Dünya: iradə və təsəvvür kimi



Yüklə 6,14 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə1/57
tarix01.01.2017
ölçüsü6,14 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   57

www.kitabxana.net

 – Milli Virtual-Elektron Kitabxana

 

Artur Şopenhauer                 "Dünya: iradə və təsəvvür kimi" 

www.kitabxana.net



 

Milli Virtual Elektron Kitabxana

 

"Gənclərin Virtual Multikulturalizm Mərkəzi"

 

N 11 (67 - 

2016)

 

 



Artur Şopenhauer  

 

Dünya: iradə və təsəvvür kimi 

 

YYSQ - Milli Virtual-Elektron Kitabxananın e-nəşri  



 

YYSQ – 2016 

 

      



Yeni Yazarlar və Sənətçilər Qurumu 

www.yysq.org

 

www.kitabxana.net

 


www.kitabxana.net

 – Milli Virtual-Elektron Kitabxana

 

Artur Şopenhauer                 "Dünya: iradə və təsəvvür kimi" 



 Milli Virtual-Elektron Kitabxana 



 "Gənclərin Virtual Multikulturalizm Mərkəzi" 

Elektron kitab N 11 (67- 2016) 

 

Bu  elektron  nəşr  Azərbaycan  Respublikası  Prezidenti  yanında 



Gənclər  Fondunun  (

#AzGF


)  maliyyələşdirdiyi,  Yeni  Yazarlar  və 

Sənətçilər 

Qurumunun 

həyata 


keçirdiyi  "Gənclərin 

Virtual 


Multikulturalizm 

Mərkəzi" kulturoloji-intellektual 

layihəsi 

çərçivəsində 

www.kitabxana.net

 -  Milli  Virtual-Elektron  Kitabxana 

tərəfindən nəşrə hazırlanıb və yayılır. 

 

Kulturoloji layihənin bu hissəsini qismən maliyyələşdirirlər: 



 

Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Gənclər 

Fondu: 

http://youthfoundation.az

 

 

Yeni Yazarlar və Sənətçilər Qurumu: h



ttp://www.yysq.org

 

Artur Şopenhauer  



Dünya: iradə və təsəvvür kimi 

Klassik Alman filosofunun multikultural düşüncələrin fəlsəfi 

traktat formasında işləndiyi şah əsəri ilk dəfə Azərbaycan 

dilində... 

YYSQ tərəfindən e-nəşrə hazırlanıb. Milli Virtual-Elektron 

Kitabxananın e-nəşri. Bakı - 2016 



www.kitabxana.net

 – Milli Virtual-Elektron Kitabxana

 

Artur Şopenhauer                 "Dünya: iradə və təsəvvür kimi" 

Virtual redaktoru və e-nəşrə hazırlayanı: Aydın Xan (Əbilov), 



yazar-kulturoloq 

"Gənclərin Virtual Multikulturalizm Mərkəzi" silsiləsindəki 

e-kitablarla buradan tanış olun: 

 

http://kitabxana.net/?oper=e_kitabxana&cat=174



 

Feysbuk səhifəmiz: 

 

Sosial şəbəkələrdə Azərbaycan multikulturalizminin və 



tolerantlığının təbliği ilə bağlı fəaliyyətlərin genişləndirmək, bu 

sahələr üzrə İnternet resurslarımızı - elmi-intellektual 

sərvətlərimizi,  araşdırma, tədqiqat işlərini təbliğ etmə üçün 

ayrıca virtual resurs 

burada:  

https://www.facebook.com/YeniYazarlar

 

 

 



DİQQƏT! 

Müəlliflik hüququ Azərbaycan Respublikasının 

qanunvericiliyinə və əlaqədar beynəlxalq sənədlərə uyğun 

qorunur. Müəllifin və resurs yaradıcılarının razılığı olmadan 

kitabın bütöv halda, yaxud hər hansı bir hissəsinin nəşri, eləcə 

də elektron informasiya daşıyıcılarında, İnternetdə yayımı 

yasaqdır. Bu qadağa kitabın elmi mənbə kimi istifadəsinə, 

araşdırma və tədqiqatlar üçün ədəbiyyat kimi göstərilməsinə 

şamil olunmur. 

 


www.kitabxana.net

 – Milli Virtual-Elektron Kitabxana

 

Artur Şopenhauer                 "Dünya: iradə və təsəvvür kimi" 

 “FİKİR”  antologiyası 



 

 

             



                         

 

 

ON ÜÇÜNCÜ KİTAB 

 

Bakı, YYSQ - 2016 

 

 

www.kitabxana.net

 – Milli Virtual-Elektron Kitabxana

 

Artur Şopenhauer                 "Dünya: iradə və təsəvvür kimi" 



 



100 cildlik “Fikir antologiyası”seriyasından dünya  

fəlsəfəsi  korifeylərinin  nəşri  

Layihənin baş redaktoru 

Qardaşxan Əzizxanlı 

 

         ARTHUR SCHOPENHAUER 

 

DIE WELT  ALS  WILLE 

UND 

VORSTELLUNG 

 

             



 

 

 

www.kitabxana.net

 – Milli Virtual-Elektron Kitabxana

 

Artur Şopenhauer                 "Dünya: iradə və təsəvvür kimi" 



ARTUR ŞOPENHAUER 



DÜNYA: İRADƏ 

VƏ TƏSƏVVÜR KİMİ 

 

 

 

 

 

 

 

Bakı - Zəkioğlu - 2009 

www.kitabxana.net

 – Milli Virtual-Elektron Kitabxana

 

Artur Şopenhauer                 "Dünya: iradə və təsəvvür kimi" 



Əsərin tərcüməsi “Zəkioğlu” nəşriyyatı 



tərəfindən  sifariş edilmişdir: (Rus dilindən tərcümə) 

         Y.İ.Ayxenvaldın orijinaldan ruscaya tərcüməsindən çevrilmişdir 



(Moskva, “Moskovskiy klub” nəşriyyatı, 1992. 

A.Şopenhauer, “Sobrannie soçineniya, v 5 tomax, tom 1.”) 

       Minsk, Xarvest, 2007-ci il nəşri ilə müqayisəli şəkildə çap edilir 

Dahi  alman  filosofu  Artur  Şopenhauerin  (1788-1860)  Dünya 

iradə  və  təsəvvür  kimi  (1919-44)  əsəri  dünya  fəlsəfi  irsinin  ən 

möhtəşəm nümunələrindən biridir. 

Dünyanın, demək olar ki, bütün böyük dillərində dəfələrlə çap 

olunan bu əsər Azərbaycan dilində ilk dəfədir ki, nəşr olunur. 

«Zəkioğlu»  nəşriyyatının  «Fikir  antologiyası»  seriyasından 

çap  etdiyi  bu  kitab  Dünya  iradə  və  təsəvvür  kimi  (1919)  əsərinin 

birinci cildidir. Əsərin ikinci cildi də nəşriyyatda çapa hazırlanır. 

Tərcümə üzərində mülkiyyət hüququ «Zəkioğlu»  nəşriyyatına                                    

məxsusdur və müəlliflik hüququ haqqında qanunla qorunur                      

 

   ISBN 978-9952-8137-0-8 



 

                                                           ©«Zəkioğlu» nəşriyyatı 



 

 

www.kitabxana.net

 – Milli Virtual-Elektron Kitabxana

 

Artur Şopenhauer                 "Dünya: iradə və təsəvvür kimi" 



 



ARTUR   ŞOPENHAUER 

 

 

DÜNYA  

 

İRADƏ VƏ TƏSƏVVÜR KİMİ 

 

 

Ob nicht Natur zulezt sich doch ergründe? 



(Təbiət, nəhayət, öz sirrini açmayacaqmı?) 

 

                                                     Höte

*

 

                                                           

*

 Hötenin K.G.Foqta həsr etdiyi şeirdən (1916). 



www.kitabxana.net

 – Milli Virtual-Elektron Kitabxana

 

Artur Şopenhauer                 "Dünya: iradə və təsəvvür kimi" 

BİRİNCİ KİTAB 



 

 

 



BİR TƏSƏVVÜR OLAN 

DÜNYA HAQQINDA 

 

 

 

BİRİNCİ DÜŞÜNCƏ: 

ƏSAS QANUNUNA TABE OLAN TƏSƏVVÜR: 

TƏCRÜBƏNİN VƏ ELMİN OBYEKTİ 

 

Sors de l`enfance, ami, réveille toi! 



(Uşaqlıqdan ayrıl, dostum, ayıl!) 

                                                      Jan-Jak Russo

1

 



www.kitabxana.net

 – Milli Virtual-Elektron Kitabxana

 

Artur Şopenhauer                 "Dünya: iradə və təsəvvür kimi" 

10 


§ 1 

“Dünya  mənim  təsəvvürümdür,-”  yalnız  insanın  onu 

reffektiv–mücərrəd  şüuradək  yüksəldə  bilməsinə  baxmayaraq, 

hər  bir  canlı  və  dərk  edən  varlıq  üçün  qüvvəyə  malik  həqiqət 

budur  və  o  bunu  həqiqətən  edirsə,  onda  şeylərə  fəlsəfi  baxış 

yaranır. O zaman onunçün aydın və şəksiz olur ki, o nə günəşi, 

nə  torpağı  tanıyır,  yalnız  günəşi  görən  gözü,  torpağı  sezən  əli 

tanıyır;  onu  əhatə  edən  aləm  yalnız  bir  təsəvvür  kimi,  yəni  bir 

başqasına,  müstəsna  olaraq  elə  insanın  özü  olan  təsəvvür 

edənə  münasibətdə  mövcuddur.  Hansısa  bir  həqiqət  a  priori 

deyilə  bilərsə,  o  elə  məhz  budur,  zira  o–təcrübənin  bütün  

başqalarından,  zamandan,  məkan  və    səbəbiyyətdən  daha 

ümumi xarakterə malik olan hər cür mümkün və düşünülə bilən 

formasının    ifadəsidir,  axı  onların  hamısı  onu  artıq  nəzərdə 

tuturlar  və  onlarda  əsas  qanununun  ayrı-ayrı  növlərini  qəbul 

etdiyimiz bu formalardan hər biri yalnız təsəvvürlərin ayrıca bir 

sinfi  üçün  əhəmiyyət  kəsb  edirsə,  əksinə,  obyektə  və  subyektə 

parçalanma    bütün  siniflər  üçün  ümumi  forma  olur,  elə  bir 

forma ki, ümumiyyətlə hansı qəbildən–mücərrəd və  ya intuitiv, 

xalis və ya empirik olmasından asılı olmayaraq, yalnız onda hər 

cür təsəvvür mümkün olan və düşünülə  biləndir. Beləliklə, idrak 

üçün  mövcud  olan  hər  şeyin,  yəni  bütün    bu  dünyanın    yalnız 

subyektə    münasibətdə  obyekt,  seyr  edən  üçün    seyr,  qısa 

desək,  təsəvvür  olduğu  barədə  həqiqətdən  daha  şəksiz, 

digərlərindən  daha  müstəqil,  sübuta  daha  az    ehtiyac    duyan 

həqiqət  yoxdur.  Təbiidir,  bu  həm  indiyə,  həm  hər  cür  keçmişə 

və hər cür gələcəyə, həm də ən uzağa və ən yaxına aiddir: çünki  

bu,  bütün  bu  fərqlərin  elə  məhz  olduğu  zamana  və  məkana 



www.kitabxana.net

 – Milli Virtual-Elektron Kitabxana

 

Artur Şopenhauer                 "Dünya: iradə və təsəvvür kimi" 

11 


şamil   edilir.  Dünyaya  məxsus  olan  və  ola bilən hər  şeyə  labüd 

şəkildə  subyekt  tərəfindən  bu  şərtləndirilmişliyin  möhürü 

vurulmuşdur  və  yalnız  subyekt  üçün  mövcuddur.  Dünya–

təsəvvürdür. 

Bu  həqiqət  yeni  bir  şey  deyil.  O,  artıq  Dekartın  istinad 

etdiyi skeptik düşüncələrdə var idi. Amma ilk olaraq qəti şəkildə 

onu Berkli söylədi: onun təlimlərindəki qalan şeylər əsassız olsa 

da, bununla o, fəlsəfə qarşısında ölməz xidmət qazandı. Kantın 

ilk səhvi, əlavədə göstərdiyim kimi, bu tezisin üstündən keçməsi 

oldu.  Əksinə,  bu  əsas  həqiqət  Vedaların  Vyasaya  aid  edilən 

fəlsəfəsinin  təməl  müddəasına  çevrilərək,  Hindistan  müdrikləri 

tərəfindən  necə  də  erkən  dərk  edilmişdir,–bu  barədə  V.Cons 

özünün  sonuncu  “Asiyalıların  fəlsəfəsi  haqqında  traktatında 

şahidlik  edir:  “Vedanta    məktəbinin  əsas  ehkamı  materiyanın, 

yəni  sıxlığın,  keçilməzliyin  və  məkanda  yer  tutmanın 

mövcudluğunun  inkarından  yox  (onları  inkar  etmək  ağılsızlıq 

olardı),  onun  barəsindəki  əsas  anlayışın  təshihindən  və  onun 

əqli  qavrayışdan  asılı  olmayaraq    mövcud  olduğunun, 

mövcudluq  və  qavranıla  bilmənin  –dönə  bilən  anlayışlar 

olduğunun  təsdiqindən  ibarət  idi”.  Bu  sözlər  empirik  reallığın 

transsendental  ideallıqla  bir  araya  sığmasını  yetərincə  ifadə 

edirlər. 

Beləliklə, bu birinci kitabda biz dünyanı yalnız göstərilən  

tərəfdən,    yalnız  bir  təsəvvür  olaraq  nəzərdən  keçiririk.  Amma 

düzgünlüyünə  xələl  gətirmədən  bu  cür  baxışın  birtərəfli  olması 

və  deməli, hansısa  ixtiyari  bir  abstraksiyadan  irəli  gəlməsi,–  bu 

hər  kəsə  elə  bir  daxili  əks–təsir  təlqin  edir  ki,  bununla  da  o 

dünyanı  yalnız  öz  təsəvvürü  kimi  qəbul  edir;  amma  digər 



www.kitabxana.net

 – Milli Virtual-Elektron Kitabxana

 

Artur Şopenhauer                 "Dünya: iradə və təsəvvür kimi" 

12 


tərəfdən,  o  heç  vaxt  bu  cür  zənndən  qurtula  bilmir.  Amma  bu 

baxışın birtərəfliliyini,- burada bizim başlanğıc nöqtəmiz olan və 

ona  yalnız  dərin  tədqiqat,  daha  mükəmməl  abstraksiya,  eyni 

olmayanın  ayırd  edilməsi  və  eyni  olanın  birləşdirilməsi  gətirib 

çıxara  bilən  həqiqət  dərəcəsində  bilavasitə  doğru  olmayan  bir 

həqiqətin–çox  ciddi  olan  və  hər  kəsdə  qorxu  olmasa  da, 

düşüncə doğuran həqiqətin,–onun  da  “dünya–iradəmdir” deyə 

bilməsi  və  deməli  olduğu  həqiqətinin  köməyilə  növbəti  kitab 

tamamlayır. 

Amma  o  vaxtacan,  deməli,  bu  birinci  kitabda  dünyanın 

istinad  etdiyimiz  tərəfini-  dərkolunanlıq  tərəfini  diqqətlə 

nəzərdən  keçirmək  gərəkdir;  buna  uyğun  olaraq,  biz  əks-təsir  

olmadan  bütün  mövcud  obyektləri,  hətta  öz  bədənimizi  də 

(bunu  tezliklə  izah  edəcəyəm),  onları  elə  yalnız  təsəvvür 

adlandıraraq,  təsəvvür  kimi  nəzərdən  keçirməliyik.  Burada 

abstraksiya

 

olunduğumuz şey,- sonradan bu yəqin ki, hamı üçün 



şəksiz olacaqdır,– həmişə yalnız dünyanın o biri üzünü təkcə özü 

təşkil  edən  iradədir.    Nə  o,  nə  də  o  birisi  yox,  özündə  obyekt 

olası  olan  reallıqsa  (əfsus  ki,  Kantın  sayəsində  onun 

özündəşeyinin  cılızlaşıb    çevrildiyi  şey)  uydurma  cəfəngiyyatdır 

və onu zənn etmə fəlsəfənin bataqlıq işartılarıdır. 

 

§ 2 


Hər  şeyi  dərk  edən  və  heç  kəs  tərəfindən  dərk 

olunmayan şey subyektdir. Deməli, o dünyanı daşıyandır, bütün 

hadisələrin,  hər  cür  obyektin  ümumi  və  həmişə  güman  edilən 

şərtidir:  çünki  mövcud  olan  hər  şey  elə  məhz  subyekt  üçün 



www.kitabxana.net

 – Milli Virtual-Elektron Kitabxana

 

Artur Şopenhauer                 "Dünya: iradə və təsəvvür kimi" 

13 


mövcuddur.  Yalnız  dərk  etdiyi,  amma  dərketmə  obyekti 

olmadığı  dərəcədə  hər  kəs  özünü  belə  subyekt  bilir.  Amma 

obyekt  artıq  onun  cismidir  və  bu  səbəbdən,  onun  özünü,  bu 

nöqteyi-nəzərdən,  biz  təsəvvür  adlandırırıq.  Çünki  o  özü 

bilavasitə  subyekt  olsa  da,  bədən  obyektlər  içərisində  bir 

obyektdir  və  onların  qanununa  tabedir.  Bütün  seyr  obyektləri 

kimi  o,  sayələrində  çoxluğun  mövcud  olduğu  hər  cür  idrak 

formalarında, zaman və məkandadır. Dərk edən, heç vaxt dərk 

olunmayan subyektsə bu formalarda deyil: əksinə, o özü həmişə 

onlar tərəfindən nəzərdə tutulur və, beləliklə, ona nə çoxluq, nə 

də  onun  əksi–  təklik  gərəkdir.  Biz  onu  heç  vaxt  dərk  etmirik, 

halbuki harada olursa olsun, idrak baş verən yerdə məhz o dərk 

edir. 

Beləliklə,  bir  təsəvvür  olaraq  dünya–  burada  biz  onu 



yalnız bu cəhətdən nəzərdən keçiririk– iki mühüm və bölünməz 

yarıya  malikdir.  Onlardan  birincisi–  obyektdir;  onun  forması 

məkan və zaman, onlar vasitəsiləsə  çoxluqdur. O biri yarı olan 

subyektsə zaman və məkandan kənardadır: çünki o büsbütün və 

bölünməz  olaraq,  təsəvvür  edən  hər  bir  varlıqdadır.  Ona  görə 

onlardan  tək  bircəsi  bir  təsəvvür  olan  dünyanı  mövcud  olan 

milyonlarla  bu  cür  varlıq  kimi  obyektlə  doldurur;  ancaq  əgər 

onun  da  yeganə  varlığı  yox  olsaydı,  onda  bir  təsəvvür  olan 

dünya  da  olmazdı.  Beləliklə,  bu  yarılar  hətta  fikir  üçün  də 

bölünməzdirlər, çünki onlardan hər biri yalnız o biri vasitəsilə və 

o biri üçün varlığa və önəmə malikdir, onunla birgə mövcud və 

yox  olur.  Onlar  bilavasitə  bir-birini  məhdudlaşdırırlar:  obyekt 

başlanan  yerdə  subyekt  qurtarır.  Bu  sərhədin  ümumiliyi  məhz 

onda  aşkara  çıxır  ki,  hər  cür  obyektin  mühüm  və  buna  görə 



www.kitabxana.net

 – Milli Virtual-Elektron Kitabxana

 

Artur Şopenhauer                 "Dünya: iradə və təsəvvür kimi" 

14 


ümumi  olan  formalarını,-  bunlar  da  ki,  zaman,  məkan  və 

səbəbiyyətdir,-  biz  tapa  və  tam  dərk  edə  bilərik  və  obyektin 

özünü  dərk  etmədən,  təkcə  subyektə  istinad  edərək,–yəni 

Kantın  dili  ilə  desək,  onlar  a  priori  bizim  şüurumuzda  yatırlar. 

Bunun  kəşfi  Kantın  başlıca,  özü  də  ən  böyük  xidmətini  təşkil 

edir. Mənsə üstəlik iddia edirəm ki, əsas özül qanunu–bütün bu 

bizə məlum obyekt formaları üçün ümumi ifadədir və buna görə 

xalis a priori dərk etdiyimiz hər şey bu qanunun məzmunundan 

və ondan çıxan nəticələrdən başqa bir şey deyil; beləliklə, onda 

dürüst  idrakın  bütün  bizim  a  priorimiz  ifadə  olunmuşdur.  Əsas 

(özül)  qanunu  barədə  traktatında  hər  cür  obyektin  bu  qanuna 

necə tabe olduğunu, yəni başqa obyektlərə, bir tərəfdən, təyin 

olunan  kimi  digər  tərəfdən  təyinedici  kimi  labüd  münasibətdə 

olduğumu göstərmişəm; bu elə uzağa gedir ki, onlar obyektlər, 

təsəvvürlər və başqa heç nə olmadıqlarından, bütün obyektlərin 

mövcudluğu  onların  adı  çəkilən  bir-birinə  münasibətindən 

ibarət olur, məhz onun tərkibindədir və buna görə tam nisbidir; 

bu  barədə  tezliklə  müfəssəl  danışılacaq.  Mən  sonra  orada 

göstərmişəm  ki,  obyektlərin  öz  imkanlarına  görə  bölündüyü 

siniflərə  uyğun  olaraq,  ümumi  şəkildə  əsas  (özül)  qanununun 

ifadə etdiyi bu zəruri münasibət başqa formalarda təzahür edir 

ki,  bununla  da,  bu  siniflərin  bölünməsinin  düzgünlüyü  yenə 

təsdiqlənir. Mən burada daim güman edirəm ki, orada deyilmiş 

hər 


şey 

oxucuya 


məlumdur 

və 


onun 

tərəfindən 

mənimsənilmişdir;  əks  təqdirdə,  əgər  bütün  bunlar  orada 

deyilməmişsə, o hökmən burada öz yerini tapardı. 

 

§ 3 


www.kitabxana.net

 – Milli Virtual-Elektron Kitabxana

 

Artur Şopenhauer                 "Dünya: iradə və təsəvvür kimi" 

15 


Bütün  təsəvvürlərimiz  arasında  əsas  fərq  intuitiv  və 

mücərrəd  olan  arasındakı  fərqdən  ibarətdir.  Sonuncu, 

təsəvvürlərin  yalnız  bir  sinfini–  anlayışları  əmələ  gətirir:  – 

anlayışlarsa yer üzündə təkcə insanın varidatını təşkil edirlər və 

insanın

 

anlayışlara



 

olan  qabilliyi    ta  əzəldən  onu  bütün 

heyvanlardan fərqləndirən zəka adlandırılır*

1

.



 

Bu  mücərrəd  təsəvvürləri  biz  sonra  xüsusi  olaraq 

araşdıracağıq;    əvvəlcə  isə  yalnız  intuitiv  təsəvvürdən  bəhs 

edəcəyik.  O,  bütün  dünyanı  və  ya  mümkünlük  şərtləri  ilə  birgə 

təcrübənin  məcmusunu  əhatə  edir.  Deyildiyi  kimi,  Kantın  çox 

vacib kəşfi odur ki, məhz bu şərtlər, bu təcrübə formaları, yəni 

onun qavrayışında onun bütün təzahürlərinə eyni dərəcədə xas 

olan  ən  ümumi  olan  şey,–  zaman  və  məkan–  öz-  özlüyündə, 

məzmunundan asılı olmayaraq, təkcə mücərrəd təfəkkürün yox, 

həm  də  bilavasitə  seyrin  predmeti  ola  bilər.  Və  bu  cür  seyr 

təkrar yolu ilə təcrübədən alınmış fantaziya obrazı deyil, amma 

o təcrübədən o qədər müstəqildir ki, əksinə, sonuncunu ondan 

asılı saymaq lazımdır, çünki seyrin onları a priori dərk etdiyi kimi 

məkan və zamanın xassələri hər cür mümkün təcrübə üçün elə 

qanunların  qüvvəsinə  malikdirlər  ki,  o onlara  uyğun  olaraq hər 

yerdə  baş  verməlidir.  Bax  buna  görə  özümün  əsas  qanunu 

barədə  traktatımda,  onlar  xalis  şəkildə  və  məzmundan  kənar 

seyr  edildiyindən,  zaman  və  məkanı  təsəvvürlərin  xüsusi  və 

müstəqil  bir  sinfi  kimi  nəzərdən  keçirirdim.  Və  adı  çəkilən 

ümumi seyr formalarının  Kant tərəfindən kəşf edilmiş xassəsi– 

                                                           

* Kant ağlın bu anlayışını səhv salır; əlavəyə və özümün “Etikanın əsas 

problemləri” (§ 6) əsərimə baxın. 


www.kitabxana.net

 – Milli Virtual-Elektron Kitabxana

 

Artur Şopenhauer                 "Dünya: iradə və təsəvvür kimi" 

16 


onların  öz-özlüyündə  və  təcrübədən  asılı  olmayaraq    aşkar 

olması və bütün qanunauyğunluqlarında dərk edilən olmaları,– 

qüsursuzluğu ilə riyaziyyat da buna əsaslanır,– nə qədər mühüm 

olsa da, hər halda onların o xassəsi də heç də daha az mühüm 

deyil  ki,  səbəbiyyət  və  motivləşmə,    təcrübəni  təyin  edən 

təcrübə  və  mühakimələrin  əsaslandırılması  qanunu  olaraq  

təfəkkür burada varlığın əsası adlandırdığım və zamanda– onun 

anlarının  ardıcıllığı,  məkandasa–  onun  bir-birini  sonsuzluğadək 

qarşılıqlı təyin edən hissələrinin vəziyyəti olan tamamilə xüsusi 

bir formada çıxış edirlər. 

Kimə  mənim  giriş  traktatımdan  növlərinin  bütün 

müxtəlifliyində  əsas  qanununun  məzmununun  tam  eyniyyəti 

aydın  oldusa,  o  əmin  olacaqdır  ki,  bu  qanunun  daxili 

mahiyyətinin  dərk  edilməsi  üçün  onun  formalarının  özlüyündə 

məhz ən sadəsinin dərk edilməsi necə vacibdir və bu forma kimi 

biz  zamanı  qəbul  etdik.  Onda  hər  bir  anın  elə  bu  qədər  də  tez 

məhv  olmaq  üçün  özündən  əvvəlkini,  öz  atasını  məhv  edərək 

mövcud  olduğu  kimi;  keçmiş  və  gələcəyin  (məzmunlarının 

nəticələrindən  savayı)  istənilən  yuxugörmə  kimi  puç, 

əhəmiyyətsiz  olduğu  kimi,  indi  isə  bu  və  digəri  arasında  yalnız 

qısa  və  dayanıqsız  sərhəddir,–elə  bu  puçluğu  əsas  qanununun 

bütün  başqa  formalarında  da  görərik  və  anlayarıq  ki,  həm 

məkan,  həm  də  zaman  və  o  da  və  onda  və  zamanda  olan  hər 

şey, yəni səbəblər və motivlərdən irəli gələn hər şey yalnız nisbi 

varlığa  malikdir,  yalnız  onunla  eynicinsli  olan,  yəni  o  da  məhz 

buşəkildə  mövcud  olan  başqası  vasitəsilə  və  onun  üçün 

mövcuddur. 


www.kitabxana.net

 – Milli Virtual-Elektron Kitabxana

 

Artur Şopenhauer                 "Dünya: iradə və təsəvvür kimi" 

17 


Bu baxışın məğzi köhnədir: onda Heraklit şeylərin əbədi 

axınından  şikayətini  ifadə  edirdi;  Platon  onun  predmetini 

həmişə oluşan, amma heç vaxt vücuda gəlməyən bir şeyə qədər  

endirirdi:  Spinoza  onu  yeganə  mövcud  olan  və  qərarlaşmış 

ümumvahid  substansiyanın  aksidensiyaları  adlandırırdı;  Bu  cür 

dərk  edilmişi  Kant  özündəşeyin  sadə  təzahürü    olaraq,  qarşı 

qoyurdu, nəhayət hindlilərin qədim  bir  hikməti deyir:  bu  yalan 

örtüyü,  Mayya  fani  adamların  gözlərini  örtür  və  barəsində  nə 

onun  mövcud  olduğunu,  nə  də  mövcud  olmadığını  söyləməyin 

mümkün olmadığı dünyanı görməyə vadar edir; çünki o yuxuya, 

yolçunun qum üzərində uzaqdan su saydığı günəş parıltısına və 

ya  ona  ilan  kimi  görünən  isladılmış  kəndirə  bənzəyir.  (Bu 

müqayisələr  Vedaların  və  Puranaların  saysız  yerlərində 

təkrarlanırlar).  Bu  mütəfəkkirlərin  nəzərdə  tutduqları  və  bəhs 

etdikləri  şey  indi  bizim  tərəfimizdən  əsas  qanununa  tabe  olan 

bir təsəvvür  kimi dünyadan başqa bir şey deyil. 

 

 


Kataloq: files -> books -> file
file -> ƏSƏRİn təkrar çapi və ya hər hansisa bir hiSSƏSİNİN Çapi qadağandir!
file -> Təhsildə İkt html-in əsasları kursu üzrə VƏSAİt tərtib edənlər: Abdulla Qəhrəmanov
file -> MEŞƏLİ KƏNDİNİn yay güNLƏRİ
file -> "Mədəniyyətin üstünlüyu" "Journal of Democracy", 1995-ci il
file -> Azərbaycan-Avrasiya Araşdırmaları Mərkəzinin Türk Dünyası Filologiyası sırasından Prof. Dr. Mustafa isen təZKİRƏDƏN
file -> Elnur və Arzu pəncərə qonşuları idilər. Üz-üzə dayanmış binalarda yaşayırdılar. Onlar neçə vaxt idi ki, pəncərə qonşusu idilər. Ancaq bir-birilərindən xəbərləri belə yox idi
file -> Şirvani Ədilli MƏNİm odlar diyarim
file -> İntellektual-Elektron Kitabxananın təqdimatında
file -> Xalq yazıçısı İlyas Əfəndiyevin yaradıcılığı ədəbi tənqiddə
file -> Elxan Süleymanov Vurğun Süleymanov Ermənistanın Azərbaycana qarşı silahlı təcavüzü və işğalın ağır

Yüklə 6,14 Mb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   57




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə