Kitab Azərbaycanın kənd təsərrüfatının inkişafında və təşəkkül tapmasında misilsiz



Yüklə 7.66 Mb.
PDF просмотр
səhifə39/77
tarix29.11.2016
ölçüsü7.66 Mb.
1   ...   35   36   37   38   39   40   41   42   ...   77

İsveçrənin kənd təsərrüfatı 

 

Ərazisi 41,3 min km

2



əhalisi 7,5 milyon nəfərdir, əhalisinin sıxlığı 1 km



2

-

ə 182 



n

əfər düşür. ÜDM 340,5 milyard ABŞ dollardır, hər nəfərə 45 400 ABŞ dolları düşür. 

İsveçrənin kənd təsərrüfatı heyvandarlıq yönümlüdür (ət və süd məhsullarının 

istehsalına  xüsusi  diqqət  yetirilir), yüksək məhsuldarlığı  və  əməyin səmərəliliyi ilə 

f

ərqlənir. Ümumilikdə kənd təsərrüfatı ölkənin qida ərzaqlarına olan tələbatını 56-57 



faiz t

əmin  edir.  Heyvandarlığın  payına  bütün  kənd təsərrüfatı  məhsullarının  3/4 

hiss

əsi  düşür.  İsveçrədə  iribuynuzlu mal-qaranın  sayı  2  milyon  baş  təşkil  edir,  o 



cüml

ədən inəklər – 830 min  baş.  Əsasən simmental və şvis cinsləri  yetişdirilir. Bir 

in

əkdən orta sağım 5600 min litr süd təşkil edir. İsveçrə həmçinin, yüksək məhsuldar 



cins  keçil

əri ilə  tanınır,  onların  sayı  təqribən 80 min  baş  təşkil  edir.  Ölkədə  südün 

ümumi  sağımı  durmadan  artır.  1985  –  2005-ci illər  ərzində  2,8 milyon tondan 4 

milyon tonad

ək  artmışdır.  Bununla  yanaşı,  sənaye məqsədilə  istifadə  edilən südün 

payı 43 faizdən 63 faizədək artmışdır. Pendirin istehsalı pendir istehsal edilən 1 500 

əssisələrdə  həyata keçirilir, burada təxminən 4 min nəfər  çalışır.  2006-cı  ildə 



pendir  istehsalı  130  min  tondan  artıq  olmuşdur.  Bunların  yarıdan  çoxu  ixrac 

edilmişdir. İsveçrə özünü süd məhsulları ilə tam təmin edir və qalanı ixrac edilir. 

Taxıl istehsalı kənd təsərrüfatının digər sahələri arasında xüsusi yer tutur. Taxıl 

əhalinin  qidalanmasının  əsasıdır.  Buğda,  arpa,  şəkər  çuğunduru,  kartof  və  yem 

bitkil

əri  əsas kənd təsərrüfatı  bitkiləridir. Dənli bitkilərin  əsas  rayonları  İsveçrə 



yaylasında və Reynin vadisində yerləşir. Tessin kanyonunda üzüm becərilir, ondan ağ 

süfr


ə  şərabı  istehsal  edirlər.  Rona  vadisinin  aşağı  hissəsində  ərik və  alma  ağacları 

bitir. 


K

ənd təsərrüfatında torpaq eyni zamanda əməyin predmeti və əməyin vasitəsi 

kimi f

əaliyyət göstərən  əsas istehsal vasitəsidir.  İsveçrənin  ərazisinin təxminən 12 



faizi 

əkinlərə, 28 faizi iribuynuzlu mal-qaranın  ekstensiv  yetişdirilməsinə  və  süd 

m

əhsullarının istehsalına ayrılmışdır. 



İsveçrənin kənd təsərrüfatı əsasən xirda və orta müəssisələrdən ibarətdir. Sahəsi 

5 hektarad

ək olan fermalar onların ümumi sayının 42 faizini təşkil edir, o cümlədən 

bir hektarad

ək  –  17 faiz. Təxminən bu qədər də  ümumi sahəsi 5 hektardan 20 

hektarad


ək olan fermalar təşkil edir. İsveçrə anlamına görə iri fermalar çox deyil, 12 

faizdir.  T

əsərrüfatlar  arasında  ən  az  sayı  olan  sahələri  50  hektardan  yuxarı  olan 

fermalardır  (1  faizdən bir qədər çox).  Kənd təsərrüfatı  İsveçrənin  iqtisadiyyatının o 

q

ədər  əhəmiyyətli sahəsidir  ki,  ona  Konstitusiyada  xüsusi  paraqraf  ayrılıb.  Dövlət 



k

ənd təsərrüfatının  dəstəklənməsini və  əhalinin  etibarlı  təminatına  əsaslı  kapital 

qoyuluşlarının  daxil edilməsini, həmçinin  ölkədə  əhalinin  desentralizasiyalı 

yerl


əşdirilməsini öz öhdəsinə götürür. 

2006-


cı  ilin  statistik  məlumatlarına  uyğun  olaraq,  kənd təsərrüfatına  yararlı 

torpaqların ümumi sahəsi 1 060 min hektar, orta statistik fermerin 16,7 hektar təşkil 

etmişdir. Ərazisi 5 hektaradək olan fermalar tamamilə aradan götürülmüşdür. Sahəsi 


 

 



 

20  hektardan  yuxarı  olan  təsərrüfatların  sayı  39  faiz  artmışdır.  Ən  çox  artım  50 

hektardan yuxarı olan fermer təsərrüfatları üçün xarakterikdir.  

Bütün fermer t

əsərrüfatlarının təxminən 1/3 hissəsi dənli bitkilərin istehsalı ilə 

m

əşğuldur. 



K

ənd təsərrüfatının  bazara  çıxarılan  məhsullarının  həcminin təxminən 50 

faizinin qiym

ətləri qanunvericiliklə  müəyyən edilir.  Qida və  yem  taxılına,  şəkər 

çuğunduruna,  rapsa,  südə  olan qiymətlər dövlət səviyyəsində  tənzimlənir.  Ət 

m

əhsullarına  qiymətlər təyin olunur. Qiymətlərin  müşahidə  edilməsi ilə  məhdud 



t

ənzimlənməsi toxuculuq malları, geyim, oyuncaq, musiqi alətləri və digər məhsullar 

üzr

ə mövcuddur. 



Dövl

ət ozünün maliyyələşdirdiyi sahələrdə, əsasən kənd təsərüfatı istehsalında 

qiym

ətlərin  formalaşdırılmasına  xüsusi  diqqət yetirir.  İsveçrə  Hökuməti kənd 



t

əsərrüfatı  çərçivəsində  kənd təsərrüfatı  məhsullarının  gəlirli  istehsalını  təmin edən, 

onun    ayrı-ayrı  növlərinin təkrar istehsalını  istisna edən və  kəndli təsərrüfatlarına 

ölk


ənin digər istehsal sahələrində  muzdlu  işçi  qüvvəsinin gəliri ilə  müqayisə  oluna 

bil


ən kəndli təsərrüfatlarına  belə  səviyyəyə  təminat verən  səviyyədə  qiymətlərin 

saxlanmasını nəzərdə tutur. Bu məqsədlə qiymətlərin tənzimləmə mexanizmi və xarici 

bazarın  rəqabətli təzyiqindən  yerli  istehsalçıların  müdafiəsi üzrə  tədbirlər aktiv 

istifad


ə edilir. 

Yerli k


ənd təsərrüfatı  istehsalçılarının  xarici rəqabətdən müdafiəsi müxtəlif 

metodlarla, 

əsasən  yerli  istehsalçılar tərəfindən daxili bazarda müvafiq məhsulun 

t

əklifindən və  qiymətlərin səviyyəsindən  asılı  olaraq  idxalın  (əsasən tərəvəz və 



meyv

ələrin) tənzimlənməsi şəklində həyata keçirilir. 

Dig

ər sahələrin məhsullarına  gəldikdə, burada dövlət  tərəfindən qiymətlərin 



t

ənzimlənməsi yerli və xarici mallara olan qiymətlərin uyğunluğunu müşahidə etmə 

v

ə bu istiqamətdə tədbirlərin görülməsi şəklində məhdud xarakter daşıyır. 



Üzvi k

ənd təsərrüfatı - kənd təsərrüfatının istehsalatının ekoloji və iqtisadi sabit 

formasıdır.  Daha  intensiv  və  mexanikləşdirilmiş  kənd təsərrüfatına  keçid,  həmçinin 

geni  modifikasiya  edilmiş  orqanizmlərin  geniş  istifadə  edilməsi  torpaqların 

münbitliyinin  aşağı  düşməsinə, yeni xəstəliklərin meydana gəlməsinə  və  bioloji 

müxt


əlifliyin  azalmasına  gətirib  çıxaran  ciddi  ekoloji  riskdir.  Üzvi  kənd təsərrüfatı 

texniki v

əsaitlərin  yardımı  ilə  texnogiyaların  gələcək sadələşdirilməsinə  deyil,  özü 

t

ənzimlənən sistemlərin xüsusiyyətlərinin və  torpaqların,  bitkilərin və  heyvanların 



t

əbii xüsusiyyətlərinin  maksimum istifadəsinə yönəldilib. 

Üzvi k

ənd təsərrüfatı yerli şəraitin və ehtiyatların bütün kompleksinin effektiv 



istifad

əsinə əsaslanan intensiv kənd təsərrüfatı metodudur. 

İsveçrədə  ekoloji təmiz istehsalata böyük diqqət yetirilir.  Ölkə  sakinləri 

sağlamlıq  üçün  təhlükəsiz  ərzaqları  istifadə  etməyə  çalışırlar.  2005-ci ildə  ümumi 

referendumda yerli k

ənd təsərrüfatında  geni  modifikasiya  edilmiş  ərzaqların 

istifad

əsinə beşillik moratori qəbul edilmişdir. Bu qadağa İsveçrəyə geni modifikasiya 



edilmiş  ərzaqların  idxalına  şamil  olunmur,  lakin  hər  ərzağın  etiketində  onun  geni 

 

 



 

modifikasiya  edilmiş  ərzaq  olduğu  qeyd  olunmalıdır.  Abbreviaturalar  (adların 

qısaldılması) qəbul olunmur. 

Daha çox inam

ı üzvi kənd təsərrüfatı qazanır. 2005-ci ildə, üzvi üsulların tətbiq 

ed

ən fermer təsərrüfatları İveçrədə fermer təsərrüfatlarının ümumi sayının 11 faizini 



t

əşkil etmişdir. 

İsveçrə,  quşların  saxlanmasında  batareya  sisteminə  qadağa  qoyan  birinci 

ölk


ədir. Burada həmçinin, qidaya  əlavə  kimi antibiotiklərin  və  hormonların 

istifad


əsinə yol verilmir. 

20 il 


ərzində əhalinin sayı 7,6 milyon nəfərədək artacaq, artımın əsas səbəbi yaş 

h

əddinin  uzadılmasıdır.  2020-ci ildə  isveçrəlilərin 50 faizindən  çoxu  50  yaşından 



yuxarı  olacaq,  hesab  edilir  ki,  50-70  yaş  qrupu  boş  vaxtının  və  pul vəsaitinin 

mövculuğu nəticəsində xüsusi yüksək alıcılıq qabiliyyətinə malikdir. Cavan əhali ilə 

müqayis

ədə bu yaş qrupu daha az ərzaq istehlak edir, lakin qidanın keyfiyyətinə və 



t

əhlükəsizliyinə  daha çox diqqət yetirir. Buna görə  də, bu yaş  qrupu  təbii kənd 

t

əsərrüfatı  məhsullarının  istehsalçıları  üçün  xüsusilə  maraq doğurur.  İsveçrədə  yaşı 



15-d

ən yuxarı olan işləyən əhalinin payı 68 faizdir. 

T

əbii məhsullar əsasən şəxsi ailə təsərüfatlarında becərilir, onların orta ərazisi 



16 hektardır. Dənlilər, yem dənliləri, tərəvəz və kartof, süd və süd məhsulları, ət və 

yumurta üzvi k

ənd təsərrüfatının əsas məhsullarıdır. 

Lakin  alıcılar  təkcə  sertifikatlaşdırılmış  təbii məhsulları  (yəni təbii sozünün 

birbaşa mənasında) deyil, həm də daha yüksək keyfiyyət standartlarına cavab verən 

inteqr


ə edilmiş məhsulları və ya malları təbii hesab edirlər. Ticarət şirkətlərinin bazar 

siyas


əti təbii qida ərzaqlarının  keyfiyyətli, ekoloji təmiz və  təhlükəsizliyinin 

gözl


ənilməsi üzərində qurulub. 

K

ənd təsərrüfatı  ölkənin  ərzaq məhsullarına olan tələbatının  60  faizini  təmin 



edir. 

Heyvandarlıq  əsas sahədir (kənd təsərrüfatı  məhsullarının  dəyərinin 75 faizi). 

İsveçrə  bazarına  üzvi  kənd təsərrüfatı  məhsullarının  idxalı  üçün birbaşa  satılmasına 

c

əhd göstərməmək, yerli idxalçının xidmətlərindən yararlanmaq tövsiyə edilir. İdxalçı 



ixrac ed

ən tərəfə  bazardakı  vəziyyət, keyfiyyətlərin  standartları,  bazara  daxil  olma 

şərtləri,  idxalın  qanuniləşdirilməsi  qaydaları  barədə  məlumatı  təqdim edə  bilər. 

İdxalçının  həmçinin,  malın  alıcıya  çatdırılmasını  maksimum  dərəcədə  tezləşdirən 

n

əqliyyat-logistika  xidmətlərini  təqdim edə  bilməsi,  elə  də  az  əhəmiyyətli deyil. 



Kommersiya  istehlakçıları  əksər  hallarda  malları  onlara  tanış  olan  tədarükçüdən 

almağı üstün tuturlar.  

İsveçrə  şərab təchizatçıları  üçün  maraq  doğuran  ölkələrdən biridir, çünki 

əhalinin bir nəfərinə istehlakı dünyada yüksək olanlardan biridir. İldə 23 min hektolitr 

t

əbii  şərab  istehlak  edilir,  bunlardan  10  mini  İsveçrədə  istehsal olunur və  13 mini 



idxal edilir. T

əbii  şərab  istehsal edən  torpaqların  sahəsi təxminən 250  min  hektar 

t

əşkil edir; bununla belə, şərabçılıq üçün istifadə edilən torpaqların ümumi sahəsi 15 



min  hektardır.  Ümumi  istehlakda  təbii  şərabın  payı  0,8  faizdir.  İsveçrədə  istehsal 

edil


ən təbii  şərab,  əsasən birbaşa  satılır,  pərakəndə  şəbəkələri həmçinin idxalla 

 

 



 

m

əşğuldur. Təbii şərablar üzvi kənd təsərrüfatı məhsullarının assortimentində xüsusi 



yer tutur. 

Son  beş  ildə  təbii südə  tələbat təklifdən  daha  çox  olmuşdur, belə  ki,  fermer 

t

əsərrüfatlarının üzvi kənd təsərrüfatına keçidi bəzi regionlarda təkrar emal vəziyyəti 



yarat

dı.  Buna  görə  də,  İsveçrənin təbii süd və  süd məhsullarının  istehsalçıları 

assosiasiyası bazarın bu sektorunda təklifin koordinasiyası funksiyasını öz uzərilərinə 

götürmüşdür.  Tələbatın  illik  artımı  sabit  olaraq  10-20 faiz səviyyəsindədir. 

Perspektivd

ə tələbatın 5-10 faizə qədər azalması ehtimal olunur. 



Ərazisi 41,3 min km

2



əhalisi 7,5 milyon nəfərdir,  ərazisinə  görə  dünyada 

132-ci  yeri tutur, 1 km

2

-

ə 182 nəfər düşür, ÜDM məhsul istehsalı 340,5 milyard 

ABŞ dolları təşkil edir. Hər nəfərə 45 400 ABŞ dolları məhsul istehsal edilir. Kənd 

t

əsərrüfatı əhalinin tələbatını 56-57 faiz ödəyir. 2,0 milyon iribuynuzlu mal-qaranın 

830,0 minini in

ək təşkil  edir.  Hər inəkdən ildə  4660  litr  süd  sağılır.  Hazırda  4,0 

milyondan çox keçi var. Ərazisinin 28 faizi əkin sahəsi, 28 faizi isə məhsuldarlığın 

inkişafı üçün istifadə edilir. Əmək qabiliyyətli əhalinin 68 faizi kənd təsərrüfatında 

çalışır. Süd istehsalı 4,0 milyon tondan artıqdır. Kənd təsərrüfatına yararlı torpaq 

sah

əsi 1060 min hektar təşkil edir. 

 

 



 

İsveçin kənd təsərrüfatı 

 

Ərazisi 449,0 min km



2

əhalisi 9,2 milyon nəfərdir. ÜDM 379,4 milyard ABŞ 



dolları, hər nəfərə 41,2 min ABŞ dolları düşür. 

Dig


ər Skandinaviya ölkələrində olduğu kimi, İsveçin kənd təsərrüfatının əsas 

sah


əsi heyvandarlıq və yemlərin istehsalıdır. Ölkənin əkinə yararlı torpaqlarının 3/4 

hiss


əsi yem bitkilərinin becərilməsi üçün istifadə  edilir, bununla belə  onun  yarıdan 

çox hiss


əsində  yüksək məhsuldarlı, qaramuq, pişikquyruğu və yoncadan ibarət olan 

otların qarışığı səpilir. Otların çox hissəsi quru ot kimi istifadə edilir. 

D

ənli bitkilərin istehsalı əhəmiyyətinə görə ölkənin əkinçilik sahəsində ikinci 



yeri tutur. 

         

Buğdanın becərilməsinin əsas rayonları Şimali İsveçin və Skone düzənlikləridir, 

lakin 


yazlıq buğda əlverişli şəraitdə hətta Şimal Qütb dairəsində yerləşən Norrlandın 

vadil


ərində də yetişdirilir. Yulaf ölkənin qərb rayonlarının sahilyanı düzənliklərində 

bec


ərilir. Arpa  Skonun cənub-şərq hissəsində  əhəmiyyətli yem bitkisidir. Son illər 

ölk


ədə dənli bitkilərin məhsulu 5 milyon tondan artıq təşkil etmişdir. Dənli bitkilərin 

istehsal h

əcmi  istehlakı  üstələyir.  Artıq  qalanlar  ixrac edilir. Son illər ixrac edilən 

d

ənli bitkilərin istehsal həcmindən orta hesabla buğda üzrə 23,4 faiz, çovdar üzrə 9 



faizd

ən  artıq,  raps  üzrə  17,8 faiz, yulaf üzrə  1 faizdən az təşkil  etmişdir.  Dənli 

bitkil

ərin idxalına gəldikdə, İsveçə yalnız bəzi sortlar gətilir. İsveçin ixracı yuxarıda 



qeyd edil

ən dənli bitkilərin növlərinin  idxalını  üstələyir  (buğda  üzrə 9 dəfə, çovdar 

üzr

ə  1,6 faiz, arpa üzrə  3,6 faiz, yulaf üzrə  3,7 dəfə).  Daxili istehsal həcminə  görə 



idxal orta hesabla b

uğda üzrə 2,6 faiz, çovdar üzrə 5,8 faiz, arpa üzrə 4,6 faiz, yulaf 

üzr

ə 0,2 faiz təşkil etmişdir. 



Ölk

ənin  əmək qabiliyyətli  əhalisinin  yalnız  3  faizi  kənd təsərrüfatında 

m

əşğuldur, lakin bu sahə o qədər yüksək inkişaf etmiş və mexanikləşdirilmişdir ki, 



onun m

əhsulu həm daxili ehtiyacların ödənilməsinə, həm də ixrac üçün  yetərincədir. 

K

ənd təsərrüfatında  iri  müəssisələr üstünlük təşkil  edir,  onlar  ölkənin  ərzaq 



m

əhsullarına  olan  ehtiyacların  90 faizini təmin  edir.  Ət  və  südçülük  maldarlığı  və 

ətlik donuzçuluq heyvandarlığın aparıcı sahələridir. Burada buğda, çovdar, yulaf, arpa 

v

ə həmçinin tərəvəz və kartof istehsal edilir.  



Qida s

ənayesi intensiv heyvandarlıq rayonlarında, ölkənin cənubunda və Orta 

İsveçin  gölətrafı  düzənliklərində  yerləşən  əsasən kooperativ müəssisələrlə  təmsil 

edil


ən süd və ət məhsullarının istehsalı ilə seçilir. 

K

ənd təsərrüfatı  ölkənin iqtisadi həyatında  yetərincə  məhdudlaşdırılmış  rol 



oynayır.  Kənd təsərrüfatı  istehsalında  onun  yalnız  8  faizi  istifadə  edilir.  Əməyin 

s

əmərəliliyinə  görə  İsveç  Avropada  yalnız  Böyük  Britaniyadan,  Danimarkadan və 



Niderlanddan gerid

ə qalır. 

Lakin adı çəkilən ölkələrlə müqayisədə daha az əlverişli iqlim və torpaq şəraiti 

daha çox istehsal x

ərcləri tələb  edir,  bu  da  İsveçin  kənd təsərrüfatının  rəqabət 

qabiliyy


ətini zəiflədir. 

 

 



 

Bununla 


əlaqədar,  İsveç  hakimiyyəti  xırda  kənd təsərrüfatı  istehsalçılarının 

sıxışdırılıb  çıxarılmasını,  iri  fermaların  yaradılmasının  həvəsləndirilməsi və  onların 

k

ənd tərəsərrüfatı məhsullarının bazarda rəqabət qabiliyyətliyinin artırılması siyasətini 



h

əyata keçirir. Dövlət büdcəsi  hesabına  fermerlərin tədarük etdiyi məhsulların  alış 

qiym

ətləri  artırılmışdır  (xüsusilə  də  ixrac edilən məhsullarına).  Son nəticədə  kənd 



t

əsərrüfatına  yardım  edilməsinə  sərf  edilmiş  bütün bu xərclər vergi və  ərzaq 

m

əhsullarına yüksək qiymətlər şəklində əhalinin üzərinə düşür. 



İsveç  aqrar  münasibətlərinin  əhəmiyyətli  xüsusiyyətlərindən biri torpaq 

sahibliyind

ə  kəndlilərin üstünlük təşkil  etməsidir.  Fermerlərin təxminən 1/5 hissəsi 

t

əsərrüfatı öz torpaqlarında qurmuşlar. Yüksəkəmtəəli fermaların rolu durmadan artır. 



Bu prosesin gedişatına hökumətin daha iri, 20-30 hektar becərilən torpağı olan 

t

əsərrüfatların  hərtərəfli yardımına yönəldilmiş tədbirləri şərait yaradır. Hal-hazırda 



sah

əsi 20 hektardan çox olan 50 min şəxsi fermalar bütün becərilən torpaqların 1/3 

hiss

əsinə sahiblik edirlər və 2/3 hissəsindən çox kənd təsərrüfatı əmtəə məhsullarını 



istehsal edirl

ər.  


Yüks

əkəmtəəli iri təsərüfatlar  əsasən ölkənin cənubunda və  Orta  İsveçin 

göl

ətrafı  düzənliklərində  yayılmışdır.  Xırda  təsərrüfatlar  əsasən Orta və  xüsusilə  də  



Şimali  İsveçin  meşəlik  əraziləri üçün xarakterikdir.  İsveçdə  heyvandarlıq  əkinçilyi 

üst


ələyir.  Heyvandarlığın  gəlirləri  əsas istiqaməti yemlərin  istehsalını  təmin edən 

bitkiçilikd

ən olan gəlirlərdən  3 dəfə  artıqdır.  İsveçin  kənd təsərrüfatının  digər 

xarakterik xüsusiyy

əti onun meşə təsərrüfatı ilə sıx əlaqəsidir. Fermerlərin bir hissəsi 

f

əaliyyətin ikisini də  uyğunlaşdırır,  bununla  belə, adətən ölkənin  şimalında  ağac 



materiallarının satışından əldə edilən gəlir kənd təsərrüfatının gəlirlərindən artıq olur. 

S

üdün  istehsalının  azaldılması  inəklərin və  ümumilikdə  iribuynuzlu mal-qaranın 



sayının azalmasına gətirib çıxarmışdır, həmçinin südün sağımı orta hesabla 5 milyon 

tondan 3 milyon tonad

ək aşağı düşmüşdür. 

Heyvandarlıqda daha çox ətlik donuzçuluq inkişaf etmişdir. Donuz əti ölkədə 

ümumi 

ət istehsalının yarıdan çoxunu təşkil edir. Cins donuzların sayı 2,5 milyon baş 



t

əşkil  edir.  Donuzçuluğun  inkişafı  onun  ət  istehsalı ilə  müqayisədə  daha az əməyin 

s

ərf edilməsilə, həmçinin süd və şəkər çuğunduru istehsalı sənayesinin qalıqlarından 



ibar

ət olan ucuz yem  bazası ilə izah edilir. 

Heyvandarlıqda da sənayedə olduğu kimi istehsalın ixtisaslaşdırılması inkişaf 

etmişdir.  “Hər  şeydən bir az” –  inəkləri,  ətlik  yetişdirilən  danaları,  donuzları, 

toyuqları,  su  samuru  olan  fermaların  sayı  getdikcə  azalır.  Ərazinin  iqlim  və  torpaq 

şəraitini, torpaq sahəsini və insan əməyini, iri şəhərlərin  qida müəssisələri arasındakı 

m

əsafəni, daxili və dünya bazarlarının konyukturunu nəzərə alaraq, fermerlər xüsusi 



m

əsləhətxanaların  yardımı  ilə  öz təsərrüfatları  üçün  daha  sərfəli  ixtisaslaşmanı 

seçirl

ər. 


Bitkiçilikd

ə  yem  taxılının  becərilməsi üstünlük təşkil  edir.  Əkinlərdə  dənli 

bitkil

ərin payı yarıdan çoxunu təşkil etmişdir, o cümlədən əkinlərin 2/5 hissəsi yem 



bitkil

ərinin payına düşür, əsasən də arpa və yulaf becərilir, 50 faizdən artıq hissəsində 



 

 



 

buğda  və  çovdar becərilir.  Buğdanın  yığımı  orta  hesabla  ölkə  üzrə  40 s/ha, yem 

taxılının    isə  30 s/ha təşkil  etmişdir.  Dənli bitkilərin  ümumi  yığımı  5-6 milyon ton 

t

əşkil  etmişdir. Səpilmiş  otlar  becərilən  torpaqların  1/3  hissəsini təşkil  edir.  Otlar 



İsveçdə  tarixən  ən  etibarlı  yem  bitkisidir. Bir çox təsərrüfatlarda onlar südlük mal-

qaranın tələbatlarının yarısını təmin edir. 

Dig

ər bitkilərdən daha böyük sahələrdə kartof, şəkər çuğunduru və yağ bitkisi 



olan raps bec

ərilir. Raps yağından marqarin istehsal edilir. 

Əkin sahələri  ölkənin  cənubunda və  həmçinin  İsveçin göllərinin  ətrafında, 

düz


ənliklərdə  yerləşir.  Arpanın  becərilməsi  əsasən  Skon  yarımadasında,  Eland və 

Qotland  adalarında  üstünlük  təşkil  edir.  Bundan  əlavə,  bu  daha  tezyetişən bitki 

İsveçin şimalında becərilən əsas dənli bitkilərdən biridir. Yulafın əkin sahələri ölkənin 

orta hiss

əsində, xüsusilə də iqlimin daha rütubətli olan qərb hissəsində cəmləşmişdir. 

Buğda əkinləri Skonun düzənliklərində və orta İsveçin şərqində, Esterqetlandda daha 

geniş yayılmışdır. Kartofun becərilməsinin əsas rayonları Smolandın quru torpaqları 

il

ə cənub yamaclarıdır. Torpaq və iqlim şəraitinə daha tələbkar olan şəkər çuğunduru 



dem

ək olar ki, yalnız Skon yarımadasında becərilir. İsveç yetəri qədər texniki inkişaf 

etmiş  ölkədir, buna görə  də  burada təsərrüfat  yüksək mexanikləşdirmə  dərəcəsilə 

seçilir. 

Ölk

ənin kənd təsərrüfatı yüksək məhsuldarlığı ilə seçilir. Onun əsas istiqaməti 



ət və  süd heyvandarlığı  hesab  edilir.  Burada  iribuynuzlu mal-qaranın,  donuzların, 

şimalda isə maralların yetişdirilməsilə məşğul olurlar. 

İsveçdə yem bitkiləri, şəkər çuğunduru, dənli bitkilər (arpa, yulaf, buğda) və 

kartof istehsal edilir. K

ənd təsərrüfatında ölkənin əmək qabiliyyətli əhalisinin 3 faizi 

m

əşğuldur,  lakin  bu  sahə  yüksək  inkişaf  etmişdir  və  mexanikləşdirilmişdir, onun 



m

əhsulları təkcə İsveçin daxili tələbatına deyil, həm də ixrac üçün sərf edilir. 

İsveçdə sənaye müəssisələrinin çoxu şəxsi mülkiyyətdədir, lakin dövlətin də 

payı  az  deyil.  İsveçdə  şəxsi mülkiyyətdə  olan korporasiyalar digər ölkələrlə 

müqayis

ədə kifayət qədər yüksək cəmləşmələrilə seçilirlər. İsveçdə güclü kooperariv 



h

ərəkatı mövcuddur. İstehlakçı və istehsalçı kooperativlər pərakəndə satışın təxminən 

20 faizin

ə nəzarət edirlər. İlk istehlakçı kooperativlər XIX əsrin sonlarında meydana 

g

əlmişdir.  Onlardan  ən  irisi  olan,  Kooperatov  İttifaqına  supermarketlər, turizm 



agentlikl

əri və  fabriklər məxsusdur.  İttifaqın  təxminən 2 milyon üzvü var. Ölkənin 

bütün fermerl

ərinin  üzv  olduğu  İsveç  Fermerləri  Federasiyası  əsas  istehsalçı 

kooperatividir. Bu kooperativ

ə  südçülük  fermaları,  ət  kombinatları,  gübrələrin  və 

k

ənd təsərrüfatı  üçün  avadanlığın  istehsalı  üzrə  müəssisələr məxsusdur. Federasiya 



yağın,  pendirin,  südün  tamamilə  və  yunun,  yumurtanın,  taxılın  və  ətin  satışının 

yarısından çoxuna nəzarət edir. 

İsveçin    ÜDM-si  379,4  milyard  ABŞ  dolları və  ya hər nəfərə  ildə 41,2  min 

ABŞ  dolları  təşkil  edir.  Digər Skandinaviya ölkələrində  olduğu  kimi  İsveçdə  kənd 

t

əsərrüfatının əsas sahəsi heyvandarlıq və yemlərin istehsalıdır. 



 

 



 

Ölk


ənin becərilən torpaqlarının 3/4 hissəsində yem bitkiləri becərilir, bununla 

bel


ə torpaqların yarıdan çoxunda yüksək məhsuldarlı qaramuqdan, pişikquyruğundan 

v

ə yoncadan ibarət olan otlar qarışığı təşkil edir. Otların çox hissəsi quru ot kimi qış 



aylarında  mal-qaranın  yemlənməsi üçün istifadə  edilir. Ölkənin  əkinçilik sahəsində 

d

ənli bitkilərin istehsalı əhəmiyyətinə görə ikinci yerdədir.  



İsveçin  kənd təsərrüfatının  əhəmiyyətli regional fərqliliyi mövcuddur. 

M

əsələn, cənubda iri fermalar olduqca gəlirlidir,  şimal  meşəlik  rayonlarda  xırda 



torpaq sahibl

əri isə  öz  meşə  sahələrindən  əlavə  gəlir  əldə  edirlər, bəzən isə  qış 

aylarında ağac tədarükü və ağac emalı müəssisələrdə əlavə gəlir məqsədilə işləməyə 

m

əcbur  qalırlar.  Vegetasiya    dövrü  250  gündən  artıq  davam  edən  İsveçin  cənub 



ərazilərində kəndli təsərrüfatları Danimarkanın və Şimali Almaniyanın fermalarından 

az f


ərqlənirlər. Skonda demək olar ki, torpaqların 80 faizini əkin sahələri təşkil edir. 

Vegetasiya dövrünün 200 gün

ədək  olan  Orta  İsveçin  gölətrafı  çokəkliklərində  əkin 

sah


ələrinin  payı  30  faizədək  azalır.  Buna  baxmayaraq  iri  şəhər  bazarlarının 

yaxınlığında  yerləşən bu rayonda əmtəə  əkinçiliyi  geniş  inkişaf  etmişdir.  Ölkənin 

daha şimal rayonlarında meşələr üstünlük təşkil edir və Norrlandda bütün sahələrin 2 

faizind


ən az olan torpaqlar əkin sahələri kimi istifadə edilir. 

K

ənd təsərrüfatı ölkəni ərzaq məhsulları ilə 90 faiz təmin edir, qida sənayesini 



xammalla  t

əchiz edir; məhsulların  bir  hissəsi  (yağ,  pendir,  yumurta)  İngiltərəyə, 

Almaniyaya ixrac edilir. Dig

ər tərəfdən  İsveç  tropik  əkinçiliyin  məhsullarını  idxal 

edir.  Əkin  sahələri  torpağın  9  faizini  təşkil  edir.  İri  əkin  torpaqlarının  massivləri 

C

ənubi İsveçdə yerləşir, Skon yarımadasında və Orta İsveçin gölətrafı düzənliklərində 



əkinə yararlı sahələr 70 faizə çatır.  

İsveçdə  kənd təsərrüfatı  bitkilərinin və  mal-qaranın  məhsuldarlığı  olduqca 

yüks

əkdir.  Ət və  süd  heyvandarlığı  üstünlük  təşkil  edir,  onun  gəlirləri bütün kənd 



t

əsərrüfatı məhsullarının 4/5 hissəsini təşkil edir. Skon heyvandarlığın əsas rayonudur. 

Bütün 

əkin torpaqlarının 70 faizində yem bitkiləri, otlar və kökümeyvəlilər becərilir, 



kartof v

ə  tərəvəz  geniş  yayılmışdır.  Dənli bitkilərin xeyli hissəsi,  həmçinin 

heyvandarlığın ehtiyaclarının ödənilməsinə yönəldilmişdir. Dənli bitkilərdən daha çox 

yulaf v


ə arpa yayılmışdır, buğdanın əkini və yığımı artmışdır. İsveçin cənubunda və 

şimalında buğda, arpa, şəkər çuğunduru, kətan, raps becərilir. İri torpaq sahiblərinin 

fermalar 

ərtafı meyvə bağları var. Meliorasiya, şimal rayonları üçün daha yararlı olan 

bitki  sortlarının  introduksiyası  üzrə  seleksiya  işi,  gübrələrin  geniş  istifadə  edilməsi, 

k

ənd təsərrüfatı  məhsullarının  satışı  və  kənd təsərrüfatı  informasiyasının  yayılması 



k

ənd təsərrüfatının məhsuldarlığının inkişafına şərait yaratmışdır. Bu sahədə məşğul 

olanların sayının kəskin azalması mexanikləşdirmə hesabına əvəz edilir.  

Ərazisi 449,9 min km

2



əhalisi 9,2 milyon nəfər, sahəsinə görə dünyada 55-

ci yerd

ədir, 1 km

2

-

ə 20 nəfər düşür. İdxal: buğda üzrə 23,4 faiz, arpa – 17,8 faiz. 

ÜDM-d

ə idxal buğda üzrə 2,6 faiz, arpa 4,6 faiz təşkil edir. 50 min özəl firmanın 

h

ərəsində orta hesabla 20 hektardan yuxarı olmaqla ümumi becərilən torpaqların 

1/3 hiss

əsini əhatə edir. 2,5 milyon baş donuz var, buğdanın məhsuldarlığı 40 s/ha, 


 

 



 

taxıl  istehsalı  5-6 milyon ton, onun 1/4 hissəsi  yem  üçün.  Əhalinin  3 faizi kənd 

t

əsərrüfatında  işləyir.  Topdan  satışın  20  faizi  iri  kooperativlərin  payına  düşür. 

ÜDM 379,4 milyard ABŞ dolları təşkil edir, hər nəfərə 41,2 min ABŞ dolları düşür. 

 

1   ...   35   36   37   38   39   40   41   42   ...   77


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə