Yeni Yazarlar və Sənətçilər Qurumu



Yüklə 7.78 Mb.
PDF просмотр
səhifə97/115
tarix25.04.2017
ölçüsü7.78 Mb.
1   ...   93   94   95   96   97   98   99   100   ...   115

 

“Çağdaş dünya ədəbiyyatı. Bədii nəsr. Romanlar. Povestlər”.

 

Ə

dəbi-kulturoloji tərcümə e-Antologiyası 



Yeni Yazarlar və Sənətçilər Qurumu

 



 

www.kitabxana.net

 



 

Milli Virtual Kitabxana 

 

547 


Qardaşım susdu, gözünü bir nöqtəyə zilləyib durdu, sağ əlini pencəyinin cibinə salıb siqaret 

çıxardı...  

...Onlar qayıdanda gün Bayıl təpələrinin arxasında gözdən itmişdi. Anam küçə balkonunda durub 

gözləyirdi, onlar tini dönəndə tez içəri keçdi. Tindən qapıyacan olan kiçik yolu yarım saata 

gəldilər. Atam qardaşıma nə isə izah edir, hərdən bağlamaları yerə qoyur, danışır, sonra yenə 

dayanırdılar. Atam ağaca qonmuş sərçəni göstərib gülürdü. Qardaşım da hələ uçmağı 

bacarmayan sərçə balasına baxıb gülürdü. Nəhayət, qapıya çatdılar. Atam əlindəki qutuları, 

bağlamaları oğluna verib, onu evə doğru itələdi...  

- Başa düşürsən, mən o topu götürüb həyətə düşməyə tələsirdim. Hələ hava qaralmamışdı, yəqin, 

uşaqlar həyətdəydilər. Mən, axı, hardan bileydim ki, atamı axırıncı dəfə görürəm!.. 

...Yazıq atam, hara gedirdi? Haralarda, hansı uzaq ölkələrdə dinclik, sakit həyat axtarıb tapmaq 

ümidindəydi? O, xalamın qəddar, qansız ərinin tuşladığı güllədən gizlənməyə cəhd edirdi...  

 

SON SÖZ ƏVƏZĠ 

 

Bəlkə, ona görə anam belə tez öldü?! 



Bəyəm, bu illər ərzində o yaşayırdı? 

Məgər o ərə gedəndə belə həyat arzulamışdı? Ümumiyyətlə, bir xoş gün gördümü o? 

Ömrü boyu həyəcan, göz yaşı. 1929-cu ildə atam onu Allah, insanlar, əri qarşısında könüllü 

götürdüyü məsuliyyətdən azad edib getdi. Ancaq ömrünün son günlərinəcən anamın heç ağlına 

da gəlmədi ki, həyatının axarını dəyişsin, başqa, yeni bir həyat qursun...  

Türkiyə, İtaliya, Fransa,.. İran. Atamı bu həyatda hər şeylə bağlayan bağlar burada qırıldı.  

 

* * * 


 

- Yadındadı, mən sənə əllinci illərin ortalarında bizim idarədə kadrlar işinə baxan o kişidən - 

Nəsir dayıdan danışmışdım. Çətin adamdı, ancaq mən onu tez-tez xatırlayıram. Özü də yaxşılığa. 

Həyat belə gətirmişdi. Kimin ağlına gələrdi ki, hər şey belə qəmli qurtaracaq?!  

Mən bu adamla üç, ya dörd il işlədim. Demişdim sənə, bir otaqda otururduq. Gözümün 

qabağında dəyişirdi. Məsələn, dünən diqqətcil, sənin ən kiçik xahişini də həvəslə yerinə 

yetirməyə hazır olan bu adam, səhər par-par parıldayan uzunboğaz çəkmədə, qabardin 

gimnastyorkada, düzdü, paqonsuz, salamsız-kalamsız keçib otururdu stol arxasında, özü də elə 

bir amiranə tonla danışırdı ki mənimlə... 

Hər şeyin bir sonu varmış. Nəsir dayının da çapalayıb vurnuxmalarının sonu gəldi. Bir dəfə işə 

gecikmişdi, gələn kimi stula çökdü, stolunun siyirtmələrini eşələdi, sonra başını stula söykəyib 

salamlaşdı. Başa düşdüm ki, nə isə fikirləşib, nəsə eləmək qərarına gəlib, dinmədim. Vaxtı 

gələndə, özü hər şeyi açıb söyləyəcək.Və bir azdan vaxtı gəldi...  

Biz siqaret çəkirdik. Hiss olunurdu ki, çətin nəfəs alır, bir-iki ağız öskürdü də, ancaq siqaretini 

atmadı.  


 

“Çağdaş dünya ədəbiyyatı. Bədii nəsr. Romanlar. Povestlər”.

 

Ə

dəbi-kulturoloji tərcümə e-Antologiyası 



Yeni Yazarlar və Sənətçilər Qurumu

 



 

www.kitabxana.net

 



 

Milli Virtual Kitabxana 

 

548 


- Ürəyimə damıb, mənə nəsə olacaq. Sözümü kəsmə. Dünya belə qurulub: dünən mən, bu gün 

məni... hi... hi... hi... Nə isə... Oğul, bax gör, bəlkə, qızların çayı ola, kak raz... 

Bir böyük fincan çay içib özünə gəldi... 

- Mən çoxdan sənə demək istəyirdim... ancaq bilmirdim, necə başlayım. Deyəcəyim sənin atan 

haqqındadır, kak raz... Mən onun haqqında bəzi şeylər bilirəm; kədərli xəbər olsa da, hər halda, 

sən bilməlisən bunu... Xülasə, qırx ikinci ildə bizimkilər orda olanda (başını qeyri-müəyyən 

tərzdə pəncərəyə sarı qovzadı) bir cavan oğlana çox mürəkkəb bir tapşırıq vermişdilər. O, 

Təbrizdə bizim başqa bir adamımıza çatmalıydı; həmin adam bir saat əvvəl tapşırıq alıb getmişdi 

yerinə yetirməyə. Başa düşürsən, biz, kak raz, nadir hallarda səhv edirik, ancaq bu işdə səhv 

olmuşdu. Kimsə yaxşı başa düşməmişdi, bir saat əvvəl yola düşmüş adama bir tapşırıq vermişdi: 

get filan küçəyə, filan evi tap... orda bu familiyada bir nəfər olacaq. Və sizin familiyanı demişdi. 

Sən də Azadxanovsan da, elə deyil... 

O adam da silahı qoltuğuna qoyub... Nə isə... 

O biri, ikinci adam sonra mənə danışmışdı ki, kak raz, o, yarım saat gecikibmiş. Deyirdi ki: - Evə 

girib, lazım olan otağı tapdım. Amma nə olsun....artıq gec idi... Gördüm ki, bir nəfər oturmuş 

vəziyyətdə üzüqoylu stolun üstünə yıxılıb, qolları yanına sallanıb, qanı hələ də xalçaya damır.  

...Sonra o adam dedi ki, ona heç nə ilə kömək etmək mümkün deyildi, artıq gec idi, odur ki, 

toxunmadım. Otağa göz gəzdirdim. Balaca bir otaq idi, kəllə tərəfdə yataq otağına qapı açılırdı. 

Orda, üzbəüz divarda, kak raz, dörd-beş yaşlı bir oğlan uşağının şəkli asılmışdı. Əynində də 

matros köynəyi... 

 

SON 

 

TƏRCÜMƏÇĠDƏN 

 

Cığatay Şıxzamanov - 1925 - ci ildə Gəncədə qulluqçu ailəsində anadan olub. Bakıda təhsil alıb, 



19 yaşında Sovet ordusu sıralarına gedib və altı il, ta 51 - ci ilə kimi əsgəri xidmətdə olub. Tərxis 

olunduqdan sonra Azərbaycan Dövlət Universitetinin filologiya fakültəsində təhsil alıb (1951 - 

1956). 

Tələbəlik illərindən “Molodyoj Azerbaydjana” qəzetində jurnalist kimi fəaliyyətə başlayan 



Cığatay sonralar Azərbaycan Dövlət Televiziya Verilişləri Komitəsində böyük redaktor, baş 

redaktor və, nəhayət, sədr müavini işləyib. Daha sonra düz yeddi il SSRİ Dövlət Teleradio 

Komitəsinin Azərbaycan üzrə xüsusi müxbiri, “Bakinski raboçi” qəzetinin redaktor müavini, 

1983-1992-ci illərdə isə “Azərinform”un direktor müavini vəzifələrində çalışıb. C. Şıxzamanov 

tanınmış bir jurnalist, ictimai xadim olmaqla yanaşı, həm də Azərbaycan ədəbiyyatından rus 

dilinə xeyli bədii əsər tərcümə edib. Onun ssenariləri əsasında çoxlu sənədli filmlər çəkilib. 

Ailə vəziyyəti və səhhəti ilə bağlı 1992- ci ildən ömrünün sonunadək mühacirətdə yaşayıb.  

“Qardaşlar” povesti Cığatayın Azərbaycanda kifayət qədər tanınmış Şeyxzamanovlar nəslinin 

XX əsrdə keçdikləri həyat yolundan bəhs edir. Əsər bir trilogiya kimi düşünülsə də, amansız 

ölüm müəllifə bu arzusunu həyata keçirməyə imkan vermədi. 

Cığatay Şıxzamanov 2011-ci ildə uzun sürən ağır xəstəlikdən sonra vəfat edib. 


 

“Çağdaş dünya ədəbiyyatı. Bədii nəsr. Romanlar. Povestlər”.

 

Ə

dəbi-kulturoloji tərcümə e-Antologiyası 



Yeni Yazarlar və Sənətçilər Qurumu

 



 

www.kitabxana.net

 



 

Milli Virtual Kitabxana 

 

549 


Herman Hesse 

 

Yalquzaq 



 

Roman


 

 

Tərcümə edəni:  Vilayət Hacıyev  

 

Herman Hesse – Nobel mükafatı laureatı, “Muncuq oyunu”, “Yalquzaq” kimi məşhur 



romanların, “Nərgiz və Qoldmund”, “Demian” və s. povestlərin müəllifidir. 

“Yalquzaq” əsəri sanki ümidsizlik içində vurnuxan bir kişinin gündəliyindən cırılmış vərəqlərdir. 

Ürəyinin dərinliklərində yaşamaq istəyə-istəyə intihara əl atan bir insanın təxəyyül uydurmaları. 

Özünü tanıyan və varlığının bir qara qəpiyə dəymədiyini görən hər bir insan bu və ya digər 

yollarla həyatının hansısa bir dövründə dünyaya üsyan qaldırır: kimisi sərgərdan həyat tərzini 

seçir, kimisi intihara (maddi) əl atır, kimisi başqasının intiharına (maddi və mənəvi) səbəb olur… 

Daxildə baş verən üsyanlar da olur. Heç kimin xəbər tutmadığı, amma sənin hər gün onlara 

mübarizə apardığın üsyanlar. Güclülər və cəsarətlilər bu mübarizənin öhdəsindən gəlir. 

Gəlməyənləri və gələ bilməyənləri isə intihar gözləyir, bədbəxtlik gözləyir… Bu acizliyin səbəbi 

ya ümidsizlikdir, ya uğursuzluq, ya da təkrarlanan uğursuzluqdan doğan ümidsizlik. Harridə 

(əsərin əsas qəhrəmanı) üçüncüdür. Ola bilmək istədiyi ilə ola bildiyinin  davası. Nəticədə elə 

Harrinin özünün uduzacağı dava. İçində olan canavardır onu davaya sürükləyən. Arzularına, 

istəklərinə çatmadığına görə Harrini sorğu-suala tutan bir canavar (onun peşmanlıqları ilə vicdan 

səsinin təcəssümü). 

Əslində hamının içində bir heyvan oturur. Təəssüf ki, bu heyvan həmişə canavar olmur. 

 

 



 

 

 

 

 

“Çağdaş dünya ədəbiyyatı. Bədii nəsr. Romanlar. Povestlər”.

 

Ə

dəbi-kulturoloji tərcümə e-Antologiyası 



Yeni Yazarlar və Sənətçilər Qurumu

 



 

www.kitabxana.net

 



 

Milli Virtual Kitabxana 

 

550 


YALQUZAQ 

 

NAġĠRĠN ÖN SÖZÜ 

 

Bu kitab Yalquzaq adlandırdığımız o kişidən qalma qeydlərdən ibarətdir. Həmin ifadəni özü də 



tez-tez işlədərdi. Əlyazmasının ön sözə ehtiyacı olub-olmadığını demək çətindir, ancaq, hər 

halda,  Yalquzağın yazılarına onunla bağlı bəzi xatirələrimi də əlavə etməyi vacib sayıram. 

Əslinə baxsan,  həmin adam haqqında məlumatım azdır, kimliyi-nəçiliyi, ümumiyyətlə, bütün 

keçmişi hələ indiyəcən  də mənim üçün qaranlıq qalıb. Ancaq bunlara baxmayaraq, deyərdim ki, 

şəxsiyyəti məndə dərin və xoş  bir iz buraxıb. 

Yalquzaq yaşı  əllini haqlamış bir kişi idi. O zamanlar mebelli otaq sorağı ilə xalamgilə gəlib  

çıxmışdı. Evin damındakı çardağı, ona bitişik balaca yataq otağını kirələyib getdi,  bir neçə 

gündən  sonra iki çamadan və bir qalaq kitabla qayıtdı. Doqquz, ya on ay bizdə qaldı. Həddən 

artıq sakit, qapalı yaşayırdı. Yataq otaqlarımız yanaşı olduğuna görə hərdənbir pilləkəndə, ya da 

dəhlizdə rastlaşmasaydıq, yəqin, bir-birimizi heç tanımazdıq da. Çünki heç adamayovuşan 

deyildi və mən də ömrümdə beləsini görməmişdim. Doğrudan da, hərdən özünün dediyi kimi, 

lap yalquzağa dönürdü.   

Başdan-ayağa qəribə, çılğın, həm də son dərəcə hürkək olan bu məxluq, sanki, başqa dünyadan 

gəlmişdi. Taleyinə, bəxtinə düşən yalqızlığa necə öyrəşdiyini, tənha həyatı qisməti kimi qəsdən 

qəbul etdiyini həmin qeydlərdən bildim. Bununla belə, onları oxuyana qədər də təsadüfi 

görüşlərimizdən,  qısa söhbətlərdən ona az-çox bələd idim. Yazdıqlarından aldığım təəssüratsa 

şəxsi tanışlıqdan yaranmış dumanlı, alayarımçıq təsəvvürlərimi daha da tamamladı. 

Yalquzaq ilk dəfə bizə gəlib mənzil kirələyəndə, təsadüfən mən də evdəydim. Nahar zamanı idi, 

qab-qacaq yığışdırılmamışdı və mənim də işə getməyimə hələ yarım saat vardı. İlk baxışda 

ondan  aldığım qəribə, ikili təəssürat hələ də yadımdadır. Zəngi çalaraq şüşəli qapıdan içəri girdi. 

Alaqaranlıq  dəhlizdə xalam qabağına çıxıb nə istədiyini soruşdu. Ancaq Yalquzaq cavab 

vermək, özünü təqdim etmək əvəzinə, qısa vurulmuş saçları biz-biz duran başını irəli uzadaraq 

yan-yörəsini qoxladı:  

–   Oh, buradan nə yaxşı iy gəlir, – deyib gülümsədi. Mehriban xalam da gülümsədi. Ancaq bu 

cür salamlaşmaq mənə qəribə göründü və nədənsə heç xoşuma gəlmədi. 

– Hə, – dedi, – kirəyə verdiyiniz otaq üçün gəlmişəm. 

Yalnız üçümüz də pilləkənlə artırmaya qalxanda ona əməlli-başlı baxa bildim. Boyca o qədər də 

hündür deyildi, amma yerişi,  ədası ucaboy adamlar kimiydi. Əynində son dəbdə tikilmiş rahat 

qış  paltosu vardı, ləyaqətli adama oxşayırdı, lakin çox səliqəsiz geyinmişdi. Üzünü tərtəmiz 

qırxmış, addabudda dən düşmüş saçlarını çox qısa vurdurmuşdu. İlk baxışda yerişi xoşuma 

gəlmədi. Nəsə bir yorğunluq, qətiyyətsizlik duyulurdu, ciddi, zəhmli görkəminə, iti, kəskin 

danışığına heç uyuşmurdu.  

Ancaq sonralar bildim ki, xəstə imiş, ona görə də yeriyəndə əziyyət çəkirmiş. Özünəməxsus bir 

təbəssümlə –    heç bu da ürəyimcə deyildi  – pilləkənə, divarlara, pəncərələrə, duracaqdakı 

qədimi, hündür dolablara baxdı və deyəsən, hamısı həm xoşuna gəldi, həm də bir az qəribə təsir 

bağışladı.  



 

“Çağdaş dünya ədəbiyyatı. Bədii nəsr. Romanlar. Povestlər”.

 

Ə

dəbi-kulturoloji tərcümə e-Antologiyası 



Yeni Yazarlar və Sənətçilər Qurumu

 



 

www.kitabxana.net

 



 

Milli Virtual Kitabxana 

 

551 


Kənardan baxan adamda elə təsəvvür yaranırdı ki, özgə bir planetdən, ya da lap okeanın o 

tayındakı ölkələrdən təşrif gətirib: hər şey xoşuna gəlir, ancaq azca da gülməli görünür. İnsafən, 

nəzakətli, mehriban adama oxşayırdı. Evi də, mənzili də bəyəndi. Çənə döymədən, kirə və səhər 

yeməyinin haqqı ilə o dəqiqə razılaşdı. Lakin bunlara baxmayaraq, mənə elə gəlirdi ki, onun 

bütün varlığında nəsə bir qəribəlik, bədlik, qərəzlik gizlənib. Mənzili kirələdi, üstəlik, yataq 

otağını da götürdü. Qızdırıcı, su,  

əlavə xidmətlər, evin qayda-qanunları barədə suallar yağdırdı, cavabları diqqətlə dinlədi, hamısı 

ilə razılaşdı. Üstəlik, beh də verdi. Ancaq bütün bunları, sanki, qeyri-ixtiyari edir, hərəkətləri 

özünə də əcaib görünürdü. Sanki, hamısı zarafatdı. Elə bil, öz aləmində başqa işlə məşğul ola-ola 

gəlib mənzil kirələməsi, adamlarla almanca danışması özünə də qəribə gəlirdi. Mənim ilk 

təəssüratım təxminən belə idi. Əgər ayrı-ayrı müsbət cizgilər bu təəssürata qarışıb onu 

yumşaltmasaydı, yəqin ki, beləcə pis də qalacaqdı. İlk baxışdan könlümə yatan sifəti oldu. 

Üzündəki anlaşılmaz ifadəyə baxmayaraq, xoşuma gəldi. Bəlkə də, nisbətən qeyri-adiydi, 

kədərliydi, ancaq eyni zamanda da, canlı, ifadəli, düşüncəli və şövqlü sifətdi. Bir də özünü, 

çətinliklə olsa da, nəzakətli, mehriban göstərməyə çalışması məni azca  yumşaltdı. Ancaq 

bunların heç birini özünü çəkmək, ya göstərmək üçün eləmirdi,  əksinə, hər  hərəkətində, az qala 

adamın ürəyini yerindən oynadan bir yazıqlıq vardı. Düzdür, bunun səbəbini  sonralar öyrəndim, 

ancaq ilk baxışda məni ona bağlayan da elə həmin hərəkətləri oldu. 

Otaqların ikisinə də baxıb, bəzi məsələləri müzakirə edənə kimi mənim nahar fasiləm qurtardı və 

işə gedəsi oldum. Vidalaşıb, onu xalamın öhdəsinə buraxdım. Axşam qayıdanda xalam dedi ki, 

həmin  yad adam mənzili kirələdi, yaxınlarda köçünü gətirəcək. Amma xahiş eləyib ki, burada 

qalacağını  polisə bildirməyək, çünki xəstə adamdır, artıq formalizmə, polis idarəsinin get-gəlinə, 

yazışmalarına  dözəmməz. Bir də dəqiq yadımdadır ki, bu xəbər məni heç açmadı, xalama dedim 

ki, cəncəl işdir, razı olma. Polisdən çəkinməyi onun qəribəliyinə, qeyri-adiliyinə çox uyğun 

gəlirdi və məni şübhələndirən də bu oldu. Xalamı başa saldım ki, tanımadığı-bilmədiyi bir 

adamın belə sırtıq təklifinə qol qoymasın, axırı pis qurtara bilər. Ancaq məlum oldu ki, xalam 

artıq razılaşıb. Sözün qısası, bu yad adam arvadı lap ovsunlayıb, ağlını başından alıb, nə 

etdiyindən heç özü də xəbər tutmayıb. Axı xalam ürəyinə yatmayan, ona qarşı özündə nəsə bir 

doğmalıq, daha doğrusu, analıq qayğısı hiss etmədiyi adama ömründə ev verməzdi və əvvəlki 

kirəkeşlər də bundan geninə-boluna istifadə edirdilər. Həqiqətən də, iş  elə gətirdi ki, ilk həftələr 

təzə kirəkeşdə bəzi xoşagəlməz cəhətlər tapdım, lakin xalam hər dəfə xüsusi  bir canıyananlıqla 

onu müdafiə elədi. Polisdən gizlənməsi xoşuma gəlmədiyi üçün xalamdan, heç olmasa, yad 

adamın şəxsiyyəti, kimliyi-nəçiliyi, hansı məqsədlə gəldiyi haqda nələri bildiyini soruşdum. Sən 

demə, mən çıxıb gedəndən sonra yanında lap azacıq qaldığına baxmayaraq, xalam onun 

haqqında artıq bəzi şeyləri öyrənibmiş. Deyib ki, bir neçə ay bizim şəhərdə qalmaq fikrindədir.  

Kitabxanalara gedəcək, tarixi yerlərlə tanış olacaq. Əslində, belə qısa vaxta kirəkeş götürmək 

xalam üçün sərfəli deyildi, ancaq bu qəribə hərəkətlərinə baxmayaraq, kişi onu açıq-açığına 

yoldan çıxarmışdı. Qısası, mənzil kirələnmişdi, mənim etirazım da yersiz idi. 

– Axı o nə söz idi danışırdı? Buradan nə yaxşı iy gəlir? –  deyə soruşdum. 

Bəzi hallarda kifayət qədər bəsirətli olan xalam belə cavab verdi: 

– Niyə elə dediyini dəqiq bilirəm. Bizim evdən səliqə-sahman, dinclik, rahatlıq  ətri gəlir, ona 

görə də gözü tutdu. Görkəmindən bu cür həyata öyrəşməyənə oxşayır, ancaq ürəyindən beləsi 

keçir. 

Fikirləşdim ki, «Ola bilsin... həqiqətən də elədir...», ancaq yenə də dilləndim: 



– Əgər belə səliqəli, rahat yaşamağa adət eləməyibsə, onda necə? İşdi, pinti çıxsa, natəmizlik 

eləsə, gecələr evə kefli qayıtsa, neyləyəcəksən? 



 

“Çağdaş dünya ədəbiyyatı. Bədii nəsr. Romanlar. Povestlər”.

 

Ə

dəbi-kulturoloji tərcümə e-Antologiyası 



Yeni Yazarlar və Sənətçilər Qurumu

 



 

www.kitabxana.net

 



 

Milli Virtual Kitabxana 

 

552 


– Orasına baxarıq, – deyə xalam güldü və mən də daha sözü çevirmədim. 

Sən demə, şübhələrim yersizmiş. Hamı kimi adi, səliqə-sahmanlı həyat sürməsə də, kirəkeş kimi 

bizi çox incitmədi,  əngələ çevrilmədi. Hətta indi də onu tez-tez xatırlayırıq. Ancaq daxilən, 

mənən ikimizi də – məni də, xalamı da – yerimizdən oynatdı, sanki, ağır bir yükə çevrildi və 

sözün düzü, mən hələ də canımı ondan qurtara bilməmişəm. Bəzən gecələr yuxuma da girir, ona 

heyran olsam da, belə bir şəxsiyyətin yer üzündə mövcudluğu, əslinə baxsan, mənə rahatlıq 

vermir, yerimdən oynadır. 

İki gündən sonra bir faytonçu Harri Haller adlı o naməlum şəxsin şeylərini gətirdi. Qəşəng dəri 

çamadanı çox xoşuma gəldi. Şumal üzlü, iri kofru uzaq-uzaq səfərlərdən xəbər verirdi, üstündə 

müxtəlif ölkələrin, hətta okeanın o tayındakı otellərin, nəqliyyat agentliklərinin saralmış 

yarlıqları vardı. 

Sonra özü gəlib çıxdı və yavaş-yavaş həmin qəribə adamla tanış olmağa başladım. Əvvəlcə buna 

heç can atmırdım. Halleri gördüyüm ilk andan məni çox maraqlandırsa da, bir neçə həftə onunla 

rastlaşmağa, söhbətə girişməyə cəhd göstərmədim. Amma boynuma almalıyam ki, ilk günlərdə 

onu uzaqdan-uzağa müşahidə etdim, evdə olmayanda, otağına girib, adicə maraq xətrinə ora-

bura «göz gəzdirdim». 

Yalquzağın xarici görkəmi haqda artıq bəzi şeyləri dedim. Ancaq elə ilk baxışdan adlı-sanlı, 

qeyri-adi, çox nadir istedada malik bir adam təsiri bağışlayırdı. Üz-gözündən müdriklik yağırdı 

vəhəddən artıq zərif cizgilərinin tez-tez dəyişməsindən bilinirdi ki, çox maraqlı, son dərəcə 

dəyişkən, zərifdən də zərif, həssas mənəvi dünyası var. Söhbət edəndə və o da hərdən şərtiliyin 

hüdudlarını pozaraq tərki-dünyalığından ayrılıb özü haqqında danışanda, hər sözünə mütləq 

inanmalı olurdun.  

Adama elə gəlirdi ki, o, hamıdan çox düşünüb-daşınır, söhbət mənəvi məsələlərdən gedəndə isə 

elə soyuqqanlı olur, elə inamlı, elə ağıllı mülahizələr yürüdürdü ki, yalnız yüksək mənəvi aləmi 

olan, özünü gözə soxmağa, kimisə yoldan çıxarmağa, həmişə haqlı görünməyə çalışmayan 

adamlar bu cür danışa bilərdi. 

Belə ağıllı mülahizələrdən birini lap son günlərdə eşitdim. Daha doğrusu, söyləmədi, baxışları ilə 

dedi. Onda bütün Avropada tanınan məşhur filosof və mədəniyyət tarixçisi akt zalında mühazirə 

oxumalıydı və Yalquzağı da birtəhər dilə tutub ora apardım. Bir yerdə gedib yanaşı oturduq. 

Natiq kürsüyə qalxıb sözə başlayanda, peyğəmbərsayağı  bir adam görmək ümidilə gələn bəzi 

dinləyicilər onun bər-bəzəkli üst-başından, lovğalığından yamanca pərt oldular. Əvvəlcə 

tamaşaçılara bir az yarındı, zəhmət çəkib zalı doldurduqlarına görə onlara təşəkkür elədi. Həmin 

anda Yalquzaq dönüb bircə anlığa mənə baxdı: yəni bu nə sözlərdir, bu necə adamdır? Of, elə 

zəhmli, elə dəhşətli baxışdı ki, mənasından bir kitab bağlamaq olardı! Bu baxış təkcə o alimdən 

narazılıq etmir, o məşhur adamı öz zəhmli, incə kinayəsi ilə iki yerə bölmürdü. Yox. Bunlar nə 

idi ki! Onda kinayədən çox kədər vardı  –  ümidsiz, nəhayətsiz bir kədər! O baxışın mənası, 

bəlkə də, nə vaxtdansa adətə çevrilən, indisə bu şəkildə özünü büruzə verən lal bir ümidsizlik idi. 

Həmin baxış özünün bu ümidsiz işığı ilə yalnız lovğa natiqin iç üzünü açıb göstərmir, həmin 

anın özünü, tamaşaçıların ümidlərini, ovqatını, oxunan mühazirənin gurultulu adını alt-üst 

eləmirdi. Xeyr! Yalquzağın o baxışı zəmanəmizin dərin qatlarına işləyərək oradakı bütün 

keşməkeşləri, şan-şöhrət həvəsini, mənasızlığı, dayaz bir mənəvi aləmin zahiri parıltısını 

qamçılayırdı. Ah, hələ bu az imiş kimi, daha dərinlərə, daha uzaqlara baş vurur, bütün 

eyiblərimizə, mənəvi dünyamıza, mədəniyyətimizə qədər gedib çıxırdı. Həmin baxış bütün 

bəşəriyyətin qəlbinə işləyir, bircə saniyənin içində o mütəfəkkirin, bəlkə də, insan həyatının 

mənasına vaqif olan ləyaqətli bir dahinin ümidsizliyini ifadə edirdi. O baxış deyirdi: «Bax gör bir 

necə heyvanıq! Bax insan bu cürdür». Və həmin anda adına şan-şöhrət deyilən hər şey, bütün 

idraki və mənəvi zəfərlər, təkamül və kamilliyə canatmalar, bəşəri ucalıq və əbədiyyət bir heçə 

döndü, gülünc bir meymun hoqqabazlığına çevrildi… 



 

“Çağdaş dünya ədəbiyyatı. Bədii nəsr. Romanlar. Povestlər”.

 

Ə

dəbi-kulturoloji tərcümə e-Antologiyası 



Yeni Yazarlar və Sənətçilər Qurumu

 



 

www.kitabxana.net

 



 

Milli Virtual Kitabxana 

 

553 


Deyəsən, qeyri-ixtiyari çox qabağa getdim, məqsədim necə tanış olduğumuzu danışa-danışa 

Halleri tədricən təsvir etmək olsa da, onun haqqında ən vacib şeyləri dedim. Bir halda ki, belə 

qabağa getdim, onda Hallerin o sirli «qəribəliyi» haqqında təzədən söhbət  açmaq, həmin 

qəribəliyin, qeyri-adi, dəhşətli yalqızlığın səbəbini, mənasını tədricən necə öyrəndiyimi 

xırdalamaq artıq şeydir. Belə daha yaxşıdır, çünki mən öz münasibətimi, imkan daxilində, arxa 

plana çəkmək istəyirəm. Məqsədim nəyisə etiraf etmək, nağıl açmaq, psixoloji dərinliyə varmaq 

deyil; sadəcə olaraq, bir şahid kimi, Yalquzaq haqqındakı traktatın  əlyazmasını qoyub gedən  o 

qəribə adamın portretinə bəzi cizgilər əlavə eləməkdir. 

Artıq elə ilk görüşümüzdə – şüşəli qapıdan içəri girib, başını quş kimi irəli uzada-uzada evdən 

gələn  ətri tərifləyəndə, gördüm ki, bu adamda nəsə    qeyri-adilik var və ilk sadəlövh təəssüratım 

da yaxşı olmadı. Hiss etdim ki, (elmdən-savaddan uzaq xalam da bunu o dəqiqə duyubmuş) – 

bəli, hiss etdim ki, o, xəstədir – özü də nəsə ya ruhi xəstədir, ya da buna bənzər başqa bir azara 

tutulub və mən sağlam bir adam instinkti ilə geri çəkildim. Ancaq zaman keçdikcə bu 

çəkingənlik məhəbbətə çevrildi və səbəbi də o oldu ki, gözümün qabağındaca günbəgün 

yalqızlaşan, daxilən ölən bu əbədi  əzabkeşə yazığım gəldi. Həmin vaxt  ərzində tam  əmin 

oldum ki, bu  əzabkeşin xəstəliyi təbiətində nəyinsə çatışmazlığı ilə bağlı deyil,  əksinə, ona bəxş 

olunmuş istedadı ilə bacarığının ümumi  dil  tapa  bilməməsindən irəli gəlir. Gördüm ki, Haller 

əzab çəkmək dahisidir. Nitsşenin bəzi tezislərində olduğu kimi özündə dahiyanə, nəhayətsiz bir 

əzabkeşlik istedadı tərbiyə eləyib. Eyni zamanda, onu da bildim ki, bədbinliyinin  əsas səbəbi 

dünyaya deyil, məhz özünə nifrətidir, çünki yer üzündəki təsisatdan, yaxud ayrı-ayrı şəxslər 

haqqında son dərəcə amansızcasına danışanda, heç vaxt yaxasını kənara çəkməz, ilk oxu özünə 

tuşlayar, əvvəlcə özünü inkar edər, özünü lənətləyərdi. Burada bir psixoloji anı da qeyd etmək 

lazımdır. Yalquzağın həyatı haqqında mənə az şey bəlli olsa da, tam əsasla deyə bilərəm ki, o, 

mehriban, amma eyni zamanda da, çox ciddi və dindar, həm də «iradəni sındırmağı» tərbiyənin  

əsası sayan valideynlərdən, müəllimlərdən dərs almışdı. Ancaq bu şagirdin iradəsini sındırmaq 

onlara qismət olmamışdı, çünki o, həddən artıq güclü, möhkəm, son dərəcə məğrur və ağıllı 

doğulmuşdu. 

Şəxsiyyətini əzməsələr də, özünə nifrət etməyi öyrədə bilmişdilər. Ona görə də ömrü boyu dahi 

fantaziyasını, idrakının bütün gücünü özünə qarşı  – o  günahsız, nəcib varlığa doğru 

yönəltmişdi. Xasiyyətindəki qəribəliklərə baxmayaraq, xalis xristianlığı, xalis şəhidliyi onda idi 

ki, əlindən gələn hər bir amansızlığı, hər bir qərəzi, hər bir nifrəti ilk növbədə özünə aid edirdi. 

Söhbət başqalarından, yadlardan gedəndə isə rəşadətlə, təmkinlə hamını sevməyə, onlara qarşı  

ədalətli olmağa çalışar, heç kəsi incitməyə qıymazdı, çünki İncildəki «Bəşər övladını sev» 

kəlamını da  özünənifrət bacarığı ilə bərabər beyninin lap dərinliklərinə yeritmişdilər və beləliklə 

də, bütün həyatı «özünü sevmədən başqalarını sevə bilməzsən  – elə özünə nifrət etmək də onun 

kimi» məsələsində bir nümunəyə çevrilmiş, axırda da bunlara tən gələn o dəhşətli tənhalıq, 

ümidsizlik, aşkar sezilən  eqoizm yaranmışdı. Ancaq vaxt gəlib yetişib, indi öz mülahizələrimi 

bir tərəfə qoyub, olanlardan danışmaq lazımdır.  Bəli, bir az «casusluq»la, bir az da xalamın 

dediklərindən cənab Harri Haller haqda öyrəndiyim ilk şey  onun həyat tərzi oldu. Heç yerdə 

işləmədiyi, yazı-pozu adamı olduğu lap tez bilindi. Vaxtın çoxunu  çarpayısında uzanar, adətən 

günortaya yaxın durar, elə gecə köynəyində də yataq otağı ilə iş otağı arasında bir az gəzişərdi. 

İri çardaqda yerləşən ikipəncərəli, rahat yataq otağı iki-üç gündən sonra görkəmini tamam 

dəyişdi, əvvəlki kirəkeşlər qalan otağa heç oxşamadı. Dolduqca doldu. Gündən-günə də dolurdu. 

Hər yerdən tablolar asıldı, divarlara müxtəlif jurnallardan kəsilmiş cürbəcür şəkillər  vuruldu. Bir 

yanda cənub mənzərəsi, digər tərəfdə hansı əyalət şəhərininsə – çox güman ki, öz vətəni  idi – 

fotoşəkilləri, onların arasında  parlaq, işıqlı rənglərlə işlənmiş akvarellər düzüldü. Axırda bildik 

ki,  bu akvarelləri özü çəkibmiş. Sonra da gənc, qəşəng bir xanımın, ya da qızın fotoşəkli. Xeyli 

vaxt divardan Siam Buddasının şəkli asıldı, sonra onu Mikelancelonun «Gecə» kompozisiyasının 

reproduksiyası, daha sonra da Mahatma Qandinin portreti əvəz elədi. Yarımçıq qaldığı yeri 

nişanlamaq üçün arasına  kağız qoyduğu kitablar təkcə iri dolabı yox, hər yeri tutdu, hətta qəşəng 

qədimi yazı masasının, divanın, stulların, döşəmənin üstündə də qalaqlandı. Həmin kağızlar da 

1   ...   93   94   95   96   97   98   99   100   ...   115


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə