Həyata nüfuz anı Demokratiyanın ibrətamiz erkən tarixinə baxış



Yüklə 3,87 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə12/54
tarix28.12.2016
ölçüsü3,87 Mb.
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   54
yuxusunun eyni məna verdiyini dedi.  

Bir yuxusunda çar görmüşdü ki, Nil çayından yeddi kök, dərisindən yağ tökülən 

inək çıxdı, sonra arıq və sümükləri çıxmış yeddi inək gəldi. Arıq inəklər kök inəkləri 

yedilər. Digər yuxuda isə çar gövdəsindən ucalan yeddi dolu və yetişmiş taxıl 

sünbülünü görmüşdü. Sonra yeddi sünbül əmələ gəldi, onlar olduqca cılız olmaqla, 

səhra küləyi tərəfindən qovrulmuşdu. Çılız taxıl sünbülləri də dolu sünbülləri uddu. 

Heç bir münəccim bu yuxulara izah tapa bilməmişdi.  

İosif çara dedi ki, Allah sizə işlərin necə olacağını bildirir. Yeddi inəyin də, yeddi 

sünbülün də hər biri yeddi il deməkdir. Allah nə etmək lazım olduğunu sənə göstərir. 

Yeddi il Misirin bütün ərazisində böyük bolluq olacaqdır. Bundan sonra aclığın yeddi 

ili gəlcəkdir və bütün yaxşı işlər yaddan çıxacaqdır, çünki aclıq ölkəni viran qoyacaqdır. 

Sizin yuxunuz belə məna verir ki, Allah bu vəziyyəti müəyən etmişdir və bunu yaxın 

gələcəkdə həyata keçirəcəkdir. 

İosif çara dedi ki, indi siz müdrik adamlar seçib, ölkənin məsuliyyətini onların 

üzərinə qoymalısınız. Yeddi bolluq ili ərzində taxılın beşdə birini sonrakı dövr üçün 

saxlamalısınız. Göstəriş verin ki, yaxşı illər ərzində bütün ərzağı tədarük etsinlər, taxılı 

şəhərlərdəki anbarlara yığsınlar və onu mühafizə etsinlər. Bu ərzaq Misir xalqını bir 

ehtiyat kimi yeddi aclıq ilində təmin edəcəkdir. Bu yolla xalq aclığa məhkum 

olunmayacaqdır.  

Çar İosifi Misirin qubernatoru təyin etdi, çar möhürü olan öz üzüyünü də İosifin 

barmağına taxdı. İosif Misir çarına xidmət edəndə onun otuz yaşı var idi. Yeddi bolluq 

ilində olduqca bol taxıl istehsal olundu. İosif onların hamısını tədarük edib, şəhərdəki 

anbarlara yığdırdı. Taxıl dənizdəki qum qədər bol idi. Yeddi bolluq ili Misirdə başa 

çatdı və İosifiin əvvəldən dediyi kimi, yeddi aclıq ili başlandı. Bütün digər ölkələrdə də 

aclıq baş verdi. Misirin hər yerində isə ərzaq var idi. Aclıq şiddətlənəndə və btün ölkəni 

ağzına alanda İosif anbarların hamısının qapısını açdı və misirlilərə taxıl satdı. 

Dünyanın hər yerindən adamlar İosifdən taxıl almağa gəlirdilər, çünki hər yerdə sərt 

aclıq mövcud idi.  

Xanaanda da aclıq olduğundan İosifin qardaşları da taxıl almaq üçün Misirə 

gəldilər. İosif qardaşlarını tanısa da, qardaşları onu tanımadılar. Onlardan birini dustaq 

kimi saxlayıb, digərlərini özünün doğma qardaşı Bencaminin dalınca göndərdi ki, onu 

gətirsinlər. Ataları isə Bencamini də itirməkdən qorxurdu. Bir azdan Xanaanda aclıq 

daha da gücləndi, Misirdən gətirilən taxıl da qurtaranda, Ceykob oğlanlarını yenə ərzaq 

dalınca ora göndərdi. Bu dəfə də qardaşların kisələri taxılla doldruldu və İosif adamlara 

göstəriş verdi ki, öz gümüş camını ən kiçik qardaşın kisəsinə qoysunlar. Vətənə dönən 

qardaşlar bir qədər getdikdən sonra onları dayandırıb, yaxşılığa cavab kimi niyə pislik 

etdiklərini soruşmağı tapşırdı. 

İosifin adamları bunu edib qardaşlardan soruşdular ki, niyə onlar ağalarının 

gümüş camını oğurlayıblar? Qardaşlar İosifin nökərlərinə dedilər ki, kimdə oğurluq 

cam tapılsa, o, öldürüləcəkdir, qalanları isə sizin qullarınıza çevriləcəkdir. Lakin nökər 

bildirdi ki, kimin kisəsindən cam tapılsa, o, mənim qulum olacaq, qalanların hamısı 

azad buraxılacaqdır. Nökər diqqətlə axtaranda, cam Bencaminin kisəsində tapıldı.  



76 

 

Qardaşlar İosifin evinə gəldilər, onlardan biri dedi ki, Allah bizim təqsirimizin 



üstünü açdı. Bizim hamımız artıq sənin qullarınıq. Sonra onlar Bencamin barədə 

təveqqə etməyə başladılar, çünki o, qayıtmasa, atası dərddən öləcəkdi. İosif 

qardaşlarına özünün kim olduğunu dedi və onları atalarının yanına göndərdi ki, ona 

çatdırsınlar ki, oğlu İosifi Allah Misirin hökmdarı etmişdir. Bundan sonra Ceykob 

bütün ailəsi ilə birlikdə Misirə gəldi.  

Böyük qardaşlarının xəyanətinə İosif belə alicənablıqla cavab verdi, onları ən 

yaxşı əyalətdə yerləşdirdi. Onlar əvvəlki tək burada da heyvandarlıqla məşğul olmağa 

başladılar. Çar öz mal-qarasını da onlara tapşırdı. İosif onlara mülkiyyət verdi, ərzaqla 

təmin etdi.  

İosif (Cozef və ya Yusif peyğəmbər) təkcə müdrikliyinə görə deyil, həm də 

ədalətinə, rəhmdilliyinə görə ad çıxardı. Qardaşlarının xəyanətini nəinki bağışladı, heç 

bu hadisəni yada da salmadı. Allah onun taleyinin olduqca uğurlu olması, Misirdə 

böyük nüfuz qazanması üçün hər şeyi etmişdi.  

Ceykob (Yakov və ya Yəqub peyğəmdər) İsrail millətinin patriarxı hesab olunur. 

O, ilahi varlıqla mübarizə apardıqdan sonra İsrael (bu söz «o, Allahla mübarizə aparır» 

mənasını verir) adlanmışdı. Onun iki arvadından və kənizlərindən 12 oğlu olmuşdu. 

Yəhudi ənənəsinə görə, İsrailin 12 tayfası onlardan öz başlanğıcını götürür. Əlbəttə ki, 

Bibliya versiyalarının dəqiq olduğunu güman etmək də düzgün deyildir, çünki onda 

təsvir olunan hadisələr bir neçə əsr sonra qələmə alınmışdır. Obrazlarda da dəqiqlik 

olmaya bilər. 

Göründüyü kimi, Bibliyanın müqəddəsləri yalan işlətməkdən nəinki 

çəkinmirdilər, heç bunu qəbahət də hesab etmirdilər. Bibliyanın təsdiq etdiyi kimi, 

Allah ilk günah sahiblərini cəzalandırdığı halda, yalana əl atanları cəzalandırmaq 

əvəzinə, onlar üçün də xoşbəxt tale yolu yaradır. Ceykob hələ çox gənc olarkən 

qardaşını aldatmaqla onun ilk doğulan oğul hüququna yiyələnməklə kifayətlənməyib, 

atası İsaakı da aldadaraq ondan qardaşına çatacaq xeyir-duanı almışdı. Bu isə ona 

nəsildə böyük səlahiyyətlər bəxş edirdi. Eyni müvəffəqiyyətlə o, öz dayısını da aldadıb, 

onun var-dövlətinə sahib çıxmışdı və bu məsələdə də Allahın köməyi onun dadına 

çatmışdı.  

 

Qədim yunan mifologiyasında hiyləgərlik və məkr əməlləri 



 

Qədim yunan mifologiyasında da ilahi varlıqlar və qəhrəmanlar addımbaşı 

yalana, aldatmaya, məkrə əl atırlar.  

Ali yunan allahı, Olimpiya allahlarının başçısı Zevs öz şəhvətini söndürmək 

üçün öləri qadınları müxtəlif yollarla aldadıb, onlarla yaxınlıq edirdi. Onun çox saydakı 

öləri arvadlarından Afrodita, muzalar, Apollon və Artemida, Yelena, Herakl, Minos və 

digər uşaqları olmuşdu. O, Sparta çarı Tindareyin arvadı Ledanın yanına qu quşu 

sifətində gəldi və bu ittifaqdan Yelena və ekiz qardaşlar doğuldu. Bu həmin füsunkar 

Yelenadır ki, Parisə qoşulub qaçdığına görə Troya müharibəsinin başlanmasına səbəb 

olmuşdu.  

Zevs digər qadınları da aldatma yolu ilə ələ keçirirdi. O, ağ əl öküzünə çevrilib, 

Finikiya çarının sahildə oynayan qızı Yevropanı belində dənizdən keçirib Krit adasına 



77 

 

aparmış, burada onunla yaxınlıqdan Yevropa gələcək Krit çarı Minosu doğmuşdu. 



Zevsin Dionadan olan qızı, yunan məhəbbət və gözəllik ilahəsi Afrodita da atası kimi 

şəhvətini cilovlaya bilməyib, əri Hefestə xəyanət edib, Areslə yaxınlıq etmiş və ondan 

Erotu doğmuşdu.  

Titanın oğlu Prometey də qurban vermə vaxtı Zevsi aldadıb, gildən insan 

yaratmışdı. Zevs bu aldatmadan agah olduqda insanları oddan məhrum etdi. Lakin 

Prometey odu oğurlayıb, adamlara çatdırdı. Ona görə də Prometey insan tərəqqisinin 

simvolu hesab olunur. Yunan titanı Atlant titanların allahlara qarşı mübarizəsində 

iştirakına görə (mübarizədə allahlar qalib gəlmişdi), cəza kimi Yerin qurtaracağında 

Göyü öz çiyinlərində çaxlamalı idi. Herakl, Atlant ona Gesperidlərin qızıl almalarını ələ 

keçirməkdə kömək etdiyinə görə bir müddətə onun yükünü öz üzərinə götürdü. 

Herakla ancaq hiyləgərliklə Göy qübbəsini yenidən Atlantın çiyinlərinə yıxmaq 

mümkün oldu. 

Sonralar Heraklın özü də məkrin qurbanı oldu. Kentavr Ness Heraklın arvadı 

Deyaniranı çaydan keçirərkən onu zorlamaq istədikdə, Herakl oxla onu öldürdü, həmin 

ox isə Lerna gidrasının odu ilə zəhərlənmişdi. Herakldan qisas almaq istəyən Ness 

Deyaniraya məsləhət gördu ki, onun qanını toplayıb saxlasın, çünki bu qan ona 

Heraklın məhəbbətini qaytarmağa kömək edəcəkdir. Sonralarsa Deyanira Heraklın 

gözəl İolaya evlənməyə hazırlaşdığını bildikdə, bu vasitədən istifadə edib, ərinə Nessin 

zəhərlənmiş qanı hopdurulmuş bir xiton göndərdi və bu paltar Heraklın məhvinə səbəb 

oldu. O, bu plaşı geyindikdə, zəhər bədəninə yeridikcə dəhşətli ağrıya dözə bilmirdi və 

bu ağrıdan xilas olmaq üçün özünü tonqala atıb yandırdı.  

