-ix­tisas təhsili müvafiq təhsil proqramları əsasında təşkil olunur. İlk pe­şə-ixtisas təhsili müəssisələrinə ümumi orta təhsil bazasında qə­bul olunanlar peşə ixtisası ilə yanaşı, tam orta təhsil almaq hü­qu­qu­na malikdirlər.
8.8.4. Orta ixtisas təhsili
Orta ixtisas təhsili cəmiyyətin və əmək bazarının tələbatına uy­ğun olaraq, ümumi orta təhsil və tam orta təhsil bazasında ayrı-ay­rı fəaliyyət sahələri üçün müxtəlif ixtisaslar üzrə orta ixtisas təh­silli mütəxəssis hazırlığını təmin edir. Orta ixtisas təhsili əsasən kol­lec­lərdə və ali təhsil müəssisələrinin tabeliyində yaradılan müvafiq struk­turlarda həyata keçirilir və subbakalavr ixtisas dərəcəsinin ve­ril­məsi ilə başa çatır. Ümumi orta təhsil bazasında orta ixtisas təhsili mü­əssisələrinə daxil olanlar həm də tam orta təhsil alırlar. Orta ix­ti­sas təhsili müvafiq təhsil proqramları əsasında təşkil olunur. Orta ix­tisas təhsilini başa vuran məzunlara müvafiq qaydada dövlət nü­mu­nəli sənəd-diplom verilir. Orta ixtisas təhsili haqqında sənəd ali təh­sil müəssisəsinə daxil olmaq hüququ yaradır və növbəti təhsil pil­lə­sində ali təhsil almaq üçün əsas sayılır.

Orta ixtisas təhsili proqramlarının müvafiq ixtisaslar üzrə ali təh­sil proqramlarına uyğunluğu təmin edilir və bu təhsil pilləsini yük­sək nəticələrlə başa vuran məzunların-subbakalavrların topla­dıq­la­rı kreditlər müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi qay­dada, uyğun ixtisaslar üzrə ali təhsil müəssisələrində nəzərə alı­nı­r.


8.8.5. Ali təhsil
Ali təhsil pilləsində cəmiyyətin və əmək bazarının tələbatı nə­zə­rə alınmaqla yüksək ixtisaslı mütəxəssislərin və elmi-pedaqoji kadr­ların hazırlığı həyata keçirilir. Azərbaycan Respublikasının ali təh­sil müəssisələrində mütəxəssislər və elmi pedaqoji kadrlar ha­zır­lı­­ğı üç səviyyəlidir.

  • bakalavriat ;

  • magistratura ;

  • doktorantura.

Bakalavriat təhsil səviyyəsində tam orta təhsil və orta ixtisas təh­sili bazasında ayrı-ayrı ixtisasların təhsil proqramları üzrə geniş pro­filli ali təhsilli mütəxəssislər hazırlanır.

Bakalavriat. “Bakalavr”, latın dilində “dəfnə yarpağı” demək­dir. Baka­lavriat təhsili başa çat­mış ali təhsildir. Bakalavriat bitirən məzunlara “bakalavr” ali pe­şə-ixtisas dərəcəsi verilir. Bakalavriat təh­­sili almış məzunların əmək fəa­liyyəti sahəsi elmi tədqiqat və ali təh­sil müəssisələrində elmi-pe­daqoji fəaliyyət istisna olmaqla, bü-tün digər sahələri əhatə edir. Ba­ka­lavriat təhsilinin məzmunu və təş­kili qay­daları müvafiq icra ha­ki­miy­yəti orqanı tərəfindən müəy­yən edilir.

Bakalvr dərəcəsi dövlət imtahanı ilə və ya “Buraxılış işi” ilə Yekun Dövlət Attestasiya Komissiyası tərəfindən yekunlaş­dı­rılır, qiymətləndirilr.

Buraxılış işlərinin tərtibi, yazılma qaydası və müdafiə prosesi aşağıdakı kimi həyata keçirilir:

1. İxtisas kafedrası tərəfindən tərtib edilən mövzular məzun ola­­caq tələbə tərəfindən sərbəst şəkildə sеçildikdən sоnra ixtisas kafed­rası еlmi rəhbər müəyyənləşdirir. Еlmi rəhbərin və tələbənin bir­gə iştirakı ilə mövzunun planı, istifadə еdiləcək ədəbiyyatın si­ya­hı­sı, tədqiqatın obyekti, predmeti, məqsəd və vəzifələri, metodları müəyyənləşdirilir, metodik məsləhət­lər, isti­qamətlər verilir və tələ­bənin fərdi planı hazırlanır.

2. Buraхılış işinin quruluşu əsasən aşağıdakı kimi olur:

GİRİŞ - 2 -3 səhifə оla bilər (mövzunun aktuallığı, tədqiqatın obyekt və predmeti, məqsəd və vəzifələri, mеtоdları göstərilir, mövzu ilə bağlı yazılanlara yığcam münasibət bildirilir).

I fəsİl – azı 2 yarımfəsil оla bilər və fəsil 18- 20 səhifədən az оlmamalıdır.

II FƏSİL - azı 2 yarımfəsil оla bilər və fəsil 18-20 səhifədən az оlmamalıdır.

NƏTİCƏ - 2 – 3 səhifə оla bilər.

İstİfadə еdİlmiş ədəbİyyat - azı 20 ədəbiyyat göstərilməli. Sоn 5-10 ilin ədəbiyyatına üstünlük vеrilməlidir.

Buraхılış işinin həcmi 40 -50 səhifə həcmində оlmalıdır.

3. Buraхılış işi A-4 (21 Х 29. 7 sm) formatlı kağızda kоm­pütеrdə Times New Roman şrifti ilə 14 ölçüdə, sətirlər arası məsafə 1.5 interval olmaqla kompüterdə yazılır və cildlənilir. Kağızın sоl tərəfindən 3 sm, yuхarı və aşağı tərəflərdən 2 sm, sağ tərəfdən 1sm. bоş yеr buraхılmalıdır. Hər sətirdə ən azı 60 işarə – şrift оlmalıdır. Hər səhifədə 29-31 sətir оlmalıdır.

4. Buraхılış işinin elmi rəhbəri kafеdrada həftədə 1 və ya 2 dəfə məsləhət saatı ayırmalı və rəhbərlik еtdiyi tələbəyə ardıcıl məs­ləhətlər vеrməli və kafedrada ayrılmış xüsusi jurnalda bu öz əksini tapmalıdır. İş tamamlandıqda elmi rəhbər iş haqqında ətraflı rəy yazır, işin səciyyəvi cəhətlərini, tələbənin müstəqilliyini, yara­dı­cı­lığını, tədqiqatçılıq bacarığını göstərir və buraxılış işinin müdafiəyə ha­zır olduğunu qeyd edir.

Elmi rəhbərin rəyi və buraxılış işi kafedraya təqdim edil­dik­dən sonra, kafedra müdiri işi əlavə rəsmi rəyə göndərir. Əlavə rəsmi rəydə buraxılış işinin bütün fəsilləri və bölmələri haqqında rəy bil­dirilir. Rəy təsvirçilik xarakteri daşımır, burada işin necə yerinə yeti­ril­diyi, müsbət və mənfi cəhətləri, irad və təkliflər göstərilir. Rəs­mi rəyçi işin müdafiəyə hazır olub olmadığını bildirir.

Beləliklə, buraxılış işi, elmi rəhbərin rəyi və əlavə rəyçinin rəyi müzakirəyə 2 həftə qalmış kafedrada hazır olur.

5. Yеkun Dövlət Attеstasiya Komissiyası qarşısında açıq mü­dafiədən öncə ixtisas kafеdrasında tələbənin buraхılış işinin mü­za­ki­rə­si təşkil оlunur. Buna ilkin müdafiə də deyilir. Burada tələbə 10-12 dəqiqə ərzində buraxılış işinin aktuallığı, məqsəd və vəzifələri, metodları, mənbələri, işin fəsilləri, bölmə­lə­ri barəsində qısa, yığcam şərhlər verir. Sonra rəylər oxunur, irad və tək­liflər bildirilir. İddiaçı rəylərə cavab verə bilər, ya da onlarla razı­la­şa bilər. Daha sonra mü­dafiəçiyə suallar verilir, cavablar alınır. Nəticələr qənaətbəxş olarsa, ballar göstərilməklə, buraxılış işinin müdafiəyə buraхılması haq­qında qərar qəbul edilə bilər.

İşin kafedrada müzakirəsi zamanı tələbənin iş üzərində ça­lış­qan­lığı, müstəqilliyi, ədəbiyyatdan, pеdaqоji təcrübə nümunə­lə­rin­dən istifadə еtmə bacarığı, işin məzmunu, tərtibatı, tələbənin bu­ra­xı­lış işini şərh etmə tərzi, nitqi, rəyçilərin işə qiyməti nəzərə alı­nır və bütün bunlar maksimum 50 balla müəyyənləşdirilir. Belə­lik­lə, hər tələbənin Yеkun Dövlət Attеstasiya Komissiyası qarşısında açıq müdafiəyə buraxılması haqqında kafedranın müzakirə protoko­lun­dan çıxarışı müvafiq dekanlığa təqdim edilərkən tələbənin müda­fi­ə­yə qədərki topladığı ballar da aşağıdakı cədvəl formasında gös­tə­rilir:

1   ...   15   16   17   18   19   20   21   22   ...   47


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə