www.ziyouz.com кутубхонаси
169
bir kishida o‘n dirham qarzi bo‘lsa. qarzini ado qilur vaqtda bir dirhamiga o‘tmas
dirham qo‘shib bsrsa, qarz egasi qabul qilmas. Agar qabul qilsa ham rizoliq birla
olmas. Ali ibm Uboyaa aytur:
«Kishining saroyida omonat o‘tirib edim, xat yozmokushkni xohladim. Ul saroy
tomidan tuproq olib, ul xatni qurutg‘aymen. Ko‘nglimg‘a keldi, bu saroy meni
mulkim emasdur. Yana dedimki, ozgina tuproq olsam hech zarari yo‘q deb, tomdan
tuproqolib nomaga sepdim. Tush ko‘rdim esa, bir kishi menga aytur: «Ul kishilarki,
tuproqning na qadri bo‘lur deydur, qiyomat kuni aning miqtsorini bilur va sahl
(engil) ish qilmoqg‘a va ziyoda ish qilmoqg‘a yo‘l topar. Qiyomat kuni mupaqiylar
jumlasidan bo‘la olmas».
Hazrati Imom Hasan r.a. go‘daklik zamonida sadaqa qilingan xurmodan bir xurmo
og‘izlarig‘a soldilar, Hazrati Rasul alayhissalom «Tashlag‘il» dedilar. Hazrati Hasan
og‘izlaridin tashladilar. Hazrati Umar ibn Abdulaziz zamonida moli g‘animatdan ifor olib
keldilar. Umar ibn Abdulaziz burunlarini tutdilar va aytdilar, iforny bir qism manfaati
bo‘yidurkim (hidi), hamma musulmonlar haqqi bordur.
Buzurglardan biri do‘stini ziyoratiga borliki, muhtazir erdi (vafoti yaqinlashgan).
Kechadan birmuncha o‘tib erdi, jon ba-haq taslim qildi. Ul buzrug darhol turib, chirog‘ni
o‘chirdi. Aytdiki, chirog‘ yog‘iga vorislarni haqqi taalluq topti, endi bu chirog‘ni
yorug‘ida o‘tirib bo‘lmas (chunki vorislarning haqqi bordir). Hazrati Umar r.a. baytul-
moldan ifor olib, xotinlariga berdilarki, ani sotib, yetimlar hojatig‘a sarf qilg‘aylar.
Bir kuni Umar r.a.ning kiyimlaridan iforning hidi keldi. So‘radilarki, bu nimadur?
Xotinlari aytdiki, ifor tutib erdim, qo‘lim bo‘y olibdur. Ani ridog‘a surtib erdim. Xazrati
Umar r.a. kiyimni tufroqg‘a ancha surdilarki, ridolarida hech bir ifor asorati
qolmadi.
Ahmad Hanbal r.a.dan (bir odam) so‘radi: «Masjidda podshoh molilin xushbuy
kuygshrilur, ul masjidda o‘tirmoq nechukdur?» Dedikim: «O’tirib bo‘lmas. Ani bo‘yi
haromg‘a yaqindur».
To‘rtinchi daraja - siddiqlar vara’idurki, ehtiyot qilurlar halolchanki, hech
shubhasi yo‘qtur va lekin ul halol hosil bo‘lishda anlek zulmning asari bo‘lgay.
Chunonchi, Bishr Hofiy rahmatullohi alayh polshoxlar qazdurg‘on arikdan suv ichmas
edilar.
Zunnun Misriy rahmatullohi alayh bir necha kun och erdi. Va ani bir porso mazluma
muridi bor edi. Angladiki, shayx ochdur. O’z halolidin topib, yigirgan ipini sotib, taom
tayyor qilib yubordi. Shayx ul taomni yemay, qaytarib yubordi. Ul xotin itob bilan kelib
dediki, «Ey shayh, ochsiz, tahqiq bilursizki, meni yuborgan taomim haloldur. Nima uchun
yematsingiz!» Shayx dediki: «Zolimni quvvati bilan kelgani uchun yemadim. Ya’ni,
taomni ko‘tarib keluvchi zindonbon ekan». Haromdan tarbiyat qilg‘on badanning
quvvati birla ko‘garib kelg‘on taomni yemagay, bu vara’ darajalarining kamol
martabasidur.
Sariy Saqatiy rahmatullohi alayhaytur: «Dashtda yurur edim, bir suv labiga yetdim.
Sabzalar yashnab turibdur. Agar halol yemakni xohlasam mundan xo‘broq halol
topmasmen deb yemakni ixtiyor qildim. Xotifdin ovoz keldiki, seni bu yerga nimaning
quvvati yetkurdi-. Ya’nm, avval ilgari yegan taomning halol va haromlig‘ig‘a sarhisob
bergil. Andin keyin bu giyohni halol va haromlig‘idan so‘zlagil». Sariy Saqatiy aytur,
«Bu ishimdan pushaymon bo‘ldim va istig‘for aytdim». Mana shudur siddikdarning
ahvoli.
Beshinchi daraja - muqarrablar (Haqqa yaqinlar) vara’i. Haq taoloning rizolig‘i
bo‘lmagan barcha narsalardan parhez qilurlar. Chunonchi, yemak va uxlamak va
so‘zlamak va mundan o‘zga ishlarda ham. Bular andog‘ toifadurlarki, himmat