Kentavr Nessin məkri və arvadının qısqanclığı öz igidlikləri ilə qədim dünyanı 

heyran edən Heraklın varlığına son qoydu. Axı hər bir məkr yalnız başqasına ziyan 

toxundurmaq, onu məğlub etmək, bəzən isə hətta qaçılmaz ölümə göndərmək 

məqsədini güdür. Arvadın öz ərinə qısqanclığı da ən azı ailədəki münasibətlərin 

korlanmasına, ən möhkəm ittifaqda çat əmələ gətirməklə, onun dağılmasına gətirib 

çıxarır. 

Mikena çarı Atrey arvadını ələ keçirib, onunla yaxınlıq etdiyinə görə qardaşı 

Fiesti ölkədən qovmuşdu. Sonralar, guya barışmağa hazır olduğunu bildirib, Fiesti 

dəvət etdi ki, Mikenaya qayıtsın. O, gəlib çıxanda Atrey onun oğlanlarını öldürüb, 

doğrayıb, onların əti ilə atalarını yedirtdi. Fiestin sonralar doğulan oğlu Egisf əvvəlcə 

Atreyi, sonralar isə həmin intiqam hissindən onun oğlu Aqamemnonu öldürdü. Bu 

nəsil «Atrid lənətinə» tuş gəldi. 

Miflərlə tarixi hadisələrin sintezinin təsviri verilən Homerin «İliada» poemasında 

yunanlarla troyalıların on il davam edən müharibəsinə, Troyanın mühasirsinə son 

qoymaqla yunanlara arzuladıları qələbəni bəxş edən bir hiyləgərlik hadisəsi xüsusi yer 

tutur. Bu hadisə Odisseyin hiyləgərliyinin və yunanların məkrinin ən böyük nümunəsi 

idi.  


Aqamemnonun başçılıq etdiyi yunanlar onun qardaşının arvadı, füsunkar 

Yelenanı qaçırmış Troya printsi Parisdən intiqam almaq məqsədilə Troyaya hərbi yürüş 

həyata keçirdilər. Müharibə və İlionun mühasirəsi on il ərzində davam etsə də, heç bir 

tərəf həlledici üstünlüyə malik deyildi. Bu vaxt yunanlar Odisseyin məsləhəti ilə 

troyalılara at hədiyyəsi vermək qərarına gəldilər. Onlar ağac materialdan at şəklində 


78 

 

nəhəng qurğu düzəldib, onu ilahə Afinanın hədiyyəsi kimi təqdim etdilər. Atı Troyanın 



divarı yanında qoydular. Kahin Laokoonun və çar Priamın öncəgörən qızı 

Kassandranın xəbərdarlıqlarına baxmayaraq, troyalılar atı dartıb şəhərə gətirdilər. 

Bədbəxt Laokoon bu xəbərdarlığına görə yunanları himayə edən ilahi qüvvələrin 

göndərdiyi ilanların sancması nəticəsində iki oğlu ilə birlikdə ölsə də, troyalılar onların 

ölümünü də özlərinin xeyrinə olan ilahi əlamət hesab edib, hədiyyəni qəbul etmək 

qərarına gəldilər.  

Atın içərisində ən yaxşı yunan döyüşçüləri gizlənmişdi, gecə düşəndə onlar atın 

«qarnından» çıxıb, mühafizəçiləri öldürdülər və yunan qoşunlarını şəhərə buraxdılar. 

Bu yolla yunanlar qalib gəldilər.  

Troya atı güclü şəhər-dövlətin məhvində xüsusi rol oynadı. Yunanların 

(danaylıların) hədiyyəsi əsl məkr nümunəsi olmaqla öz işini gördü. Ona görə də qədim 

Roma şairi Vergili yazmışdı. «Quidquidest, timeo Danaos et dona ferentes» - «O nədən 

ibarət olsa da, danaylıların gətirdiyi hədiyyədən qorxuram». Buradan da sirrli, məkrli 

niyyəti bildirən «Troya atı» ifadəsi yaranmışdır.  

Bu ifadəni bilməməyin özü də bəzən xoşagəlməz hadisələrin baş verməsinə 

səbəb olur. Uzun müddət ərzində SSRİ Televiziya və Radio Komitəsi sədrinin birinci 

müavini, 1945-46-cı illərdə keçirilən Nyurnberq Beynəlxalq Tribunalında isə tərcüməçi 

işləmiş Ənvər Məmmədov yazırdı ki, faşist Almaniyasının rəhbərliyində ikinci şəxs 

sayılan German Gerinq mühakimə vaxtı obrazlı danışmaq, qədim yunan mifologiyasına 

müraciət etməklə çıxışlarına sanbal vermək üslubunu seçmişdi. Bir dəfə alman dilindən 

ingilis dilinə tərcümə edən qız (tribunalda sinxron tərcümə gedirdi) müttəhimin 

danışığını başa düşmədiyindən tərcüməni dayandırdı və səbəb kimi izah etdi ki, Gerinq 

nəsə bir at barədə danışır, o, isə heç nə başa düşmür. Gerinq «Troya atı» ifadəsini 

işlətmişdi, tərcüməçi qıza isə bu naməlum bir termin idi. Yalnız tərcüməçi 

dəyişdirildikdən sonra məhkəmə prosesi davam etdirildi. Qədim yunan mifologiyasına 

və Homer yaradıcılığına biganəlik intellektin kasadlığından xəbər verir. Ümumi savadı 

aşağı olan tərcüməçilər isə bir qayda olaraq öz fəaliyyətlərində «Sizif zəhməti» ilə 

üzləşməli olurlar.  

 

Tarixdə rast gəlinən bəzi misallar 



 

Yalana, məkrə, hiyləgərliyə təkcə miflərdə deyil, qədim yunanların və digər 

xalqların tarixində də rast gəlmək mümkündür. Bu hadisələr özünəməxsus qaydada 

tarixi bəzəməyə xidmət edirlər. Qədim Afinada tiran Pisistrat hakimiyyətə hiyləgərlik 

yolu ilə gəlmişdi, o, siyasətdə ustalıqla oyun oynamağı bacarırdı. O, özünü döyüb, üz-

gözünü göyərmiş yerlərlə bəzədi və dedi ki, o, müharibə qəhrəmanıdır, buna görə ona 

cangüdənlər ayırdılar və onların köməyi ilə o, hakimiyyət kürsüsünü ələ keçirdi. Bir 

qədər sonra o, vəzifəsindən uzaqlaşdırıldı, müəyyən fasilədən sonra o, uzun boylu bir 

qadın tapıb, onu yaxşı geyindirdi və onunla birlikdə şəhərə daxil oldu. Qabaqda gedən 

carçı qışqırırdı ki, Pisistrat şəhərə Afina Pallada ilə daxil olur. İlahənin onu himayə 

etdiyini eşidən xalq artıq ona etiraz edə bilmədi və o, yenidən hakimiyyətə yüksəldi. O, 

fasilələrlə bizim eradan əvvəl 561-ci ildən 527-ci ildə ölənə qədər Afinada hökmranlıq 

etdi. Onun idarəçiliyi mülayim tiraniya idi. Kiçik fermerlərə torpaq payı verdiyinə görə 


79 

 

xalq arasında populyarlıq qazanmışdı, tikinti-abadlıq işlərinə böyük diqqət verirdi, 



şəhəri gözəlləşdirdi. Öldükdən sonra onun oğlu Hippi b.e.ə. 527-510-cu illərdə 

hökmranlıq etdikdə irticaya yol verdiyinə görə sürgünə göndərildi və beləliklə, Afinada 

tiraniyaya son qoyuldu. 

Qədim Romada varlı adamlar və hətta imperatorlar evlərində hamamlarının 

olmasına baxmayaraq, ictimai hamama gedirdilər. Bir dəfə imperator Adrian (o, 117-

138-ci illərdə imperatorluq etmişdi) hamama gəldikdə, gördü ki, birisi kürəyini divara 

sürtür. İmperator maraqlandıqda, ona dedilər ki, həmin adamın qulu olmadığına görə 

belini beləcə sürtməyə məcbur olur. İmperator ona bir qul verdi. İkinci dəfə Adrian 

hamama gələndə gördü ki, iyirmiyə qədər adam kürəyini divara sürtür. Lakin 

imperator heç də səfeh adam deyildi, o dedi ki, əgər qulları yoxdursa, qoy bir-birlərinin 

kürəyini sürtsünlər. Ağ yalanla ancaq maymaqları, səfehləri aldataq olur, ağıllı, ayıq 

adamlar çox vaxt yalanın hörümçk torundan uzaq qaçmağı bacarırlar. 

Xristianların XI əsrin sonundan başladıqları Səlib yürüşləri din bayrağı altında 

Palestinada günahsız insanlarn qanının geniş miqyasda axıdılması ilə yanaşı, digər 

dəhşətli hadisələrlə də əlamətdardır. Roma Papasının başçılığı altında din xadimləri 

Səlib yürüşlərinin təşkili üçün hər cür məkrə əl atırdılar.  

Uşaqların və yeniyetmələrin Səlib yürüşünə cəlb edilməklə aldadılması və 

onların fırıldaq qurbanlarına çevrilməsi bu eybəcərliklərin daha bariz nümunəsidir. 

1212-ci ilin mayında startını götürən bu hadisə dini fanatizmin hansı dəhşətlərə gətirib 

çıxardığını aydın göstərir. Fransada həmin dövrdə yeniyetmə çoban Stefanın gözünə ağ 

rahib obrazında İisus göründü. İisus ona göstəriş vermişdi ki, yeni Səlib yürüşünün 

başında dursun. Bu yürüşdə yalnız uşaqlar iştirak etməli idi, guya ki, ələ silah 

götürmədən, dillərində Allahın adı olmaqla onlar Sahibin qəbrinin olduğu Yerusəlimi 

azad etməlidirlər. 

Çoban elə ehtirasla moizə edirdi ki, uşaqlar evlərindən qaçıb ona qoşulurdular. 

Vandom bu «müqəddəs qoşun»un yığışdığı yer elan edildi, buraya 30 min yeniyetmə 

toplaşmışdı. Stefan artıq möcüzə yaradan hesab olunurdu. Onlar Marselə getdilər ki, 

oradan müqəddəs torpağa üzsünlər, lakin gəmilər barədə əvvəlcədən heç kim 

düşünməmişdi. Qoşuna keşişlər və kəndlilər, çox hallarda həm də cinayətkarlar 

qoşulurdu.  

Bu hərəkata dəlisovluqla qoşulmağa can atan alman uşaqlar isə Almaniyadan 

İtaliyaya gedən yolda Alp dağlarını keçəndə dəhşətli məhrumiyyətlərə məruz qaldılar. 

Yerli əhali isə Fridrix Barbarossanın səlibçilərinin (III Səlib yürüşü) törətdikləri 

bədbəxtliklərdən cana doyduqlarından onların çətinliklərinə laqeydlik göstərirdilər. 

Fransız uşaqlarına isə Marseldə iki yerli tacir yeddi gəmi verdi ki, onlar 

müqəddəs torpağa üzsünlər. Lakin onların izi bütünlüklə itdi və 18 ildən sonra, 1230-cu 

ildə Avropada vaxtilə onları müşayiət edən bir rahib meydana çıxdı və o, danışdı ki, 

yeniyetmələr olan gəmi Əlcəzair sahillərinə gəlib çıxdılar, orada onları gözləyirdilər. 

Məlum oldu ki, tacirlər onlara gəmiləri mərhəmətlərinə görə deyil, müsəlman 

quldarları ilə sövdələşdiklərinə görə veribmişlər. Yeddi gəmidən ikisi hələ üzərkən 

Sardiniya adası yaxınlığında qəzaya uğrayıb batıbmış, digərlərini isə əclaflar Şimali 

Afrikaya gətirib, guya Sahibin qəbrini xilas edəcək bu zəvvarları Misirin qul bazarında 

qul kimi satmışdılar. Minlərlə uşaq Xəlifənin sarayına düşmüşdü. Ən ağır bədbəxtlik 


80 

 

payı isə aldadılan və təcavüzlərə məruz qalan qızların bəxtinə düşmüşdü. Dini 



fanatizm və kilsənin nüfuzu hesabına aldadılan on minlərlə avropalı uşaq öz evlərini, 

valideynlərini tərk edib, uzaq diyarlarda səfillərə və əsl qullara çevrilmişdilər.  

İngiltərə kralı I Eduard qiyam qaldıran uelsliləri sakitləşdirmək üçün 1284-cü 

ildə Kardiffdə olarkən bir hiyləgərliyə əl atdı. Xalqın qarşısına çıxıb dedi ki, mən sizə 

Uelsdə anadan olan və ingiliscə bir kəlmə də bilməyən bir nəfəri hökmdar qoyacağam. 

Uelslilər kralın bu bəyanatına çox sevindilər, lakin məlum oldu ki, kral onların 

sadəlövhlüyündən istifadə edib kələk işlətmişdir. Onun bu bəyanatından əvvəlki gün 

Kardiffdə anadan olan oğlu, gələcək kral II Eduardı o, Uels printsi təyin etmişdir. Hər 

bir körpə kimi o, danışa bilmirdi. Uelslilər kral I Eduardın hiyləgərliyinin qurbanı 

oldular. O vaxtdan etibarən kralın böyük oğlu, vəliəhd Uels printsi adlanır. İndiki 

kraliça II Elizabetin oğlu Çarlz da bu titulu daşıyır.  

Fransa kralı IX Karl anası Yekaterina Mediçinin öyrətməsi, təhriki ilə qəsd təşkil 

etdi və 1572-ci il avqustun 24-nün gecəsində – bu Varfolomey gecəsi adlanır,- Parisdə 

huqenotlar adlanan protestantların qırğını başlandı. Sena çayı qandan qırmızı rəng 

almışdı. Hamı dini dönüklərə hücum edirdi. Latın məhəlləsində professorları, tacirləri 

öldürürdülər. Həmin gecə 5 mindən 10 minə qədər parislinin öldürüldüyü güman 

edilir. Hüqenotların təqibinə görə Parisi çox sayda sənətkarlar tərk etdi və bu gələcəkdə 

özünü Fransa üçün ağır iqtisadi zərbə kimi göstərdi.  

Yalnız 1594-cü ildə kral IV Henri protestantlıqdan katolikliyə qayıtdığına görə, 

«Paris messaya dəyər» şüarı ilə paytaxta girib, uzun sürən vtəndaş müharibəsindən 

sonra burada sülhü bərpa etdi. Parislilər 1610-cu ildə dini fanatik tərəfindən qətlə 

yetirilən kral IV Henrini  samaritan adlandırıb, onu hökmranlığı dövründə çox sevdilər.  

  1715-ci ildə Cünəş Kral- XIV Lui öldükdən sonra Fransa taxt- tacına onun 

nəticəsi, az yaşlı XV Lui gəldi. Ölkəni regent kimi  Orlean hersoqu ( Adı II Filipp olan 

bu adam 1715-1723-cü illərdə Fransada hökmranlıq etmişdi ) idarə etməyə başladı. O, 

özünü xalqa qayğıkeş, izafi xərcə yol verməyən hökmdar kimi göstərmək üçün sarayın 

tövlələrindəki atların sayını iki qat azaltdı. Bunu eşidən  böyük fransız filosofu Volter 

yazmışdı ki, yaxşı olardı ki, o, tövlədəki atların miqdarını azaltmaqdansa, saraydakı 

eşşəklərin sayını iki qat azaldaydı.  

Təkcə bir ölkənin ərazisində deyil, beynəlxalq münasibətlərdə də bir-birini 

aldatmağa geniş yol verilir. Çünki ən sıx müttəfiqlik belə, qarşılıqlı şübhələri aradan 

qaldırmır, həqiqi etimada əsaslanmır. Müttəfiqlik müqaviləsi ilə bağlananlar, sonradan 

müharibə cığırına düşməklə, bir-birinə ağır zərbə vurmağa çalışırlar. 1807-ci ildə 

Napoleonla rus çarı I Aleksandr dostluqdan xəbər verən müqavilə imzalamışdılar. 

Rusiya sonralar Britaniya ilə əlaqələri bərpa etdiyinə görə, Napoleon Rusiyaya yürüş 

etdi və nəticədə ağır məğlubiyyətlə üzləşməli oldu.  

Napoleon, ondan 130 il sonra Hitler kimi ümid edirdi ki, onun Böyük İmperiyası 

əsrlərlə axırıncı imperiya olacaqdır. Hitler imperiyası kimi o da yaranandan az sonra 

sürətlə tənəzzülə uğradı. Burada iki başlıca səbəb var idi: Böyük Britaniyanın 

dirçəlməsi və millətçiliyin güclənməsi. Britaniyanın dirçəlməsi əsasən onun dəniz 

qüvvələrinə borclu idi. Britaniya uzun müddət ərzində dalğaları idarə etdikcə hərbi 

hücumlar üçün demək olar ki, heç də kövrək olmurdu. Napoleon İngiltərəyə müdaxilə 

etməyi də düşünürdü və quruda əlbəttə, onun ordusu çox güclü idi. Ona görə də bu 


81 

 

müdaxilə üçün gəmilər də toplanmışdı. Lakin 1805-ci ildə Trafalqar döyüşündə 



birləşmiş fransız-ispan donanması admiral Nelsonun başçılıq etdiyi Britaniya hərbi-

dəniz qüvvələrinə üstün gələ bilmədi, əksinə ağır məğlubiyyətlə üzləşdi. Napoleon bu 

vaxt Bratiniyanı məğlub etmək üçün üzünü özünün Kontinental Sisteminə tərəf çevirdi. 

1806-1807-ci illərdə həmin sistem işə salındı, bu yolla Britaniya mallarının Avropa 

qitəsinə çatdırılmasının qarşısının alınmasına cəhd edildi. Bundan məqsəd Britaniyanı 

iqtisadi cəhətdən zəiflətmək və onun müharibə aparmaq qabiliyyətini məhv etmək idi. 

Lakin Kontinental Sistem uğursuzluğa düçar oldu. Müttəfiq dövlətlər Fransanın 

iqtisadi hegemonluğuna sıx bağlanılmağa nifrət edirdilər. Bəziləri onu aldatmağa, 

digərləri isə müqavimət göstərməyə başladılar. Ona görə də qapını Britaniya ilə 

əməkdaşlığa açdılar. Şərqi Aralıq dənizindəki və Latın Amerikasındakı yeni bazarlar 

həmçinin Britaniyanın itkilərini kompensasiya edirdi. Məhz bunlara görə də, 1810-cu 

ildən Britaniyanın dəniz yolu ilə ixracı rekord səviyyəyə qalxmışdı. Müttəfiqləri 

Napoleonu aldadaraq Britaniya ilə əməkdaşlığı və ticarəti bərpa etmişdilər. 

 

İmperializmin «yalan» təməli 



İmperializm tarixən yenidən canlanmaqla öz məqsədlərinə doğru hələ XVII 

əsrdə başlayıb, sonrakı dövrlərdə isə irəliləsə də, XIX əsrdə daha böyük miqyas almağa 

başladı. 1880-ci illərdən Avropa dövlətləri dənizlərin o tərəfindəki torpaqları geniş 

qaydada tutmağa başlayanda yeni imperializm adlanan bu hərəkat Asiya və Afrikanın 

parçalanmasına, ələ keçirilməsinə səbəb oldu. İspaniya, Britaniya, Rusia imperiyaları 

artıq əvvəlki əsrlərdə təşəkkül tapmışdı. XIX əsr isə dünya ərazilərinin yenidən 

bölünməsi, Afrikanın bütövlükdə müstəmləkə ərazisinə çevrilməsi üçün xüsusi 



Yüklə 3,87 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   54




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə