Roman Əməlləri ilə qiyamət gününü yaxınlaşdıranlar bu dünyanın ən bədbəxt məxluqlarıdırlar



Yüklə 1.76 Mb.
səhifə8/13
tarix03.02.2017
ölçüsü1.76 Mb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   13

***
Yuxarıdan, Allahın yanından baxanda bu yerlər elə gözəl, elə qayğısız görünürdü ki. Lap adamın göydən enib, buralarda yaşamağı gəlirdi. Dəniz xoş bir çevrə kimi şəhərin ətrafını sarmış, sanki su ilə qurunun sirli vəhdətini yaratmışdı. Üzüyə qaş kimi yaraşan yaşıllıqlar buranın gözəlliyini birə-beş artırır, yuxarıdan bəzənmiş gəlinə oxşadırdı bu şəhəri.

Ancaq elə gərək yuxarıdan asılı qalaydın, aşağıya, bu şəhərə enməyəydin. Ensəydin görərdin ki… İlk andan, ilk dəqiqədən, ilk təmasdan duyardın, bilərdin hər şeyi…
Bakının dərdi var,

Bakı xəstədir...


Şəhərin xəstə olmasını, ağır dərdə tutulmasını və çarəsinin olacağına inamsız hisslər ilk dəfə bu şəhərə gəldiyi andan qəlbini çuğlamışdı Şəfəqnurun. Amma hər inamsızlığın, hər ümidsizliyin son ucunda solğun bir ümid şöləsinin yanmağı da var. Elə bu solğun ümid insana güc verir, onun inamını artırır, dünyada qalmasına və nəyi isə gözləməsinə təkan verir. Yoxsa insan yaşaya bilməz, tez ölüb gedər, yeri boş qalar.

Şəfəqnur hər dəfə Məmmədbəylə Moskvaya gedəndə və geri qayıdıb gələndə təyyarənin yüksəkliyindən aşağı baxıb bunları düşünürdü.

Şəfəqnurun özü də işləyirdi. Özü də elə-belə vəzifədə yox; artıq üçüncü məktəb idi ki, onu direktor təyin edirdilər. Və buna görə də Məmmədbəyin hər səfərində ona yoldaşlıq edə bilmirdi. İşi-gücü başından aşırdı axı. Hər halda, arabir ərinə qoşula bilirdi. Ən çox da istirahət üçün xaricə gedəndə işləri yoluna qoyub, mütləq bir yerdə gedirdilər. Yaxşıca gəzib dolanır, on bir ayın yorğunluğunu canlarından çıxarır, güc yığıb, yeni həvəslə yenə işə başlayırdılar.

Məmmədbəyin səfərləri çox, lap çox olurdu. Onun vəzifəsi çox məsul vəzifə idi. Neçə illərdi nazir müavini vəzifəsində oturmuşdu. Oturmuşdu deyəndə ki, buna oturmaq da demək olmazdı. Oturan o adama deyərdilər ki, bir iş görməsin, əlini ağdan qaraya vurmasın, elə oturduğu masada mürgüləyə-mürgüləyə gününü keçirsin. Məmmədbəy isə…

Məmmədbəy işləyirdi. Ona tapşırılan, hələ tapşırılmayan işləri belə görürdü. Buna görə onun paxıllığını çəkənlər çox idi. İş bacarmayan iş bacaranı görəndə gözünə ox batır, xain, iblis, şeytani hisslər könlündə baş qaldırıb onu adam olmağa qoymur.

Məmmədbəy bütün bunları zərrə-zərrə, qram-qram toplamışdı. Arı çiçəkdən bar topladığı kimi. Bu yolda saçına, saqqalına da dən düşmüşdü. Hərdən ona yaltaqlıq eləyənlər «Uca dağların başına qar yağar» deyib, başına dolanırdılar. Və Məmmədbəy ovcunun içi kimi bilirdi ki, bu sözləri deyənlərin çoxusu saxta adamlardı. Bilirdi ki, onların çoxu dalda arvad kimi onun dalınca danışır, durduğu yeri qayçıyla götürür, imkan tapan kimi ondan Moskvaya, Mərkəzi Komitəyə imzasız məktublar göndərirdilər.

Lakin saçına belə erkən dən düşməsinin səbəbi onun özünə, bir də həyat yoldaşına aydın idi. Çox müsibətlərdən sonra yalnız bir övladlarının qalması, o birilərin ya bətində, ya da həyatda olarkən erkən, çox erkən dünyadan getmələri onların əzablarının üstünə əzab gətirmişdi.

Şəfəqnur on bir dəfə hamilə qalmışdı. Bu yolda saysız-hesabsız dərmanlar qəbul eləmiş, iynələr vurdurmuşdu. Məmmədbəyin ona yazığı gəlirdi. Hərdən iynədən qaralmış damarlarını sığallayır, öpür, uşaq kimi onun könlünü alırdı. Sonra da onun qəlbini incitməmək üçün yumşaq sözlərlə onu məzəmmət eləyirdi.

- Bəsdi, Şəfəq, sən Allah bəsdi. Öldün axı bu iynənin, dərmanın əlində.

- Yox, Məmmədbəy, istəmirəm uşaq tək qalsın.

- Nə olsun, Allah da təkdi də.

- Duruqan Allah deyil, axı.

Ürəyinin lap dərin yerində Məmmədbəyin özü də Duruqanın tək qalmasını istəmirdi. İstəyirdi onun ya bir qardaşı, ya bir bacısı olsun. Axı onlar dünyadan köçəndən sonra Duruqan yalqız qalacaqdı. Dərdini deməyə, ürəyini açmağa bir kimsə tapa bilməyəcəkdi. Bunları düşünəndə ürəyi sıxıldı Məmmədbəyin. O biri tərəfdən də arvadının çəkdiyi əziyyətlərə dözə bilmirdi. Onuncu övladları tələf olanda Məmmədbəy daha dözə bilmədi. Arvadının əllərindən tutdu, nəmli gözlərini sildi və ona yalvarırmış kimi şirin sözlərlə dilə tutmağa başladı.

- Axırda Allaha naxoş gedəcək.

- Nəyə görə?

- Biz deyəsən, Tanrının yazdığına qarşı çıxırıq.

- Neyləyirik axı?

- Şəfəq, birdəfəlik qulaqlarını aç, eşit, Tanrı bizim qismətimizə bir övlad payı yazıb. Elə etmə ki…

- Hə…

- Elə etmə ki, Allah onu da bizə çox görsün.



- Elə danışma, Məmmədbəy.

Məmmədbəy pis danışdığını anlayırdı, arvadının qəlbinə dəyən sözlər işlətdiyini bilirdi. Ancaq bundan o yanı daha yox idi. Bundan sonra Şəfəqnurun həkimə getməsinə qadağa qoyacaqdı, iynə, dərman qəbul etməsinə izin verməyəcəkdi. Gözügörəsi arvadını zəhərləyib öldürə bilməzdi ki. Yanına çağırıb, bu barədə artıq yavaş-yavaş düşünməyi bacaran Duruqana da sözlərini demişdi.

- Oğlum, təkliyə öyrən, sənin qarındaşın olmayacaq!

Duruqan heç nə deməmişdi. Xırda gözlərini döyə-döyə atasının üzünə baxmış, sonra o biri otağa qaçmışdı.

Və sonra atası öyrənib bilmişdi ki, Duruqan o biri otaqda üzü üstə yatağına düşmüş, ağlamışdı...

Şəfəqnur o gündən həkim yanına getməyi tərgitdi. Onlar yeganə övladlarının fərəhini duymaq üçün çətin yola çıxdılar...

Vəzifə başında oturmaq bir yandan kef və ləzzətdirsə, o biri yandan əzab və işgəncədir. Bunu neçə illərin təcrübəsində Məmmədbəy də, Şəfəqnur da aydın bilirdilər. Kabinet şövqü, rəngbərəng telefonların xahiş-minnət dolu zəngləri, cürbəcür xasiyyətli insanların min bir dona girib öz işi üçün yalvarması insanın incə hisslərini tərpədən, onu şir kimi göstərən şeylərdirsə, o biri tərəfdən böyük məsuliyyət hissi, gördüyün işə cavabdehlik, görünən və görünməyən əzab və əziyyətlər isə... Çox vaxt insan vəzifənin əlindən baş götürüb uca dağlara qaçmaq istəyir. O dağlardan aşıb keçmək, bir daha buralara gəlməmək, vəzifə masasına yaxınlaşmamaq da xəyalından keçir. Ancaq bu vəzifə deyilən nəsnə nə olan şeydirsə, adamı maqnit kimi özünə çəkir, özündən uzaqlaşmağa qoymur və özünün qolubağlı quluna, əsirinə döndərir...

Moskvada kurs keçib Bakıya qayıdandan bir az sonra onu nazirliyin kadrlar şöbəsinə çağırdılar. Kursu bitirməsi münasibəti ilə Məmmədbəyi təbrik edən şöbə müdiri yaxın günlərdə onun məsul bir vəzifəyə göndəriləcəyi xəbərini çatdırdı.

Bir ay ötdü, xəbər çıxmadı, iki ay keçdi, yenə xəbər çıxmadı və üçüncü ayın tamamında Məmmədbəy dözə bilməyib özü nazirliyə getdi. Şöbə müdiri ilə görüşdü. Hələ də işsiz olduğunu onun yadına saldı. Şöbə müdiri nəzərlərini məchul bir nöqtəyə zilləyib, astadan danışmağa başladı:

- Adam dərdini heç kəsə deyə bilmir. Bakı işğal olunub, qardaş. Bakı onun, bunun əlinə keçib… Artıq hər şeyi danışmışdıq. Sənədlərini də hazırlamışdıq. Səni nazirlikdə işə götürürdük. Yandan bir erməni çıxdı. Mərkəzi Komitədə işləyən erməni. İki ayağını bir başmağa geyib dedi, olmaz, Məmmədbəy millətçidir, onu vəzifəyə gətirmək yaramaz... Bir nəfər də demədi, demədi ki, ay nakişi, bəs sən özün millətçi deyilsən? Yox, ona demək olmaz. Onlar xüsusi statusa malikdirlər. Onlar hər bir şey deyə bilərlər, hər nə istəsələr edərlər. Bizə isə... Öz yurdumuzda qonaq kimi davranmağa məcburuq… İndi səni kənar bir rayona direktor göndəririk. Ancaq imkan düşən kimi geriyə, nazirliyə qaytaracağıq. Allah deyən olsa. Bir də Stepan Şahnazaroviç yoxa çıxsa...

Məmmədbəy Şəfəqnuru götürüb getdi. Rayon mərkəzində məktəb direktoru işlədi. Amma hər an könlü həvəsdə, qulağı səsdə oldu.

Və günlərin bir günündə…

Bakıdan teleqram gəldi. Onu nazirlikdən təcili çağırırdılar.

Geri qayıtdı. Gedib tanış şöbə müdiri ilə görüşdü. Şöbə müdiri onu gülə-gülə qarşıladı.

- Səs eləmə, Məmmədbəy müəllim, ruslar Stepan qardaşlarını Moskvaya apardılar. Birtəhər işləri yoluna qoyduq. Bu həftədən nazirlikdə işləyəcəksən. Ancaq çox dinib-danışma ha, Stepanın qohum-qardaşları burada çoxdu. Haraya daş atsan, onlara dəyir. Eşidib bilərlər, səni götürüb ucqar bir rayona atarlar...

Yeni həvəslə işə başladı Məmmədbəy. Artıq Şəfəqnur da orta məktəbdə müəllim işləyirdi. Həyatları, deyəsən, rəvan yola düşmüşdü. Ancaq…


Bakının dərdi var,

Bakı xəstədir…


Qeyri-millətlərdən olanlar, ən əsası da vəzifədə olan erməni və ruslar bu yerlərin yerli sakinlərini gözümçıxdıya salır, onlarla amansız rəftar edirdilər.

Nazirlikdə öz dilində danışdığına görə, öz ana dilinin yaxşı dil olduğunu dediyinə görə Məmmədbəyə töhmət vermişdilər. Hələ onun işdən qovulmaq söhbəti də gəzirdi. Qeyri-müəyyən şərait, əsəbi və gərgin vəziyyət bir neçə ay davam elədi. Axırda onu nazirliyin məsul şəxslərindən olan bir nəfərin – Sergey İvanoviç Pyatkovun yanına göndərdilər. Sergey İvanoviç Məmmədbəyi öz dilində xeyli danladı, hələ xırda söyüşlər də elədi, dedi, ağlını başına yığ, ağrımaz başına dəsmal bağlama. Yoxsa...

Bu yoxsaların nə olduğunu Məmmədbəy yaxşı bilirdi. Bilirdi ki, bu yoxsaların sonunda gələn fəlakət qasırğası onu öz qara qanadına alıb, çox uzaqlara aparar.

Şəfəqnur ona yalvarırdı, deyirdi ki, Məmmədbəy, başına dolanım, bir az ehtiyatlı ol, bil ki, düşmən ocaq başındadır. Yanar təndirə düşməmək üçün...

Məmmədbəy daxilində faciənin köklərini bilirdi. Bunları o, kitablardan oxumamışdı. Kitablarda bu barədə yazmırdılar axı. Kitablarda yazılanlarla real həyatda olanlar arasında yerlə göy qədər fərq vardı. Kitablar başqa şeylər deyirdi... Məmmədbəyin qoca babası isə başqa şeylər danışardı.

Qoca baba nəvələrini başına yığıb keçmişdə olanlardan, babalarının başına gələn hadisələrdən söhbət açardı. Deyərdi ki, mənim balalarım, tarix kitablarında yazılanlara çox da inanmayın, onların yazdıqları yalan-palandır... Sonra dərin sükuta qərq olub, xəyala dalardı. Yenə asta səslə davam edib, pıçıltıya bənzər səslə söyləyərdi ki, eh, nə deyim, ay bala, fələyin çarxı dönsün, ruslar bu yerlərə ayaq açandan günümüz, güzəranımız pozulub. Razin gəlib başımıza olmazın müsibətlər açdı. Biz neylədik? Adına, soyadına sığal çəkdik, ən əziz adamımız kimi adına yerlər yaratdıq. Ölüb, unudulmağa qoymadıq… Torpağımızda qara atını çapıb, sinəmizə çalın-çarpaz yaralar vuran çox yadellilər olub. Hamısını da əzizləmişik. Boyuna dastanlar qoşmuşuq… İstədikləri vaxt əlifbamızı dəyişiblər, dünəndən bu günə salınan tariximizin yaddaş körpüsünü yandırıb, yerində mücərrəd suallar qoyublar. Vətənimizi dilim-dilim doğrayıblar. Təbriz o yanda qalıb, Bakı bu yanda. Dərbəndin, Borçalının, Göyçənin, Zəngəzurun, Vedibasarın göz yaşlarından Kür boyda, Araz boyda çaylar yaranıb… Dilimizi yaman günə salıblar. Bakıda yaşayan Təbrizdə yaşayanın, Ərdəbilli Dərbəndlinin danışdığını başa düşməyib. Hər bir millətə əl tulalığı eləyən, onun-bunun qapısında sümsünə-sümsünə yaşayan erməni deyilən bəxbəxtin əliylə başımıza qapaz vurublar...

Bunları deyəndə kim eşidirdisə, Məmmədbəyin babasına dəli deyirdi. Elə kənddə də adı dəli Muradxan qalmışdı...

Ancaq yaşa dolduqca, dünyanı anladıqca Məmmədbəy dərk edirdi ki, babası dəli deyilmiş. Dəli onun dediklərini anlamayan, ona kinayə edən, öz keçmişindən xəbərsiz bədbəxt soydaşlarıdır.

Ali məktəbdə oxuduqları vaxt onların bir müəllimi vardı. Tarixdən dərs deyərdi o müəllim. Hər dəfə də dərsin əvvəlində, ortasında, bir də axırında xatırlatma edərdi, deyərdi ki, mən deyirəm, siz də fağır-fağır qulaq asırsınız. Ancaq bilin və agah olun, mənim dediklərimin hamısı yalan və cəfəngiyyatdır. Mən bunları deyirəm, işim budur, dediklərimə görə dövlətdən pul alıram. Siz də qulaq asırsınız, sizin də işiniz budur. Axı tədris ilinin sonunda imtahan verib, kursdan-kursa keçməlisiniz. Yalvarıram, inanmayın mənə, baş qoşmayın dediklərimə...

Belə sözlərini üstündə bir günləri o müəllimi götürüb apardılar. Hara apardılar, hansı qaranlığa qərq elədilər, day orasını bilən olmadı. Ancaq dərrakəli uşaqlar yaman darıxırdılar o müəllimdən ötəri. Yerini, yurdunu bilsəydilər, necə qaranlıq olursa-olsun, onun yanına gedərdilər…

Məmmədbəy də o müəllim üçün çox darıxırdı. Onun yerinə gələn çəlimsiz, sarıbığ, qırmızısifət müəllimi öz əlləri ilə boğub öldürərdi. Amma öldürə bilmədi, öldürməyə gücü çatmadı. O müəlimin ətrafına canlı sipər çəkmişdilər, ətdən divar hörmüşdülər ki, bir kimsə ona yaxın düşə bilməsin. Deməli, gedən müəllimin yox, təzə gələn müəllimin dediyi kimi danışmalıydın ki, hörmətin-izzətin olsun. Səni üfürə-üfürə saxlasınlar, canını xətadan-bəladan qorusunlar...

Bundan sonra çox şeylər oldu. Ali məktəbin qocaman müəllimələri Məmmədbəy və Məmmədbəy kimi düşünənləri öz xəfiyyə otağına bənzər otaqlarına çəkib tənqid atəşinə tutdular. Başlarına döyüb, anlatdılar bəzi-bəzi şeyləri. Qabağa getməyin yollarından danışdılar, vəzifə zirvəsinə dırmanmağın sirrini-sehrini anlatdılar onlara…

Elə sonralar Şəfəqnurun özü də Məmmədbəyə qocaman müəllimlərin dediyini deyirdi.

- Bir sən qalmışdın mənim başıma ağıl qoymağa, Şəfəq.

- Elə demə Məmmədbəy, ağlına nə olub ki, sənin başına mən ağıl qoyam?! Ancaq su hara axırsa, sən də suyun axarına qoşul. Bəndi-bərəni dəyişə bilməzsən. Dəyişmək istəsən, başın çox bəlalar çəkər. Dedikləri doğrudur, düzdür, amma hər doğrunu, hər düzü demək olmur axı. Sən yaxşı bilirsən, çox düz danışana dəli deyərlər.

- Mənim ağıllı sevgilim, sənin dediklərini etməyi bacarsam, qara qüvvənin axarına düşsəm, çox böyük işlər olacaq.

Elə belə də olurdu. Çətinliklə olsa da, düşündüyünün əksinə gedir, şüuru ilə ağlının mübarizəsində zorla da olsa sonda ağlının qalib gəlməsini bacarırdı.

Və bütün bunlardan özü üçün bir təskinlik yeri də tapırdı. Özü- özüylə danışanda şüurunun «sən də belə nankor çıxdın» hayqırtısına ağlının səsiylə «bəs mən nə edim? Tək-tək belə mübarizə yolu tapsaq, bir anda bizi məhv edər, düşüncəmizi belə zorlayıb, hardan gəlib, hara getdiyimizi yadımızdan çıxararlar». «Bəs çoxluq eyni cür düşünsə necə?» «Çoxluğumuz, nə yazıqlar ki, eyni cür düşünməyi bacarmırıq».

Məmmədbəyin özünün-özüylə mübarizəsi bütün həyatı boyu davam elədi. Elə bu ikili mübarizənin əlində qalıb üzülə-üzülə, əzab çəkə-çəkə gəlib nazir müavini pilləsinə yüksəldi.

Onun nazir müavini olmaması üçün birləşən güclər, onun nazir müavini olması üçün çalışan qüvvələrdən qat-qat çox idi. Aram Mxitaryanın, Armen Kasparyanın, Alla Dmitriyevnanın qılıncının altından keçəndən sonra qarşıda ən böyük qılınc dayanırdı. Mərkəzi Komitədə bu işlərə baxan idarənin rəisi Aleksandr Poluxovun baş kəsən iti qılıncı… Məmmədbəy o qılıncın da altından sağ-salamat qurtulmağı bacardı...

Şəfəqnur da gedirdi. Hara gedirdi, necə gedirdi? Burası bir az qəliz məsələydi. Qəlizliyi elə Məmmədbəyin getdiyi yolun qəlizliyi qədər idi. Və bu qəlizlikdən elə Məmmədbəyin özü qədər sıxılırdı. Ancaq sıxıntısını Məmmədbəydə olduğu kimi üzə vurmurdu. Daxilində sıxıb saxlayırdı. Bütün qüvvəylə çalışırdı ki, bu sıxıntılar, bu üzüntülər, bü təəssüf dolu hisslər boğazından eşiyə çıxmasın. Elə qəhər kimi boğazında yığılıb qalsın, onu gizli-gizli incitsin və onun, ailəsinin başı üzərində Domokl qılıncı kimi asılıb qalmasın.

O, bütün bunları həm də oğlu Duruqana görə edirdi. İstəmirdi onun başına faciələr gəlsin. İstəmirdi tək övladı atanın, ananın səhvi ucbatından bəlalara düçar olsun. O, belə miskin övladları öz gözləri ilə görmüşdü axı. Şahidi olmuşdu ki, oğullar, qızlar ata-analarının xırda bir səhvindən, xırda bir günahından necə böyük faciələrə mübtəla olublar. Belə övladlar gözlər qınağından gizlənmək üçün adamlardan qaçmış, pünhan bir yer tapıb, dərdləri ilə baş-başa qalmaqdan ötəri cəmiyyətdən aralı düşmüşdülər.

Şəfəqnur bunları istəmirdi. Bu haqda o, Məmmədbəylə çox az danışırdı. Bir ildə, iki ildə bir dəfə. Çox olsa beş dəqiqə, on dəqiqə müddətində. Ancaq onun xəyalından keçənləri, daxili dünyasında hansı təbəddülatların baş verdiyini Məmmədbəy yaxşı bilirdi. Bu illər ərzində Şəfəqnuru yaxşı öyrənmişdi. Onun hansı duyğular aləmində olduğunu, nələri düşünüb, nələri dilinə gətirdiyini çox yaxşı anlayırdı. Və ən qəribəsi də o idi ki, həyat yoldaşını bu xarakterinə görə bir az da çox sevirdi.

Özlüyündə Məmmədbəy də özündən daha çox Duruqanı düşünürdü. Yeri gələndə onunla diz-dizə oturub əsl kişi söhbəti edirdi. Qoçaqlıqdan, igidlikdən, mərdlik və cəsarətdən söz açırdı. Deyirdi, oğul, kişi gərək yalançı olmasın, doğru danışsın, həqiqət uğrunda mübarizə aparsın. Oğlu qayıdıb ona kişi kimi qəliz suallar verəndə isə... Məmmədbəy yavaş-yavaş geri çəkilir, səsinin ahəngini aşağı salır, sonra sözü-söhbəti ustufca dəyişib, tamam başqa mətləbləri ortalığa gətirirdi.

Bütün bunlara görə də Məmmədbəyin qəlbində dəli fırtınalar tüğyan edir, ildırımlar çaxır, zəlzələlər qopurdu. Arvadına başqa sözlər desə də, ürəyində Duruqanın gələcəyi üçün qorxur, yaman qorxurdu.

- Şəfəq, Duruqan böyüyəndə çox mərd olacaq.

- Sənin kimi?

- Bəs necə, hələ məndən də qabağa gedəcək.

- Doğrudan?

- Fikir vermişəm, yoldaşlarının arasında mərdliyi, qoçaqlığı ilə seçilir.

Belə söhbətləri tez-tez təkrar edirdi Məmmədbəy. Bəlkə bunları deməklə özünə təskinlik verirdi. Ürəyinin alovunu çıxarırdı? Ya bunları tez-tez dilinə gətirməklə Tanrıdan belə istəməsini o böyük Yaradanın yadına salırdı. Bunlar haqqında Şəfəqnur da çox düşünürdü. Axı uşağa, özü də oğlan uşağına nə qədər keçidən, quzudan, dovşandan, çaqqaldan nağıllar danışmaq olardı? Uşaqların eşitdikləri nağılların işığında yol getmələrini, o nağıllardakı igidlərin surətini daxildə yaşaya-yaşaya böyüdüklərini bilirdi. Bir ana və bir müəllim kimi. Elə ona görə də uzaq sabahların gəlməsindən əndişələnir, Duruqanın belə uşaq, yeniyetmə qalmasını sadəlövhcəsinə arzu edirdi.

Günlər isə durmadan ötüb keçirdi.

***
Bu ağ qatar nə qatar idi belə? Dağ demirdi, daş demirdi şütüyüb keçirdi. Hərdən ağ qatarın ağ qanadları da olurdu. Ağ qanadlar açılıb genişlənir, ağ qatarı qaldırıb göyün üzünə, buludların yanına çıxarırdı. Ağ qanadlı ağ qatar ağappaq buludların arasından keçib gedir, hərdən ulduzlara dəyib, yenə buludların üstünə enirdi. Bir neçə dəfə bunlar təkrar olunandan sonra, elə bil, ağ qanadlı ağ qatar göylərdən küsür, inciyir, yenə yerə qayıdıb, əvvəlki yerində, buz kimi soyuq relslərin üzərində yoluna davam edirdi. Qatarın sürətlə şütüyüb getdiyi yolların ətrafında elə gözəl mənzərələr vardı ki, adam bu gözəlikdən dəli olmaq həddinə çatırdı.

O da bu ağ qatarın ağ libasa bürünmüş sərnişinlərindən biri idi. Başını tez-tez qatarın açıq pəncərəsindən eşiyə uzadır, bir xeyli baxır, ürəyi şövqdən bayılmaq dərəcəsinə çatırdı. Və o huşunu itirib qatardan yerə düşməmək üçün geri çəkilirdi. Ağ oturacaqda oturur, gözlərini qapayırdı. Bir müddət beləcə dayanırdı, ürəyi sakitlik tapıb öz ritminə düşəndən sonra gözlərini açırdı. Yenə başını eşiyə uzadırdı… Gözəlliyə baxırdı… Qatar yenə qanadlanıb asimana yüksəlirdi… Yenə yerə qayıdırdı… Yenə, yenə… Hamısı dönə-dönə təkrarlanırdı… Və birdən… Göydən, ağ buludların arasından qara, qapqara, uzun bir sədd enib düz qatarın qarşısında dayandı. Qatar sürətlə getdiyindən nəfəs dərib, dayana bilmədi, bütün gücüylə qara səddə çırpıldı. Ağ qatar şüşə kimi çilik-çilik olub dağıldı. Ağ libaslı adamların səsi, harayı bir-birinə qarışdı. Səddə çırpılan qatarın qara küləyi onu götürüb uzaqlara atdı. O bir müddət özünə gələ bilmədi, ona elə gəldi ki, nə qolu yerindədi, nə də qıçı. Elə bildi ölüb, o da bir qıraqda, haradasa yuxarıda dayanıb, öz ölmüş cəsədinə baxır. Sonra gördü yox, ölməyib, diridi, qolları da yerindədi, ayaqları da. Ancaq canının hər yanından qan fışqırıb axırdı. Amma canından axan qan onun gördüyü qana bənzəmirdi. Qan duru deyildi, al da deyildi, göydən gəlib ağ qatarın qabağında dayanan qara səddin rəngindəydi. Və qanını belə qara görəndə qışqırmaq istədi. Anasını köməyə çağırmaq üçün dikəlib, oturmaq istədi. Lakin, nə qışqırmağa heyi qalmışdı, nə də dikəlib oturmağa. Onda bildi ki, o doğrudan da ölüb…

Ayılıb bir neçə anlıq harada olduğunu bilmədi. Düşündü, daşındı, yatağının içində çabaladı və bundan sonra anladı ki, nə ağ qatara minib, nə ağ qatarın içində ağ buludların yanına gedib, nə də ağ qatar qara səddə çırpılıb. Bildi ki, bunların hamısı gördüyü yaxşı və pis yuxunun içindəymiş.

Əl-qolunu tərpətdi. Əl-qolu sağ-salamat yerindəydi. Və Duruqan üz-gözünün tərini silib, güzgünün qabağında dayandı. Deyəsən, yaxşı yuxunun pis sonluğu onun rəngini qaçırmışdı.

Geyinib o biri otağa keçəndə mətbəxdən boylanıb ona baxan Lyudmila xalanı gördü.

- Oğlum, yuxuya qalmısan. İstədim oyadım, qıymadım. Gəl yeməyini ye, tez get.

Lyudmila xala onların evlərinə baxan qulluqçu idi. Neçə vaxt idi ki, onların evlərində olurdu. Çox səliqəli, nəzakətli və şirindil qadın olduğundan Duruqan onu çox sevirdi.

Ona olan istəyinin başqa bir tarixçəsi də vardı.

Atası rayon qadını olan bir xanımı evlərinə qulluqçu götürmüşdü. Çox mərifətli xanım olsa da, Duruqan onu xoşlamırdı. Onun üstündə tez-tez anası ilə mübahisəsi düşürdü.

- Ana, atama de, bu geri qalmış qadını evimizdən rədd eləsin.

- Yenə başladın?

- Xahiş edirəm, ana.

- Bu qadının nəyi sənin xoşuna gəlmir, Duruqan? Əli təmiz, səliqəsi, qanacağı da öz yerində...

- Yox, ana, istəmirəm onu. Uşaqlar ondan danışanda, mənə gülürlər. Gülməklərinin səbəbini bilirəm. Düşünürlər ki, atam nazir müavini, anam məktəb direktoru olsa da, zəmanədən geri qalmışıq. Tanıdığım uşaqların hamısının evində xidmət edən qulluqçular başqa millətdəndirlər. Ya rus, ya erməni, ya da yəhudi. Biz niyə onlardan götürmürük? Eşitdiyimə görə, keçmişdə də bizim varlı adamlar öz dayələrini, qulluqçularını başqa millətlərin nümayəndələrindən götürərdilər.

- Bala, o vaxt zəmanə başqa zəmanə idi. Qadınlarımız oxumurdular, savadsız idilər. İndi isə, maşallah, qadınlarımız yerin altını da bilirlər, üstünü də. Elə sənin bəyənmədiyin bu xanım texnikum qurtarıb. Dünyagörüşünə söz ola bilməz.

- Ana, məni tay-tuşlarımın yanında başıaşağı etməyin. Soraqlaşıb, bir qadın tapmışam. Adı Lyudmila İvanovna Mençukdur… Bunu bir- təhər rədd eləyin. Gedək onunla danışaq. Yubansaq, başqaları götürəcək.

Şəfəqnur Duruqanın sərt ismarıcını Məmmədbəyə çatdıranda, kişi bir xeyli tutuldu. Heç nə deməyib, eyvana çıxdı, siqareti odlayıb acı tüstüsünü sinəsinə çəkdi.

Ancaq Duruqanın dəliqanlılığı öz bəhrəsini verirdi. Bir bəhanə tapıb qulluqçunu evdən çıxarmışdılar. Və Məmmədbəy sinəsini ovuşdura-ovuşdura arvadına demişdi ki, get o, ermənidi, rusdu, nədi, onunla danış, görək başımıza nə gəlir.

Lyudmila İvanovna Mençuk nə deyəsidi ki; nazir müavininin, məktəb direktorunun evində xidmətçi olmaq xırda iş idimi?

Və Lyudmila İvanovna onların evinə ayaq basanda Duruqan əzizini görürmüş kimi çox sevinirdi.

Atası öyrənmişdi, bilirdi ki, Lyudmila xanım öz dilimizdə də danışmağı bacarır. Duruqana tapşırmışdı ki, onunla öz dilimizdə danışsın. Ancaq Duruqan buna əhəmiyət verməmişdi. Təkcə atası evdə olanda onunla öz dilimizdə danışmış, xırdaca ona göz vuraraq bunu yalnız atasının tapşırığı ilə etdiyini büruzə vermişdi...

Duruqan artıq universitetin dördüncü kursunda oxuyurdu. Pis də oxumurdu. Beynəlmiləlçi qrup olan qruplarında bəlkə də onun kimi bir-iki yaxşı oxuyan olardı, ya olmazdı. Rus dilində təhsil aldıqlarından rus klassik ədəbiyyatını, folklorunu, tarixini öz mənsub olduğu millətin ədəbiyyatından, folklorundan, tarixindən daha yaxşı bilirdi.

Uşaq çağlarından rus nağıllarını da Duruqan çox sevərdi. Elə rus nağılları vardı ki, onları başdan-ayağa əzbər bilirdi. Nağıllardakı qəhrəmanların həyatı, onların şücaəti və qəhrəmanlıqları bir ahənrüba kimi onu özünə çəkir, çox vaxt həmin obrazların nağıldan sonrakı həyatı da onu düşündürürdü.

Anası o vaxtlar çox çalışmışdı, çox əlləşmişdi, çox əziyyət çəkmişdi ki, Duruqan öz nağıllarımızda olan qəhrəmanların da həyatı ilə maraqlansın. Ancaq sular susuz sahilə dəyən kimi, belə fikirlər də onun beyninin bir yanına dəyib, geri qayıtmışdı. Və Şəfəqnura gizlincə ah çəkməkdən başqa özgə bir şey qalmamışdı...

Sürücü sükanın arxasında oturub onu gözləyirdi. Bəlkə bir saatdan artıq idi ki, yaşlı sürücü beləcə sükanın arxasında heykəl kimi donub, onun gəlməsini gözləyirdi.

Duruqan bu kişiyə çox əzablar vermişdi. Elə vaxtlar olmuşdu ki, bir görüşə, ya qrup yoldaşları ilə hər hansı bir tədbirə gedəndə onu saatlarla hasarın o tayında bir yerə tərpənmədən gözlətmişdi. Ki, nə vaxt məramı ələ gəlsə, kefi istəsə məclisi tərk eləsin. Və sükanın arxasında yuxulayan sürücüyə yaxınlaşıb yola düşmək haqqında göstəriş versin. Yaşlı sürücünün dözümünə bəzən özü də mat-məəttəl qalırdı. Özünü o kişinin yerində sayanda yuxarı düyməsini açırdı. Sürücünün başına gətirilən iştəklərin çoxusunu Məmmədbəy bilmirdi. Bir azını isə Şəfəqnur bilirdi. Elə bu azdan da sıxılırdı. Oğlunu yanına çağırıb başına ağıl qoyurdu, deyirdi ki, bala, yaşlı adamdır, az incit onu. Duruqan da zarafata salıb qaydırdı ki, qoca kişidir, getsin otursun evində-eşiyində, pensiyasını alıb Allahına dua eləsin. Onun yerində işləməyə adam tapılar... Əslinə qalanda isə bu yaşlı sürücünün başqa birisi ilə əvəzlənməsini heç ağlına da sığışdıra bilmirdi. Onun ərköyünlüyünə bir başqasının bu kişi qədər dözəcəyinə inanmağı gəlmirdi.




Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   13


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə